Column

Ons Soort Mensen als de vluchtelingen komen

Wooncoöperatie Samenwerking in Amsterdam-Zuid wil iets doen voor vluchtelingen, dat ontketende een maandenlange discussie tussen voor- en tegenstanders. Hoe Sommige Ons Soort Mensen reageren als de vluchtelingen komen.

Het voorstel brak de veilige procedure zomaar open

Jacques Bettelheim, voorzitter van wooncoöperatie Samenwerking in Amsterdam-Zuid, maakt er geen geheim van dat hij hoort bij de 'bevoorrechte mensen op de mooiste plek'. Hij ontvangt me thuis: vier ruime etages vlakbij het Concertgebouw, waarvoor communicatieadviseur Bettelheim in totaal 1.200 euro huur per maand betaalt. Kamers en suite, wit tapijt, kunst aan de muren.

In september noemde een bestuurslid van Samenwerking het gepast iets te doen voor vluchtelingen. Dat is met applaus begroet. Al snel was het plan drie woningen met voorrang aan vluchtelingen te verhuren. Toen ontketenden tegenstanders een verhit debat dat maanden zou duren. Geef je eigen woning maar, kreeg Bettelheim te horen. We zullen jou je huis eens afpakken, mailde een voorstander aan een Joodse tegenstander.

Vorige week maandag besloot de ledenraad met 16 van 22 stemmen dat het plan doorgaat. Laat dus vooropstaan dat het grootste deel van Samenwerking vluchtelingen op deze zeer beperkte schaal een dak boven hun hoofd gunt. Toch blijft het opmerkelijk dat onder de tegenstanders van het initiatiefje, dat de leden maar een maand meer wachttijd bezorgt, ook mensen zijn die hiermee alle vooroordelen over 'de linkse elite' in de kaart spelen. De VVD-stemster met onwelriekende moslimangst (ik las haar e-mails) lijkt hier een buitenbeentje. Andere tegenstanders: voormalig VPRO-voorzitter Arend Jan Heerma van Voss, voormalig PvdA-wethouder Pitt Treumann en Philip van Tijn, gepensioneerd topambtenaar en adviseur van PvdA-burgemeester Ed van Thijn (tevens broer van oud-hoofdredacteur van Vrij Nederland Joop van Tijn).

Dit is een Ons Soort Mensen-club: 'De Amsterdamse coöperatieve woningvereeniging Samenwerking' werd in 1908 opgericht om de hoogopgeleide middenklasse aan betaalbare woonruimte te helpen. De 4.000 leden hebben nu 900 woningen in gemeenschappelijk eigendom. Vrijkomende woningen kosten tussen de 700 en 1.100 euro per maand, geïnteresseerde leden moeten een inkomen van maar liefst vijf maal de huur hebben. En sinds 1995 is er een ledenstop, met uitzondering van hun kinderen. Zo blijven de beste huurwoningen van Amsterdam grotendeels binnen deze keurige familie.

Lucie Zuiderwijk stelt voor dat ze boven haar komen wonen

'Ook al zit er geen kwaadaardige opzet achter, de werking van de toelatingsregels vormt wel een schoolvoorbeeld van indirecte discriminatie', schreef criminoloog en Samenwerking-bewoner Frank Bovenkerk bij het honderdjarig bestaan. En: 'Nederland zit vol met dergelijke regels die niet zijn opgesteld om te discrimineren, maar die wel zo'n effect hebben.'

Het voorstel een paar vluchtelingen op te nemen, brak deze regels zomaar open.

Heerma Van Voss wil niet meedoen aan 'openbare nabeschouwingen' nu het besluit is gevallen. Treumann is 'niet beschikbaar' voor nadere uitleg wegens vakantie 'in buitenland'. Philip van Tijn praat in alle openheid aan de telefoon, maar sommeert me een dag later opeens te doen alsof ik hem niet heb gesproken. Van Tijn houdt vol dat zijn bezwaren niet gaan over vluchtelingen, maar over verenigingsstatuut en bestuurlijk gekuip.

Samenwerking bestaat uit 'hoogopgeleide bejaarden met een querulante inslag', relativeert voormalig adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant Bert Vuijsje aan de telefoon. Vuijsje is voorstander. Zijn zoon Robert parodieerde dit Zuid al in zijn roman Alleen maar nette mensen. Bert Vuijsje onderscheidt de weerstand tegen de vluchtelingen overeenkomstig in 'lugubere uitingen van een buitengewoon onhygiënische minderheid' en 'het beschaafde deel': Heerma van Voss en Van Tijn.

Maar hoe eloquent ook verwoord: dit beschaafd protest klinkt mij geen haar anders in de oren dan bezwaren tegen vluchtelingenopvang die ik in andere hoeken van Nederland hoor. Daar zeggen ze meestal ook dat het 'eigenlijk' gaat om arrogant bestuur of 'de manier waarop'.

Samenwerking-lid en filmregisseur Hans Hylkema (Oeroeg) noemt de tegenstanders in Amsterdam-Zuid dus efficiënt 'statutenneukers'. Hylkema aan de telefoon: 'Nood breekt wet. En we doen al veel te weinig.'

Lucie Zuiderwijk, gepensioneerd webdesigner, ontvangt me in haar kleine woning aan de Harmoniehof vol boeken, een divan en bloemenvazen. Zij wijst naar boven: de buren op eenhoog gaan vertrekken. Lucie gaat het bestuur van Samenwerking mede namens tweehoog laten weten dat de vluchtelingen tussen hen in kunnen wonen. 'Want wij zijn een gigántisch bevoorrecht clubje.'

Je een beetje openstellen: misschien went het nog. Gepensioneerd juwelenhandelaar Theo Trautwein was ook fel 'statutair' tegen, maar klinkt al milder aan de telefoon: 'Het besluit is nu genomen. En het wordt vast een succes. Wie weet kan het nog best gezellig worden.'

Voorzitter Jacques Bettelheim wil iets doen voor vluchtelingen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden