Ontken invloed islam niet

Het is een bevrijding om toe te geven dat je als humanist, ongelovige, religiecriticus of niet-moslim in een cultuur met een christelijke geschiedenis, toch vele malen beter af bent dan in een islamitische cultuur

In reactie op Hoe Europa zijn zelfvertrouwen verloor, het betoog van Frits Bolkestein in deze krant, schrijft de voorzitter van het Humanistisch Verbond Rein Zunderdorp op zijn weblog dat de positie van de islam in Nederland zwak is. ‘Noch in het dagelijks leven van niet-islamieten, noch in de wetgeving dringen de specifieke vrijheidsbeperkende effecten door van de islamitische dogma’s en gedragsvoorschriften.’ Dit, zo stelt Zunderdorp, ‘in tegenstelling tot de nog altijd ruim aanwezige sporen van christelijke dogmatiek in de wetgeving’.

Culturele gevaren

Zunderdorp vindt daarom dat Bolkestein de culturele gevaren van de islam niet heeft aangetoond. Nu heb ik Bolkesteins betoog niet gelezen als een stuk over de gevaren van de islam. Bolkestein is geïnteresseerd in de manier waarop in Europese landen gereageerd wordt op een advocaat die niet wil opstaan in de rechtbank. Of op gevoeligheden rond een tentoonstelling over de rol van moslims in nazi-Duitsland.

De manier van omgaan met dit soort kwesties duidt volgens hem op een gebrek aan zelfvertrouwen. Hij probeert in zijn stuk te verklaren waar dat vandaan zou kunnen komen en vindt die verklaring voor een deel in het christendom. Het zou interessant zijn als de discussie over zijn betoog zich zou richten op de vraag of zijn analyse correct is, maar tot nu toe heeft alleen Gert-Jan Seegers van het wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie zich daar aan gewaagd.

Toch, al gaan ze niet over de strekking van het betoog van Bolkestein, zijn de opmerkingen van Zunderdorp interessant omdat ze een beeld geven van het Nederlandse georganiseerde humanisme. Dat bekommert zich, zo begrijp ik uit Zunderdorps reactie, niet om de invloed van de islam op het dagelijkse leven van Nederlandse moslims.

Vervoer
Islamitische vrouwen in Gouda die geen gebruik willen of mogen maken van vervoer met een mannelijke chauffeur. Vrouwen, zoals in Den Haag, die van hun man niet naar het theater mogen als zich daar mannen onder het publiek bevinden, zelfs niet als hun eigen dochter, zus of nichtje daar optreedt. De overvolle opvanghuizen voor vrouwen die bang moeten zijn voor eerwraak. Zunderdorp vindt dat allemaal niet belangrijk want dit gaat slechts om de invloed van de islam op het leven van moslims.

Opmerkelijk ook is Zunderdorps stelling dat er in het dagelijks leven van niet-islamieten of in onze wetgeving, geen specifieke vrijheidsbeperkende effecten doordringen van islamitische dogma’s en gedragsvoorschriften. Hoe komt hij daar bij? De islamitische dogma’s dringen door tot in het hart van onze democratie. Geert Wilders, een gekozen volksvertegenwoordiger, moet 24 uur per dag zwaar beveiligd worden, vanwege de dogma’s van de islam. Dat is ontegenzeggelijk een vrijheidsbeperking.

Straatscoaches
We betalen belastinggeld voor allerlei problemen die door islamitische dogma’s en gedragsvoorschriften ontstaan. 1,8 miljoen euro gemeenschapsgeld omdat er een bruggenbouwer moest worden ingezet in Rotterdam. Geld voor opvanghuizen, subsidies voor dialoogorganisaties, directe of indirecte subsidiëring van gescheiden voorzieningen voor mannen en vrouwen. Wij lopen het risico dat wij geen hand krijgen van straatcoaches als wij vrouw zijn. Dit alles hangt toch echt direct samen met de invloed van islamitische gedragsvoorschriften.

Wij kunnen het werk van Sooreh Hera niet in een tentoonstelling van het Haagse Gemeentemuseum zien omdat de tijd daar niet rijp voor zou zijn en de foto’s zouden kunnen worden opgevat als een provocatie van moslims. En wat te denken van het dagelijks leven in buurten waar veel moslims wonen. Supermarkten en vervoersbedrijven verstrekken bedrijfshoofddoeken voor islamitische vrouwen. In de zaak van de man die een kruisje wilde dragen maar dat niet mocht van het GVB Amsterdam, bepaalde de rechter dat het dragen van een hoofddoek een religieuze plicht is voor moslimvrouwen. Zo dringen de gedragsvoorschriften van de islam door tot in onze rechtspraak.

Raadsel
Zunderdorp ontkent deze invloed van de islam op het dagelijks leven. Het is een raadsel dat iemand die zo denkt, ooit de steunverklaring aan Ehsam Jami heeft ondertekend. Want als er geen invloed is van de islam, waarom is het dan nodig om iemand te steunen die niet langer moslim wil zijn? Zunderdorp ontkent namelijk zelfs de invloed van de islam wereldwijd: ‘Ook mondiaal is de invloed van de islam in economisch, cultureel en militair opzicht marginaal,’ schrijft hij.

Ik vraag me af waarom Obama in Caïro een enorme speech houdt waarin hij de islamitische wereld toespreekt, als de islam zo weinig invloed heeft. Vooralsnog heeft hij zich nog niet ingespannen om de boeddhistische wereld toe te spreken.
Zunderdorps ontkenning van de invloed van de islam, lijkt voort te komen uit zijn ergernis over de door Bolkestein uitgesproken appreciatie voor het christendom als bepalend element in onze cultuur.

Verschrikkelijk
Hij vindt het duidelijk verschrikkelijk dat de liberaal Bolkestein en de christen Seegers elkaar op dit punt ontmoeten. Met de verwijzing naar de positieve invloed van de christelijke traditie op onze cultuur, ontkent men het belang van de Renaissance, de Verlichting, de secularisatie en het humanisme, is de boodschap van Zunderdorp.

Ook voor Sophie In ’t Veld, voorzitter van de Humanistische Omroep (HUMAN), is dat het pijnpunt van Bolkesteins betoog. Op de website Joop.nl schreef zij : ‘Gemakshalve wordt [in het betoog van Bolkestein] de Europese cultuur gelijkgesteld aan het christendom, vergetend dat de Europese cultuur ook is gestoeld op de antieke Griekse cultuur, op het Romeins Recht, op de Verlichting, op andere godsdiensten, en ja, ook op secularisering en individualisering.’

Nu is het zo dat Bolkestein nergens het belang van deze tradities ontkent. Bovendien lijken Zunderdorp en In ’t Veld niet te beseffen dat de Renaissance en de Verlichting ontstonden in een christelijke cultuur. Renaissance, Verlichting, maar ook moderniteit en individualisme, kunnen dus niet zonder de context van het christendom daarbij te betrekken worden beoordeeld en gewaardeerd.

Aartsconservatief
In ’t Veld ergert zich aan de uitspraak van de paus die Bolkestein aanhaalt. Ze schrijft: ‘Deze Paus haalde de banden aan met een gekend holocaustontkenner, heeft aartsconservatieve opvattingen over gelijkheid tussen mannen en vrouwen, verzet zich in de VN tegen decriminalisering van homoseksualiteit, verklaarde condoomgebruik in Afrika tot een taboe, en onder zijn wacht bleek het decennia lange massale seksuele misbruik van kinderen door priesters onder het tapijt geschoven te zijn.’

Dat kan best zijn (al heeft de Heilige Stoel recentelijk toch echt iets anders beweerd over de omgang met homoseksuelen in de VN). Maar heeft In ’t Veld hiermee aangetoond dat de paus ongelijk had toen hij in zijn Regensburgrede stelde: ‘Laat mij zien wat Mohammed voor nieuws heeft gebracht en je zult er slechts slechte en onmenselijke dingen vinden, zoals zijn gebod om het geloof dat hij predikte te verspreiden met het zwaard.’ Nee, dat heeft zij niet.

Ook met haar opmerking dat Berlusconi ‘toch nauwelijks een voorbeeld’ is van door Bolkestein ‘geroemde’ schuldcultuur ‘en al helemaal niet van de christelijke culturele superioriteit’, toont zij niet aan dat Berlusconi ongelijk had toen hij zei dat de westerse beschaving superieur is aan die van de islamitische wereld. En ze kan ermee ook niet verklaren waarom, als dat Westen niet superieur is, er dan volgens haar eigen betoog in islamitische landen zoveel mensen zijn die ‘snakken naar vrijheid en democratie’.

Accepteren
Zunderdorp en In ’t Veld willen misschien wel accepteren dat het christendom een belangrijke rol heeft gespeeld in onze geschiedenis, maar kunnen niet verkroppen dat er mensen zijn die deze rol niet uitsluitend negatief duiden. Dat is raar. Want tegelijkertijd wil In ’t Veld zich ‘hardmaken voor de scheiding van Kerk en Staat’, ‘niet voor een wedloop in vermeende culturele superioriteit’.

Maar daarvoor zou je toch moeten erkennen dat de scheiding van Kerk en Staat volgens jou superieur is aan een situatie waarin die scheiding geen uitgangspunt is?
Zunderdorp liet zich door zijn ergernis over Bolkestein en Seegers inspireren tot het formuleren van een culturele agenda voor 2010: De vrijheden van andersdenkenden mogen niet ondergeschikt worden gemaakt aan de dogma’s en gedragsregels van welke geloofsrichtingen dan ook.

Ondergeschikt
Zou Zunderdorp niet vinden dat die culturele agenda superieur is aan de agenda van degenen die iedereen ondergeschikt willen maken aan de islam? ‘Als dit de culturele agenda is voor het nu begonnen decennium, dan hoeven we geen angst te hebben voor de verlammende werking van de erfzonde, noch voor de persoonlijke voorkeuren van gelovigen en niet-gelovigen,’ stelt hij.

Dat is mooi. Nu nog de bevrijding van de angst om te erkennen dat onze cultuur christelijke wortels heeft. En een bevrijding van de angst om toe te geven dat je als humanist, ongelovige, religiecriticus of niet-moslim in een cultuur met een christelijke geschiedenis, toch vele malen beter af bent dan in een islamitische cultuur. Maar misschien hebben de georganiseerde humanisten daar nog niet genoeg zelfvertrouwen voor. Dat is, gezien hun paniekerige reacties op vooral zaken die Bolkestein niet geschreven heeft en gezien hun gebrek aan enig historisch besef of kennis van tradities, waarschijnlijk geheel terecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.