Ontplofte droom

Een grote zucht aan de telefoon. Vorige week hadden de media geen enkele belangstelling voor de aankondiging van twee Nederlandse experimenten in een Russische satelliet....

En nu diezelfde sonde vlak na de start, zeshonderd kilometer ten noordoosten van St. Petersburg, tegen de grond is geslagen, moet dr. Rolf de Groot de journalisten bij wijze van spreken van zijn deur slaan. 'Een ongeluk gaat er bij de pers beter in dan een positief verhaal over zo'n wetenschappelijk experiment', zegt hij hoofdschuddend.

De Groot, van de Stichting Ruimteonderzoek Nederland (SRON) in Utrecht, is droevig gestemd over de Nederlandse media, maar nog meer over de mislukte lancering van een Russische Sojoez-raket. Dat gebeurde niet meer dan vijftien seconden nadat het gevaarte was losgekomen van het lanceerplatform.

Aan de Sojoez-raket zat een onbemande Foton M1-capsule vast, volgestouwd met 44 wetenschappelijke experimenten van onderzoekers uit verschillende Europese landen. Voor twee daarvan waren Nederlandse onderzoekers verantwoordelijk. Het betreft een proef met biologisch filtermateriaal, gemaakt van bacteriën, waarvoor het bedrijf BioClear in Groningen verantwoordelijk is. Het tweede experiment is van een onderzoeker van de Leidse Sterrenwacht. Die wil iets meer weten over de schade die straling in de ruimte aanricht aan zogeheten polycyclische koolwaterstoffen (pak's). Deze moleculen spelen een belangrijke rol in de evolutie van het heelal en het leven op aarde.

De Sojoez-raket had de experimentencapsule afgelopen dinsdagavond in een baan rond de aarde moeten brengen om daar proeven te doen onder gewichts loosheid, vijftien dagen achtereen. Vermoedelijk is de tweede-trapmotor niet gestart, waarna de Sojoez ongecontroleerd te pletter sloeg. Een Russische militair kwam daarbij om het leven, zes militairen raakten gewond.

'Triest', zegt dr. Marc Heppener van Estec in Noordwijk, het onderzoeksinstituut van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. 'Bovendien is er veel tijd en geld in de vlucht geïnvesteerd.' ESA stak 25 miljoen euro in de lancering van de Sojoez-raket en in de bouw en verdere uitvoering van 44 experimenten. Over de toedracht van het ongeluk wil Heppener niet speculeren. Een Russische onderzoekscommissie is ermee aan gang.

Twee jaar onderzoek weggegooid, zegt De Groot van SRON. Voor de bewuste Leidse promovendus is het erg vervelend. 'Er zijn weinig onderzoekers die zo'n unieke kans krijgen, het doen van wetenschappelijk onderzoek in de ruimte onder gewichtsloze condities', meent De Groot. De SRON-man klaagt dat er toch almaar minder van dergelijke vluchten worden uitgevoerd. De prioriteit in de ruimtevaart, toch al onder druk vanwege bezuinigingen, wordt geleidelijk verlegd naar bemande vluchten.

Ook bij het Groningse BioClear, dat een biologisch luchtfilter wil ontwikkelen voor de bemande ruimtevaart, klinken ze teleurgesteld. 'Jaren voorbereiding zijn er in gegaan, dit betekent een forse vertraging in ons onderzoeksprogramma', meent R & D-manager drs. Jaap van der Waarde. Het bedrijf, gespecialiseerd in biologische luchtfilters - bacteriën die schadelijke stoffen uit verontreinigde lucht wegvreten - had een vergelijkbare proef geboekt op een space shuttle-vlucht. Die was gepland voor 2000; NASA denkt nu aan januari volgend jaar. 'Op zijn vroegst', sombert Van der Waarde.

Ruimtevaart houdt risico in. De Sojoez is een uiterst betrouwbare raket. De afgelopen 30 jaar zijn er 1800 gelanceerd. 'Dit is de vierde die fout is gegaan, geen enkele ruimevaartnatie is zo succesvol.'

En dus gaat ESA gewoon door met de voorbereidingen van een volgende Foton-sonde. De lancering is gepland voor eind 2004.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden