Onthullingen Indonesische media werpen nieuw licht op onderzoek naar verdwenen Nederlandse oorlogswrakken

Nederland heeft opnieuw opheldering gevraagd bij de Indonesische autoriteiten over de verdwenen Nederlandse oorlogswrakken in de Javazee. Aanleiding zijn recente onthullingen in Indonesische media.

De kruiser Hr. Ms. De Ruyter op archiefbeeld Beeld anp

Het nieuwe verzoek om opheldering is pijnlijk voor minister van Defensie Ank Bijleveld, die vorig week nog aan de Tweede Kamer meldde dat een jaar durend onderzoek naar de wrakken van de bij de Slag om de Javazee in 1942 gezonken oorlogsschepen niets had opgeleverd. Deze week kwamen Indonesische journalisten opeens met nieuwe aanwijzingen die het officiële onderzoek deels lijken te weerspreken. Bijleveld wil van Jakarta opheldering over die berichten.

De affaire rond de spoorloos verdwenen oorlogswrakken speelt al sinds november 2016. Nabestaanden van onder andere de oorlogsheld Karel Doorman organiseerden destijds een duikexpeditie naar de samen met de bemanning gezonken schepen Hr. Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Java en Hr. Ms. Kortenaer. Tot hun stomme verbazing bleken de eerste twee schepen volledig verdwenen en van het derde schip was 80 procent weg.

De Indonesische autoriteiten reageerden in eerste instantie totaal verrast op de Nederlandse ontdekking. Later werd erkend dat er in de Javazee wel vaker illegaal wrakken worden geborgen om oud ijzer te verkopen. Vooral Chinese partijen zouden zich daar schuldig aan maken. Na een gesprek tussen premier Mark Rutte en de Indonesische president Joko Widodo besloten Nederland en Indonesië eind 2016 samen een onderzoek te doen naar de kwestie.

De torpedojager Hr. Ms. Kortenaer op archiefbeeld Beeld ap

Nieuwe details

Minister Bijleveld moest vorige week erkennen dat het langdurige onderzoek geen nieuwe informatie had opgeleverd. De onderzoekers konden alleen bevestigen dat de wrakken - en daarmee ook het zeemansgraf van de bemanning - inderdaad zijn verdwenen van de zeebodem. Wie dat heeft gedaan, blijft onduidelijk. 'De belangrijkste conclusie is dat de scheepswrakken zonder vergunning van de Indonesische autoriteiten op industriële wijze zijn verdwenen.'

De brief van Bijleveld was amper naar de Kamer gestuurd of er verschenen nieuwe details in Indonesische media. Zo meldde de website Tirto.id dat er wel degelijk een vergunning is verleend door de Indonesische autoriteiten om de schepen te bergen en verschroten. De stoffelijke resten van de overleden zeelieden zouden zijn gedumpt in een massagraf op Oost-Java, niet ver van de havenplaats Brodong waar de wrakken in stukken zouden zijn gezaagd.

Volgens Defensie zijn op de beelden waarover de Indonesische site beschikt in elk geval geen restanten van de Nederlandse schepen te zien. 'De beelden zijn al eerder door ons onderzocht,' schrijft Bijleveld. 'De conclusie was dat er geen bewijs kon worden gevonden voor de aanwezigheid van wrakstukken van de Nederlandse oorlogsschepen De Ruyter, Java en Kortenaer'.

Bijleveld noemt vooral de berichten over een mogelijk massagraf met stoffelijke overschotten 'pijnlijk'. 'We betreuren het zeer dat de nabestaanden wederom in onzekerheid worden gebracht, met name omdat het onduidelijk is of het hier gaat om stoffelijke overschotten van opvarenden van een Nederlands oorlogsschip'. Ze wil dat de berichten verder worden uitgezocht, maar Nederland kan niet zelfstandig op onderzoek uit in Indonesië.

Het initiatief ligt daarom volledig bij de autoriteiten in Jakarta. Zij gaan nu bepalen of de mediaberichten aanleiding geven voor 'vervolgstappen'. 'Indonesië heeft toegezegd ons te informeren over de uitkomsten van dit onderzoek', schrijft Bijleveld. Het kabinet zegt de ontwikkelingen 'nauwgezet' te volgen.


Geen wrak meer, geen lichamen, maar wel een herdenking voor Indië-militairen

De vader van Han Nahuijsen, 'papa Tonnie', stierf op 32-jarige leeftijd als telegrafist bij de Slag in de Javazee. Pas na 45 jaar vond Han de moed om terug te keren naar Indonesië en de rampplek op te zoeken. 27 februari zal altijd een belangrijke dag in zijn leven zijn. Maar nu is het wrak weg.

Han Nahuijsen Beeld Michel Maas
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden