Ontbinding Zaïre komt ook op conto Washington

Voor de Amerikanen mag het hoofdstuk Mobutu dan zijn gesloten, de Zaïrezen zuchten nog onder de nalatenschap van een dictator die jarenlang door de VS werd gesteund....

ANTHONY LEWIS

HOE verantwoordelijk zouden wij, Amerikanen, ons moeten voelen als onze regering een andere land een regime opdringt dat daar louter ellende brengt?

Het machtsverlies van president Mobutu Sese Seko en diens te verwachten val zouden ons wat dat betreft aan het denken moeten zetten. Want wij hebben de Zaïrese dictator in het zadel geholpen, en hebben zijn corrupte regime tientallen jaren lang gesteund.

De CIA had speciale plannen met Mobutu toen Kongo (zoals het land toen heette) in 1960 onafhankelijk werd. De CIA steunde hem toen hij in 1965 een staatsgreep pleegde en zichzelf tot president uitriep. In de daaropvolgende dertig jaar gaven de VS voor meer dan 1,5 miljard dollar aan economische en militaire hulp aan Zaïre. Veel daarvan werd door Mobutu vastgezet op Zwitserse banken, of hij kocht er landhuizen in Europa van. Zaïre werd aan zijn lot overgelaten, en veranderde in de chaos die Naipaul beschreef in zijn roman A Bend in the River.

De Amerikanen die contact hadden met Mobutu maakten zich over hem geen illusies. Zij vonden dat wij hem moesten steunen, omdat hij een anti-communistisch bolwerk vormde in de Koude Oorlog. Of zoals Franklin Roosevelt in een andere context opmerkte, hij was een son of a bitch, maar dan wel ónze son of a bitch.

In de jaren zeventig lieten we Mobutu deelnemen aan een voor de Koude Oorlog gewaagde onderneming: de bewapening van Jonas Savimbi, de Angolese rebellenleider, die de linkse regering van Angola omver wilde werpen. De CIA stuurde wapens naar zuid-Zaïre, en vandaar naar de strijdkrachten van Savimbi. Hierdoor kwamen de Amerikanen nog meer bij Mobutu in het krijt te staan. Als ze de Angolese rebellen in de strijd wilden houden, dan wilde hij daar geld voor hebben.

De VS hebben hun invloed op Mobutu niet aangewend om hervormingen in Zaïre af te dwingen. In 1978, toen we hem een opstand in de provincie Shaba hielpen neerslaan, hadden we democratisering kunnen afdwingen, maar we hebben het niet gedaan. In 1991, na een muiterij in het leger, stonden de VS toe dat Mobutu de status quo ante herstelde.

En niet alleen in Zaïre waren de Amerikaanse belangen ondergeschikt aan die van de plaatselijke bevolking. Guatemala is nog zo'n voorbeeld. In 1954 werd in een, door de CIA gesteunde, militaire staatsgreep de linkse regering van president Jacobo Arbenz omvergeworpen, een van de weinige regeringen uit de geschiedenis van Guatemala die via vrije verkiezingen tot stand waren gekomen. De staatsgreep vormde het begin van een lange periode waarin het land steeds meer verloederde.

In de jaren tachtig voerden de strijdkrachten van Guatemala een meedogenloze campagne tegen rebellerende Indianen, de grootste bevolkingsgroep van het land. De militaire strategie luidde: vernietiging van de dorpen die geacht werden met de rebellen te sympathiseren. De strijd resulteerde in 140.000 doden en vermisten en 1 miljoen ontheemden. Veel militaire en politieke leiders in Guatemala stonden in die tijd op de loonlijst van de CIA.

Aan de burgeroorlog in Guatemala kwam ten slotte een einde door de ondertekening van een vredesakkoord, afgelopen december. Ook de burgeroorlog in El Salvador en die in Nicaragua, oorlogen waarin de CIA een nog grotere rol speelde, zijn inmiddels beëindigd.

In al deze gevallen heeft de CIA nooit alleen en op eigen initiatief geopereerd. De CIA voerde de wensen van de hoogste Amerikaanse autoriteiten uit. Maar door het feit dat er een CIA was, en dat deze in het geheim opereerde, konden deze autoriteiten net doen alsof ze niet wisten van de ellende die anderen werd aangedaan, in operaties die onze belangen moesten dienen.

'Het Mobutuïsme behoort binnenkort voorgoed tot het verleden', stelde Mike McCurry, de woordvoerder van het Witte Huis, op 9 april. Het was een uitspraak waarmee Amerika zich ten langen leste van zijn son of a bitch distantieerde. Het zal mij benieuwen wanneer ik een woordvoerder van de president hoor zeggen: 'De inmenging van de CIA in de politiek van andere landen behoort voorgoed tot het verleden.'

Anthony Lewis is columnist van de New York Times.

New York Times/ de Volkskrant.

Vertaling: José van Zuijlen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden