Analyse

Ontneemt het testinfarct van de GGD’s ons het zicht op het virus?

‘Testen, testen, testen’, was het devies, om zicht te houden op de pandemie en besmettelijken uit het maatschappelijk verkeer te houden. Maar wie woensdagmorgen probeerde online een testafspraak te maken bij de overbelaste GGD, kon alleen nog in Zierikzee terecht – een dag later. ‘Hierdoor zullen er meer besmettingen plaatsvinden.’

Jurre van den Berg en Niels Waarlo
Een gezin laat zich testen in Venlo. Door grote drukte is het in heel Nederland moeilijk een testafspraak te maken.
 Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een gezin laat zich testen in Venlo. Door grote drukte is het in heel Nederland moeilijk een testafspraak te maken.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Testen is een belangrijke pijler van de pandemiebestrijding. ‘Daarmee valt of staat een heel groot deel van de hele corona-aanpak’, zei demissionair premier Mark Rutte deze maand nog. ‘Het belangrijkste is: blijf thuis bij klachten en laat je testen.’

Alleen: dat lukt amper nog. ‘Geen testplaats gevonden’, was bij postcodes van Groningen tot Limburg de respons voor wie via coronatest.nl woensdagochtend een testafspraak probeerde te maken. Alleen in Zeeland was plek. Woensdagmiddag lag het testafspraaksysteem er door een storing zelfs tijdelijk uit.

Woensdagavond werd het online maken van een afspraak weer mogelijk. Maar er zijn nog altijd weinig plekken beschikbaar, terwijl veel mensen zich willen laten testen. Daardoor blijft de kans bestaan dat het even niet lukt een testplek te reserveren, zegt koepelorganisatie GGD GHOR.

De afgelopen weken is de testvraag verdubbeld. Drie weken geleden werden 280 duizend tests afgenomen, vorige week bijna 560 duizend. Maandag werden 116 duizend testafspraken ingepland, een dagrecord. Telefoonlijnen waren voortdurend overbelast. Volgens GGD GHOR is de maximale testcapaciteit bereikt. Dinsdag testten GGD’s 93 duizend mensen. Dat aantal proberen ze uit te breiden naar 120 duizend, maar schaarste aan personeel is daarbij een knelpunt.

Wanneer het niet lukt online een afspraak te maken, betekent niet per se dat er geen testcapaciteit meer beschikbaar is, zegt een woordvoerder van GGD GHOR. Wie digitaal probeert een test te boeken, krijgt normaal gesproken drie opties voorgeschoteld. Die worden door het systeem tijdelijk gereserveerd en zijn dus tijdelijk alle drie niet door anderen te boeken. Dat kan een probleem vormen als te veel mensen tegelijkertijd proberen digitaal een afspraak te maken. De GGD raadt aan het later nog eens te proberen. ‘Maar het is duidelijk dat de rek eruit is.’

Onverstandig

Praktische problemen zijn het gevolg. Voor bijvoorbeeld scholen, waar het virus flink rondwaart, is het erg vervelend dat leerkrachten zich niet snel kunnen laten testen, zegt een woordvoerder van de Algemene Onderwijsbond.

Het risico is bovendien dat mensen als ze geen testafspraak kunnen maken toch op pad gaan of hun snotterende kinderen naar school sturen, met het gevaar dat ze anderen besmetten. ‘Dat zou uitermate onverstandig zijn’, aldus de GGD GHOR-woordvoerder. ‘Wij verzoeken iedereen met klem zich aan de basismaatregelen te houden.’

Dat door het gebrek aan testcapaciteit meer mensen met covid-19 blijven rondlopen, is de grootste zorg van arts-microbioloog en OMT-lid Marc Bonten. ‘Hierdoor zullen er meer besmettingen plaatsvinden.’ Of het OMT hierom zwaardere maatregelen zal adviseren, kan hij nog niet inschatten; vrijdag komt het adviesorgaan bijeen.

Een gebrek aan testcapaciteit vermindert ook het zicht op de virusverspreiding, zegt Bonten. Hierdoor kan het bijvoorbeeld een paar dagen langer duren voordat het effect van de vorige week genomen maatregelen zichtbaar wordt.

Niet dat de voorschriften keurig werden opgevolgd toen er nog voldoende testcapaciteit was. Bij het laatste RIVM-gedragsonderzoek bleek dat van de deelnemers die in de weken ervoor coronaklachten hadden, slechts eenderde zich liet testen bij de GGD.

Graadmeter

Bovendien, zegt Bonten, is het aantal positieve tests niet de enige graadmeter voor de verspreiding van het virus: dat geldt ook voor de ziekenhuisopnamen – al volgen die de trends in de besmettingen met een week of twee vertraging. ‘Tot nu toe waren de geschatte R-waarden (een maat voor hoe snel het virus rondgaat, red.) op basis van gemelde besmettingen en van ziekenhuisopnamen vrijwel identiek. Het is niet zo dat we volledig in het duister tasten als de testcapaciteit wordt overschreden.’

Ook in regio’s met relatief gezien minder besmettingen, zoals Drenthe, zijn testafspraken amper nog in te plannen. Medewerkers die normaal gesproken bron- en contactonderzoek verrichten, worden in teststraten ingezet wanneer testafnemers pauzeren, zegt een GGD-woordvoerder. Ook vaccinatiepersoneel springt bij.

Het commerciële testbedrijf Healthcheckcenter (honderd testlocaties) zegt vorige week al bij het ministerie van Volksgezondheid hulp aangeboden te hebben om de GGD direct te helpen met het afnemen van PCR-testen. ‘Wij hebben ruimte en capaciteit om mensen die een afspraak maken nog dezelfde dag te kunnen testen’, stelt algemeen directeur Maarten Cuppen. Een reactie bleef vooralsnog uit.

‘Ik zeg niet dat het niet kan, maar er zijn een paar moeilijkheden’, zegt een woordvoerder van het ministerie over de mogelijkheid om commerciële testbedrijven te laten bijspringen. Zo werken zulke bedrijven volgens haar bij Testen voor Toegang vooral met de minder nauwkeurige sneltesten. Ook ziet zij een juridische horde: de aanbestedingsopdracht − toegangstesten afnemen bij mensen zonder klachten − kan niet zomaar worden uitgebreid.

Opgeleid personeel

De bedoeling is dan ook dat GGD’s zelf hun capaciteitsproblemen oplossen. Waarbij wellicht meespeelt dat het ministerie juist deze week aangifte deed tegen Spoedtest.nl: de grootste commerciële testaanbieder van Nederland zou valse vaccinatiebewijzen hebben uitgegeven.

Marc Bonten benadrukt dat commerciële teststraten gegarandeerd dezelfde kwaliteit moeten kunnen bieden als de GGD’s. ‘Op voorhand denk ik: dit is het werk van de GGD’s, hun personeel is hiervoor opgeleid. Die bedrijven zijn recentelijk uit de grond gestampt, dan moet je er maar op vertrouwen dat het allemaal goed gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden