Onthoofde Syrische archeoloog was dé kenner van Palmyra

Khaled Asaad (82) was een van de bekendste archeologen van Syrië. Meer dan de helft van zijn leven wijdde hij zich aan het behoud van het 2000-jaar oude historische centrum van zijn thuisstad Palmyra. Dinsdag werd hij onthoofd door terreurgroep IS, die de Syrische woestijnstad sinds mei van dit jaar in handen heeft.

Khaled Asaad Beeld Getty

De onthoofding vond plaats op het plein voor het historische museum van Palmyra, waarvan Asaad directeur was voordat hij dertien jaar geleden met pensioen ging. Tientallen inwoners, die Asaad op handen droegen vanwege zijn rijke kennis over archeologie, keken toe.

Op sociale media circuleert een gruwelijke foto waarop het zwaar toegetakelde lichaam van Asaad ondersteboven aan een lantaarnpaal in het centrum van de stad is gehangen. Op een bord dat door IS voor zijn lichaam is geplaatst, staat dat hij zich bezighield met heidense standbeelden, dat hij collaboreerde met het Syrische regime en dat hij een bezoek heeft gebracht aan Iran, dat het regime van president Assad steunt.

Naar de werkelijke reden dat Khaled Asaad is onthoofd, blijft het gissen. Ceftali, een Syrische activist die een Facebookpagina met nieuwsupdates over Palmyra runt, vermoedt dat Asaad getuige is geweest van de verwijdering van kunstschatten uit het historische museum door Syrische regeringslieden, net voordat IS de stad binnenviel. 'Asaad was hiervan op de hoogte', zegt Ceftali. 'Het zou zelfs goed kunnen dat hij de operatie om de kunstschatten in veiligheid te brengen, heeft gecoördineerd. Asaad is, voor zover ik weet, door IS verhoord over waar de schatten heen zijn gebracht, maar hij weigerde een verklaring af te leggen.'

Het Arabische nieuwskanaal Al Masar News meldt dat een sharia-rechtbank zich over de zaak heeft gebogen en Asaad schuldig heeft bevonden aan verraad. Zijn familie werd niet ingelicht over de op handen zijnde onthoofding. Pas na de daad ontving de familie bericht.

Khaled Asaad, een van de bekendste Syrische archeologen. Beeld Facebook

Geschokt

Asaad, die in zijn jonge jaren geschiedenis aan de universiteit van Damascus studeerde, was een van de bekendste archeologen van Syrië. Hij stuurde Zwitserse, Duitse, Franse en Amerikaanse onderzoeksteams aan die naar Palmyra afreisden voor opgravingen en onderzoek naar de Romeinse antiquiteiten, die een plek innemen op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Tijdens zijn carrière ontdekte Asaad diverse grotten en antieke begraafplaatsen, zoals de Byzantijnse begraafplaats in de tuin van het museum in Palmyra. Over zijn bevindingen publiceerde hij tot voor kort in verschillende internationale tijdschriften.

Meer dan zijn halve leven diende Asaad als hoofd van het Syrische departement van Antiquiteiten, een functie die hij na zijn pensioen overdroeg aan een van zijn zes zonen (hij had ook nog vijf dochters).

Sinds 1963 was Asaad werkzaam in het historisch museum van Palmyra. Later zou hij directeur worden. Na zijn pensioen bleef hij zich als archeoloog bekommeren over de historische schatten van zijn stad.

Wereldwijd reageren archeologen geschokt op het nieuws van zijn dood. Peter Akkermans, hoogleraar archeologie van het Nabije Oosten aan de Universiteit Leiden, typeert Asaad als 'een vriendelijke oude baas met een groot hart voor de archeologie'. De Groningse archeoloog Lidewijde de Jong, die veel veldwerk deed in de Syrische steden Raqqa en Palmyra, wijst erop dat de situatie voor Syrische vakgenoten penibel is. 'Al mijn collega's daar zijn nu ondergedoken. Als medewerkers van de oudheidkundige dienst associeert IS hen met het voormalig regime, en dan ben je je leven niet zeker.'

Dat Asaad niet was gevlucht, is waarschijnlijk omdat hij hoopte dat er nog te onderhandelen viel met IS, denkt de Oostenrijkse archeoloog Andreas Schmidt-Colinet. 'In Palmyra bestaan clans uit grote families van vijftig mensen en Khaled was de baas van de belangrijkste. Ik denk dat hij achterbleef om zijn politieke gewicht te gebruiken tegen IS. Misschien kon hij nog bemiddelen om de schade voor zijn familie en vrienden te beperken.'

Schmidt-Colinet werkte meer dan 25 jaar met Asaad samen. 'Asaad kende elke steen van de woestijn, en iedere inwoner. Hij was echt een baasje. Deed een museummedewerker iets verkeerd, dan kon die op een scheldkanonnade rekenen. Maar ik heb ook veel met hem gelachen: toen we samen in de woestijn zaten, maakten we grappen over de toenmalige overheid.'

Syriërs reageren op sociale media emotioneel op de dood van de archeoloog. Hij wordt omschreven als een geleerde man, met gevoel voor humor. Asaad zou bovendien nooit partij hebben gekozen in de al meer dan vier jaar durende burgeroorlog. In plaats daarvan riep hij op tot vrede. Wel was hij sinds 1954 lid van de regerende Baath-partij, wat gebruikelijk is onder Syriërs van zijn generatie.

Khaled al-Asaad. Beeld ap

Vrees voor vernietiging

Toen IS de stad in mei binnenviel, werd aanvankelijk gevreesd dat de Romeinse opgravingen zouden worden vernietigd. Tot nu toe heeft IS de zuilen, graftombes en amfitheaters grotendeels in tact gelaten. Wel blies de terreurgroep in juni van dit jaar twee mausolea op die toebehoorden aan een vertrouweling uit de kring van profeet Mohammed en een islamitische geleerde, die vijfhonderd jaar geleden leefde. IS schaarde de mausolea onder afgoderij.

De 150 duizend inwoners, die in het centrum nabij de historische stad wonen, zitten ondertussen tussen twee vuren, zegt media-activist Ceftali vanuit het Turkse grensgebied, waar hij heen is gevlucht. 'Aan de ene kant heb je IS, die het gezag in de stad heeft overgenomen en publiekelijk onthoofdingen en kruisigingen uitvoert. Aan de andere kant heb je het regime van Assad dat de stad vanuit de lucht bestookt met luchtaanvallen. Burgers kunnen geen kant op.'

Romeinse graftombes en een zuilengalerij in Palmyra. Beeld ap
Een IS-vlag wappert op de top van een Romeins theater in Palmyra. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden