InterviewOnderwijsbestuurder Paul Zevenbergen

‘Ons voornaamste doel: de bureaucratie aanpakken die leraren belemmert hun mooie vak uit te oefenen’

Lerarenopleidingen moeten op de schop om het vak aantrekkelijker te maken. Maandag wordt een commissie benoemd die daar dit jaar nog werk van gaat maken. Voorzitter Paul Zevenbergen: ‘Het moet soepeler, of flexibeler.’

Eerstejaars pabostudenten tijdens een hoorcollege. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De pabostudent die dolgraag les wil geven aan oudere kinderen, maar afhaakt vanwege de verplichte stage in de kleuterklas. De financieel adviseur die economieleraar wil worden, maar zich bedenkt vanwege de lange lerarenopleiding. De ervaren mbo-docent die het liefst wil overstappen naar het vmbo, maar eerst opnieuw moet studeren voor de benodigde papieren.

Wie leraar wil worden of een overstap binnen het onderwijs overweegt, kan oplopen tegen allerlei obstakels rondom het behalen van de juiste onderwijsbevoegdheid. Dat is problematisch, vinden ministers van Onderwijs Ingrid van Engelshoven en Arie Slob, juist nu het lerarenvak toch al niet als bijster aantrekkelijk te boek staat.

Daarom wordt maandag de Commissie Onderwijsbevoegdheden benoemd. De lerarenopleidingen zoals we die nu kennen en de diploma’s die daarbij horen, moeten op de schop. Onderwijsbestuurder Paul Zevenbergen, onder meer vicevoorzitter van de Rotterdamse openbarescholenstichting Boor, wordt de voorzitter.

Overstappen naar het onderwijs? Een dagje meekijken in de klas helpt bij het kiezen. ‘Voor het vak kun je studeren, maar voel je je ook prettig voor een groep met kinderen?’

Wat is het belangrijkste probleem?

‘Ons voornaamste doel is de bureaucratie aan te pakken die leraren nu belemmert of ontmoedigt om hun mooie vak uit te oefenen. Er zitten bijvoorbeeld best hoge schotten tussen de verschillende bevoegdheden. Stel: ik heb lang lesgegeven aan groep 8 in het basisonderwijs en ik wil nu weleens aan brugklassers lesgeven. In leeftijd maakt dat één jaar verschil, maar je hebt er wel een volledig andere bevoegdheid voor nodig. De vraag is of dat nog wel past bij wat leerlingen en leraren nodig hebben.’

Moet het makkelijker worden om als leraar aan de slag te gaan?

‘Ik zou zeggen: soepeler, of flexibeler. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat lerarenopleidingen makkelijker worden. De kwaliteit moet behouden blijven. Ook voor nieuwe leerkrachten of mensen die van buiten het onderwijs komen – denk aan zij-instromers – moeten er minder hordes zijn.’

Zij-instromers worden als een belangrijke oplossing van het lerarentekort gezien. Is het ook jullie doel om het lerarentekort op te lossen?  

‘Onze focus ligt daar niet op. Dat klinkt raar, want het lerarentekort is acuut en het is overal om ons heen. Maar ons werk gaat verder dan dat, al is het maar omdat we het tekort er nu niet mee gaan oplossen. Daarvoor duurt het te lang voor de wijzigingen effect hebben.’

De Commissie Onderwijsbevoegdheden begint niet bij nul met het maken van plannen. Er ligt al een uitgebreid advies van de Onderwijsraad, dat de commissie verder moet uitwerken. Het adviesorgaan denkt bijvoorbeeld aan een aparte bevoegdheid voor het jonge kind en een bevoegdheid voor kinderen tussen de 10 en 14. Met het eerste diploma op zak zou een leraar les kunnen geven aan de jongste groepen op de basisschool, met het tweede aan groep 6,7 en 8 van een basisschool en de laagste klassen op de middelbare school.

Ook denkt de Onderwijsraad aan vakinhoudelijke specialisaties zoals zorg, of bèta: een combinatie van de vakken natuurkunde, scheikunde, wiskunde en biologie. Een leraar zou zich tijdens zijn opleidingen dan specialiseren in een leeftijdsgroep en een vakgebied.

Wat is de gedachte achter dit soort specialisaties?

‘Wil je kinderen het beste geven dat een docent in zich heeft, dan is een specialisatie heel waardevol. Dat kan ook een vakinhoudelijke zijn, maar ook naar leeftijd. We merken in de onderwijspraktijk: het maakt nogal uit of je les geeft aan hele jonge of oudere kinderen.’

Dan ontstaan toch nieuwe belemmeringen? Met een lesbevoegdheid voor het jonge kind kun je niet meer leraar van groep 6 worden.

‘Dat is een van onze grootste dilemma’s. Je kunt zeggen: we geven meer mogelijkheden tot specialiseren waardoor je het huidige stelsel fijnmaziger maakt, maar dan ga je misschien wel van regen in de drup. Dat is ook de keerzijde van het splitsen op de pabo in het jonge en oude kind. We gaan daar nadrukkelijk naar kijken.’

Een paar jaar geleden strandde het plan voor een lerarenregister omdat er geen draagvlak was. Hoe gaan jullie zoiets voorkomen?

‘In elk geval door goed in gesprek te blijven met de vakbonden en de sectororganisaties. We gaan ook bijeenkomsten in het land organiseren met mensen uit de praktijk. We hebben de commissie bovendien bewust ingericht met veel mensen uit het onderwijs. We hebben onder anderen een basisschoolleider in ons midden, een oud-voorzitter van een pabo, meerdere leraren en een onderwijswetenschapper.’

Wat betekenen deze plannen voor lerarenopleidingen?

‘Als je zegt: we willen echt een wezenlijke aanpassing in het bevoegdhedenstelsel, kan dat ook leiden tot aanpassingen in het stelsel van lerarenopleidingen. Maar we zullen niet tegen pabo’s zeggen: over twee of drie jaar moeten jullie sluiten. Je ziet dat lerarenopleidingen ook zelf al kijken naar nieuwe mogelijkheden. Studenten van het Teachers College van Hogeschool Windesheim kunnen bijvoorbeeld nu ook al zowel een bevoegdheid voor het basis- als het voortgezet onderwijs halen.’

Wanneer gaat de boel op de schop?

‘Dat vind ik een ingewikkelde. Dat hangt ook af van veranderingen in wet-en regelgeving die hoogstwaarschijnlijk nodig zal zijn. Daar gaan wij niet over. Ik merk wel dat er behoefte is aan tempo. Wij moeten tempo maken als commissie. Voor de zomer moet er al een eerste advies liggen en in december komen we met een eindadvies.’

Op YouTube zijn steeds meer filmpjes te vinden van echte leraren die echte lesstof doceren. En de leerlingen? Die zijn hun grootste fans.

Het aantal pabostudenten neemt toe maar we zijn er nog niet, schrijft columnist Aleid Truijens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden