'Ontdekkers van het higgsdeeltje gaan winnen, maar niet dit jaar'

Vanaf vandaag worden in Stockholm de Nobelprijs-winnaars bekendgemaakt, te beginnen met die voor geneeskunde. Wie veel wordt geciteerd gooit de hoogste ogen in de Nobelprognoses.

De ontdekking van het higgs-deeltje, kort voor de zomer, mag dan het wetenschapsnieuws van het jaar zijn, een Nobelprijs voor de naamgever Peter Higgs zit er dit jaar nog niet in. Dat denken althans Nobelprijskenners als David Pendlebury van informatiemakelaar Thomson Reuters. 'Het is te vroeg', zegt de man die 23 prijswinnaars correct voorspelde.

Vanaf vandaag worden in de Zweedse hoofdstad Stockholm de winnaars van de Nobelprijzen voor de natuurwetenschappen 2012 bekendgemaakt. Rond het middaguur komen die voor geneeskunde of fysiologie. Morgen is het de beurt aan de fysici. Woensdag volgen de scheikundigen; maandag sluiten de economen de rij.

Voor de geneeskundeprijs vandaag zet Pendlebury in op de Amerikaanse genetici David Allis en Michael Grunstein, die in de jaren tachtig onderzoek deden naar de regelmechanismen in de cel van genen. Voor natuurkunde zijn fysici favoriet die in de jaren negentig quantumteleportatie beschreven: het signaalloos oversturen van informatie tussen quantumdeeltjes die ooit een paar zijn geweest.

Einstein achtte zoiets te 'spookachtig' om waar te kunnen zijn, maar uit proeven blijkt dat het kan en gebeurt. Voor de Nobelprijs valt hierbij de naam Charles Bennett van IBM, eventueel samen met de Oostenrijker Anton Zeilinger en de Fransman Alain Aspect.

De scheikundeprijs kan woensdag toevallen aan de Japanner Akira Fujishima die de veelzijdigheid van titaniumdioxide ontdekte, denkt Pendlebury. Nederlanders heeft hij nergens op zijn short- of longlist. 'Wel een Deense vrouw: Lene Hau.'

Anders dan voor de Nobelprijs voor de literatuur en de vrede hebben de Britse bookmakers geen interesse in de prijzen voor de natuurwetenschappen. Wetenschappers zelf speculeren volop over welke kopstukken nu weer in de prijzen zullen vallen.

Pendlebury is daarbij een vreemde eend in de bijt, omdat hij kwantitatief werkt. Thomson Reuters is wereldleider in gegevens over de invloed van wetenschappelijke publicaties. Wie heel veel wordt geciteerd, gooit in Pendlebury's Nobelprognoses hoge ogen. Hij weegt ook mee hoe lang geleden de wetenschap tot stand kwam; in de natuurkunde bijvoorbeeld duurt dat gemiddeld bijna een kwart eeuw. Daarnaast kijkt Thomson Reuters naar andere prestigieuze wetenschapsprijzen, zoals de Wolf-prize en de Heinekenprijs.

Waar het om draait bij de Nobelprijs is een ultieme vorm van erkenning door vakgenoten, zegt Pendlebury. 'Uit citaties en eerbetoon kun je afleiden wie er van Nobelprijsklasse is. Wij wijzen de ongekroonde winnaars aan. Het Nobelprijscomité zet de kroon erop.'

Pendlebury zit deze week in New York 's ochtends vroeg achter zijn computer om de bekendmakingen live te volgen. Morgen, weet hij eigenlijk wel zeker, wordt het niet naamgever Peter Higgs van het befaamde deeltje, eventueel gedeeld met anderen die er in de jaren zestig over theoretiseerden. Daarbij valt vaak de naam van de Belgische theoreticus François Englert. 'De ontdekking van het deeltje dat Higgs voorspelde en dat materie massa geeft, is zonder enige twijfel een Nobelprijs waard. En Higgs en de anderen zijn al volop geëerd en veel geciteerd. Het punt is dat de ontdekking op CERN deze zomer, toen het comité zijn kandidaten selecteerde, nog niet extern beoordeeld was. Het Nobelprijscomité is traditioneel voorzichtig, men wil zich geen buil vallen aan een foutief resultaat.'

Er is nog een probleem. Het higgsdeeltje is weliswaar naar Peter Higgs gaan heten, maar er kunnen zeker vijf of zes fysici aanspraak op maken. Een Nobelprijs kan reglementair maar naar maximaal drie mensen gaan. CERN zou als organisatie in de prijs kunnen delen, maar dat zou een noviteit zijn voor de natuurkunde. Alleen de Vredesprijs gaat geregeld naar instanties, zoals het Rode Kruis, het VN-klimaatpanel IPCC en de anti-kernwapenclub Pugwash. Pendlebury: 'Higgs en Englert worden het. Maar pas volgend jaar. Of het jaar erna.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden