Onthullingen komen Chinese regering goed uit

Toen een dronken politiecommissaris zich vorig jaar in de Chinese provincie Henan in de weghelft vergiste, was een jongen van elf op slag dood en werd zijn kermende vader een kilometer lang meegesleurd....

Dat lukte, totdat het incident Zuo Fang ter ore kwam. De energieke hoofdredacteur van de Kantonese krant Nanfang Zhoumo, Zuidelijk Weekeinde, zond verslaggevers naar de 1200 kilometer noordelijker gelegen plek. Tot in de kleinste, lugubere details berichtte zijn krant over het ongeluk. De politiechef werd ter dood veroordeeld. Na zijn proces beklaagde hij zich erover door de pers te zijn 'vermoord'.

De Kantonese krant heeft de reputatie de meest gedurfde te zijn onder de voorzichtig vrijer wordende kranten in China. Nanfang Zhoumo vaart wel bij die koers, want de oplage verdubbelde dankzij de berichten over wantoestanden in zes jaar tot 1,3 miljoen exemplaren.

Direct verantwoordelijk voor dit succes is Zuo Fang, de hoofdredacteur die voortdurend nadenkt over wat nog net wel en wat niet meer kan. 'Je moet natuurlijk voorzichtig blijven. We willen alles rapporteren wat we tegenkomen, maar binnen de grenzen van het mogelijke', luidt zijn credo.

Toen Zuo Fang zijn diploma op Beida, de gerenommeerde Universiteit van Peking, behaalde, was de mediapionier nog een hartstochtelijk maoïst. Hij schotelde zijn lezers niets liever voor dan proletarische kunst en linkse modelopera's. In 1982 begon hij een uitgaansbijlage te maken, die zich snel ontwikkelde tot kweekvijver voor onthullingsjournalistiek. Onder het motto 'Maak eerst de fles en dan pas de wijn', bleef het blad het gebruikelijke, overwegend positieve nieuws brengen. Maar steeds vaker stonden er tussen slaapverwekkende productiecijfers ook politieke primeurs en sociale reportages.

Dat experiment viel samen met de economische hervormingen, die in 1992 in een stroomversnelling raakten. Het partijtoezicht verslapte. Saaie overheidsbladen verloren lezers aan brutale publicaties. Hoe meer vuile was Zuo Fang buiten hing, des te harder steeg de oplage. Zo bracht hij een hartverscheurende reportage over een vrouwelijke doctorandus, die ontvoerd was om te worden verkocht. De krant toonde daarmee aan dat de handel in bruiden weer was herleefd.

Het meest glorieuze moment voor Zuo Fang kwam drie jaar geleden, toen hij de primeur bracht over het ontslag van de Pekingse partijchef, Chen Xitong. Die bleek zo corrupt dat hij onlangs tot zestien jaar cel werd veroordeeld. Alle Pekingse kranten zaten achter het verhaal aan, maar hun zuidelijke collega ging met de eer strijken.

Sindsdien zet Nanfang Zhoumo de toon. Het Chinees Jeugddagblad durfde enkele maanden geleden nog geen reportageteam naar de aardbeving in het noorden te sturen, omdat berichtgeving over rampen lange tijd taboe was. Toen de Kantonese concurrent zich wel naar het gebied had gespoed, ging de hoofdredactie alsnog overstag.

In Kanton ondervindt de voortvarende hoofdredacteur felle concurrentie van twee andere kranten. Ook zij pogen met primeurs over vermiste personen, milieuschandalen en machtsmisbruik hun oplage op te schroeven. Veel journalisten hopen zo het klimaat rijp te maken voor politieke liberalisering.

Een hooggegrepen doel, weet Zuo Fang. De regering kan zijn onthullingen in de strijd tegen de groeiende misdaad en corruptie goed gebruiken. Maar zodra persvrijheid te dicht bij het machtscentrum komt, slaat de censor toe. Dat ondervond een andere krant die schreef dat enkele kinderen gestorven waren na het drinken van besmette flesjes Walaha-vruchtendrank. De hoofdredacteur kreeg zijn congé, want de fabrikant had nauwe banden met de partijtop.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden