'Ons werk is een bouwsel van meerdere disciplines en stijlen'

Dansgezelschap LeineRoebana valt al 25 jaar op door de bijzondere muziek bij hun voorstellingen. Hoe komen ze daaraan?

De jubileumvoorstelling Light van LeineRoebana.Beeld Deen van Meer

De choreografen Andrea Leine en Harijono Roebana worden in een volgend leven vast componist. In de Nederlandse dans vallen zij al 25 jaar op door hun gebruik van allerlei soorten muziek en door dat ene consequente thema in hun werk: de relatie tussen muziek en dans. In een feestprogramma in Amsterdam gaan ze kriskras door oud werk. Een greep uit hun uiteenlopende muziekkeuzen:

Soundpalette

Wiebe de Boer en Han Hotten van het componistencollectief Soundpalette maakten elektronische muziek voor If We Could Even If We Could en The Circle Effect, beide uit 1995. Vol, aanzwellend, bombastisch, ritmisch.

Waarom deze muziek?

Roebana: 'We wilden met ze werken omdat hun soundscapes sterk polyritmisch zijn en daardoor heel fysiek: door de vele lagen die je hoort, wil je lijf alle kanten opgaan. Hun muziek voelt vlezig, kolkend en is meeslepend, zoals filmmuziek dat ook kan zijn. Zij componeerden geïnspireerd door onze bewegingen. Op basis daarvan gingen wij schaven aan onze dans, zij weer aan hun muziek, et cetera.'

Wat gebeurt er met de choreografie?

Leine: 'In die tijd onderzochten we asymmetrische structuren. We werkten met gebogen lijnen en beweging kon overal in je lijf beginnen: je knie, je kruin, en met een kracht alsof er van buitenaf aan je ledematen wordt getrokken. 'Fysieke schizofrenie', noemden we het. Torso's maakten een soort roerbewegingen, met een rechte ruggegraat, dat wel. Zo precies als ballet, maar het oogde plastischer.'

Maarten Altena

Het Maarten Altena Ensemble (nu MAE) klonk in Turings Tijgers (2003) als gabberhouse (bonk bonk bonk) en was ook in Terts (2005) vrij dwingend, met nadrukkelijke inzetten, haakse ritmes en wat atonale glijders. Een mix van elektrische gitaar, trombone, altblokfluit en slagwerk.

Waarom deze muziek?

Roebana: 'Maarten heeft een prettige dwarsheid. Enerzijds streng en wiskundig, anderzijds onstuimig en onrustig. Hij komt uit de jazz. Wij waren ook bezig met mathematische ordeningsprincipes en -vragen: hoe kun je met dans de ruimte in je beleving doen kantelen? We combineerden dat met theatrale ingrepen, zoals het gebruik van tekst. Wij bemoeiden ons met het compositieproces en Maarten gaf ons commentaar in de dansstudio. Morgenavond wordt zijn werk gespeeld door het gamelanorkest waarmee we toeren. Dit soort cross-overs doen we vaker.'

Wat gebeurt er met de choreografie?

Roebana: 'In Terts hebben we voor het eerst musici een plek in de choreografie gegeven: we knipten het ensemble in vieren en zetten ze op elke hoek van het toneel. De dirigent in het midden en de dansers in cirkels tussen dirigent en musici door. De fysieke aanwezigheid van de musici telde mee. Later zijn we daarin veel verder gegaan, met musici die naast of met de dansers bewegen.'

Luzzasco Luzzaschi

Sopraan Claron McFadden zong in Merg (2007) de laat-renaissancistische madrigaal Chi'o non t'ami, cor mio van Luzzasco Luzzaschi. Traag, golvend, met lange uithalen en virtuoos gedraai rond bepaalde woorden en noten.

Waarom deze muziek?

Leine: 'Chi'o non t'ami, cor mio gaat over ontvankelijkheid. Het is weemoedige, pure muziek, die direct tot je hart spreekt. Tekst, akkoorden en melodie versterken elkaar. Ze heeft geen duidelijk ritme, maar haalt vooral emoties naar boven. Mijn associaties: een lege ruimte en uitdijende rimpelingen in het water na het gooien van een steen.'

Wat gebeurt er met de choreografie?

Leine: 'Bijna niets. Danser Tim Persent omhelst Claron terwijl ze zingt en likt haar hals. Op sommige muziek dans je niet. Die doet alles al, is te overweldigend. Claron is ook bijna een danser, zo krachtig als ze daar staat. Het slot van Smell of Bliss (2004) was nog extremer: danser Uri Eugenio staat hier gewoon stil naast Liza Ferschtman die viool speelt. De impact was enorm. Trouwens, zelfs in stilstand zit het residu van de beweging daarvoor nog in het lichaam: de danser hijgt mogelijk na, het publiek ziet zijn bewegingen van daarnet nog voor zich.'

Iwan Gunawan

De Indonesische componist Iwan Gunawan en zijn moderne gamelanensemble Kyai Fatahillah maakten Ghost Track (2011) en de jubileumproductie Light (2016) mede tot een groot succes. Vooral de drums, gongs en xylofoons vallen op. Ritmisch, warm, galmend. In Light aangevuld door onder anderen operazangeres en harpiste Ekaterina Levental.

Waarom deze muziek?

Leine: 'Ook gamelanmuziek is polyritmisch. Door al die zware, massieve brons- en koperklanken is ze zeer aanwezig. Iwan is een vernieuwer van de Sundanese gamelantraditie, nieuwsgierig en flexibel. Het totaalproduct telt, niet zijn ego. Niet eerder hebben we zo vrij met een componist gewerkt.'

Wat gebeurt er met de choreografie?

Roebana: 'Onze stijl vermengt zich met de klassieke Javaanse dans van drie Indonesische collega's. Waar zij vrij statisch op de plek bewegen, slingeren wij zwiepend met onze armen over het podium. In Light gaat de fusion nog verder. Geen beweging is meer herleidbaar tot zijn oorsprong, LeineRoebana of Javaans. Onze lichamen die kronkelen of golven, versmelten met hun hoekige armen, sierlijke handen en wijdbeense poses. Sommige dansers zingen en praten, sommige zangers en musici voegen zich tussen de dansers. Ze musiceren al lopend of doen een dansfrase vereenvoudigd mee, soms maar een klein stukje. Ze vormen een extra lijn in de choreografie.' Leine: 'Waar vroeger de focus lag op ruimte, ordeningsprincipes en het ontwikkelen van een eigen stijl, zijn we de laatste tien jaar steeds meer bezig met mensen, emoties, ontmoetingen en cultuurverschillen. Ons werk is nu een bouwsel van meerdere disciplines en stijlen, als een stads vogelnest van verschillende materialen.'

Jubileumfeest 25 jaar LeineRoebana, 12/11, Stadsschouwburg Amsterdam. Light, tournee t/m 18/12.

Jaar van uitersten

2016 is voor dansgezelschap LeineRoebana een jaar van uitersten. Het viert zijn 25-jarig bestaan en het jubileumstuk Light is genomineerd voor de VSCD-dansprijs voor 'de meest indrukwekkende productie' van het seizoen. Maar LeineRoebana krijgt een negatieve beoordeling van het Fonds voor de Kunst, wat betekent dat ze na de tournee van Light hun organisatie waarschijnlijk moeten ontmantelen. Het antwoord op hun bezwaar wordt op 14 november bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden