ONTHEILIGING VAN DE POLITIEK

DE afgelopen jaren is er heel wat afgediscussieerd over bestuurlijke vernieuwing (het referendum, de gekozen burgemeester). Bij dat alles zouden we het belangrijkste bijna vergeten: zorgvuldig bestuur, door politici die op hun taak berekend zijn en die zich aan een gezamenlijk programma gebonden weten....

De afgelopen maanden verschenen er twee boeken, die daarover opening van zaken geven. Ed van Thijn beschrijft in Retour Den Haag de nadagen van het kabinet-Lubbers/Kok. Het was een kabinet-in-ontbinding. De persoonlijke verhoudingen waren slecht; de verkokering van het beleid was tot grote hoogte gestegen.

Het andere boek, Regerenderwijs van Peter Rehwinkel en Jan Nekkers, verschenen onder auspiciën van het wetenschappelijk bureau van de Partij van de Arbeid, bevat interviews met alle PvdA-bewindslieden in genoemd kabinet. Het was, electoraal en anderszins, een barre periode, en dat krijgen we te horen ook. Bewindslieden hielden maar moeilijk hun ambtenaren in de hand. De selectie van ministers en staatssecretarissen geschiedde uiterst gebrekkig. De sfeer was kil en het leiderschap van Wim Kok schoot tekort.

En niet in de laatste plaats: het ontbrak de PvdA aan een coherent programma, een 'gezamenlijke missie', zoals één van de geïnterviewden, Jacques Wallage, het noemt.

'Saillante informatie, waarmee de geïnteresseerde burger zijn voordeel kan doen', schreef Paul Brill op 21 december in de Volkskrant. Het is me hier, als mede-uitgever van het boek, niet om Brills inhoudelijke oordeel te doen. Het gaat me om zijn suggestie, na een adembenemende wending in zijn betoog, dat uitgaven als deze, waarin een politieke partij van binnenuit bekritiseerd wordt, eigenlijk niet moeten verschijnen.

'Er zou', aldus Brill, 'niets mis (met het boek) zijn als het was geschreven door journalisten of andere nieuwsgierige buitenstaanders, wier heilige plicht het in zo'n geval is iedere tegel te lichten en elke ontboezeming te melden.' Welnu, de auteurs zijn geen journalisten, maar historicus en aankomend PvdA-Kamerlid respectievelijk politicoloog en medewerker van het PvdA-bestuur.

Dat doet het oordeel van Brill honderdtachtig graden draaien. Saillante informatie is ineens 'gênant exhibitionisme' geworden. Waren de oud-bewindslieden door buitenstaanders ondervraagd, dan was er 'niets mis' geweest, maar nu heet hun openhartigheid ineens 'persoonlijk uithuilen' en worden ze ervan beschuldigd 'Kok bij de vuile was te zetten'.

Wat onafhankelijke journalisten wel mogen, begrijp ik, moeten twee onafhankelijke PvdA-leden, op zoek naar de feiten en achtergronden van een dramatisch verlopen kabinetsperiode, niet in hun hoofd halen. Dat is een wel erg merkwaardige opvatting over journalistiek en openbaarheid - die ook nog eens besmettelijk blijkt te zijn. In het kerstnummer van Vrij Nederland tapt hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse namelijk uit hetzelfde vaatje.

'Het is de waarheid', schrijft Ferdinandusse over Regerenderwijs, 'en dat is al erg genoeg'. Waarna hij zich beschermend over de nieuwe paarse coalitie buigt ('Er was een mooi proces in gang gezet') en auteurs en uitgever verwijt daar 'vreemd, met alle knalpotten open, doorheen te rijden'. Hij had liever gezien dat de geïnterviewde oud-bewindslieden zich een tijdje stil hadden gehouden, onder het motto: 'wellicht zien we het (later) in een wat ander licht, en blijkt dat Kok - of ik, of die en die - het toch beter zag dan ik nu vermoed.'

Wie is hier eigenlijk aan het woord? Een nerveuze campagneleider van de PvdA? Of werkelijk de hoofdredacteur van een weekblad dat openheid hoog in het vaandel schrijft - en dat zelf elke week wel een politicus in de biechtstoel heeft zitten?

Deze plotselinge behoefte van twee journalisten om het deksel op de doofpot te houden, vraagt intussen wel om een verklaring. Een vleugje jalousie de métier misschien (Ferdinandusse omschrijft de auteurs als 'twee heren' die eigenlijk opschrijven 'wat we al wisten')?

Volgens mij speelt er ook nog iets heel anders mee. Een zekere beduchtheid namelijk, ook bij deze geroutineerde commentatoren, om onder ogen te zien hoe alledaags, al te alledaags het op het Binnenhof kan toegaan. De trucs en de faux pas van politici zien ze graag beschreven. Maar de bedorven sfeer, als niets meer loopt zoals het moet? De minister die in het wekelijks overleg maar doorkwebbelt, terwijl er verder niemand luistert? Het lijkt de gewone wereld wel.

Zowel Retour Den Haag als Regerenderwijs dragen, bedoeld of onbedoeld, bij aan een 'ontheiliging' van de politiek. Zo worden we nu geregeerd, zo laten beide boeken zien; zo gaan politici soms met elkaar om, zeker als het slecht gaat. Dat is niet fraai, maar het is wel de waarheid. Brill en Ferdinandusse willen die misschien wel onder ogen zien, maar alleen als de brenger van deze boodschap een waterdicht alibi heeft: het beroep van journalist. De rest is nestbevuilerij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden