Ons probleem

Afgelopen woensdag was het tweede eerwraakdebat in het Tropen Theater met als gast professor Yakin Ertürk, sociologe, speciaal VN-raporteur en internationaal eerwraakdeskundige....

Nazmiye Oral

Volgens prognoses neemt de komende jaren eergerelateerd geweld tegen vrouwen toe, omdat de meeste allochtone vrouwen zich op de een of andere manier zullen emanciperen. Een donker vooruitzicht dat om maatregelen vraagt. Maatregelen waarbij allereerst de gemeenschappen waarin eergerelateerd geweld voorkomt, de handen uit de mouwen moeten steken. Voornamelijk de Turken en Koerden.

Aan het einde van het debat kregen we een stukje te zien uit een documentaire van Mehmet Ugur waarin een dader die zijn zus had vermoord, aan het woord komt. Een gebroken man met gewetensnood die op de vraag: wat zou je doen als je dochter hetzelfde deed als je zus antwoordde: ‘Met alles wat ik nu weet, zou ik niets doen. Ik zou haar beschermen. Laat ze maar zeggen dat ze met iedereen neukt.’

De rol van de man in de oosterse cultuur is aan verandering toe. De modernisering en de eeuwenoude codes staan op gespannen voet met elkaar. De oosterse man zit, veel meer dan de westerse man, in een keurslijf. De rol die hij moet vervullen, staat weliswaar nergens zwart op wit, maar zit in het collectieve bewustzijn van zijn gemeenschap gebeiteld.

In het begin is het fijn. De jongen wordt vanaf zijn geboorte behandeld als prins en groeit op met het besef dat hij meer waard is dan vrouwen. De eerste kink in de kabel komt als hij verantwoordelijk wordt gehouden voor de vrouwen in zijn familie zodra geen andere oudere man voorhanden is. Tenslotte wordt hij klaargestoomd voor zijn rol als hoeder van de familie-eer. Elke afwijking van deze rol, levert hem tegenstand, hoongelach en in het uiterste geval, verstoting op. In een oogwenk kan een held veranderen in een sukkel. Voor de oosterse man voelt het onteerd worden van een vrouw, voor wie hij verantwoordelijk is, alsof hij zelf seksueel gemolesteerd is. Het opmerkelijkste en bedrieglijkste is dus zijn gebrek aan vrijheid. De oosterse man lijkt vrij maar is dat absoluut niet. Voor een gevoel van eigenwaarde is hij afhankelijk van het oordeel van de andere mannen uit zijn gemeenschap. De meeste mannen durven hierdoor niet zelf te denken.

Een jongeman die weigert zijn zus ‘te hoeden’ en vindt dat ze mag doen wat ze wil, moet over veel kracht beschikken om zich staande te houden. Realiteit is dat hij zal worden beschimpt en verantwoordelijk gehouden voor alles wat er met zijn zus gebeurt.

Deze invulling van de mannelijke rol is niet meer te handhaven in een maatschappij waarin enorme vrijheid heerst voor man én vrouw. Er moet meer adem ruimte komen voor vrouwen en mannen. Het begrip ‘eer’ waarop de meeste Turken en Koerden zich beroepen, moet eens nader worden bekeken. Tot nu toe wordt met eer alleen het onder controle houden van de (seksualiteit) van de vrouw bedoeld. Het begrip eer is nodig aan herdefinitie toe.

Bij de Turken is het bijvoorbeeld oké de belastingdienst te tillen, een uitkering los te peuteren of drugs te verkopen (als je zelf maar clean bent). Je kunt dit alles doen en met ‘eer’ door het leven gaan. Terwijl elke roddel over vermeend romantisch contact tussen een meisje en een jongen vaak reden is voor gewelddadige maatregelen tegenover het meisje. De gemeenschap waarin dit alles zich afspeelt, heeft een immense, destructieve kracht – die hopelijk ooit constructief wordt gebruikt. Hier wacht een grote rol voor de Nederlandse politiek en de publieke opinie.

‘De islam verbinden aan eerwraak is contraproductief, polariserend, en kortzichtig. Je plaatst zo het probleem buiten de maatschappij en maakt een probleem van hen, de anderen. Bovendien wordt een vrouw die hulp nodig heeft gedwongen te kiezen tussen twee kwaden: enerzijds degenen die je in een hokje stoppen en catagoriseren, anderzijds degenen die de religie misbruiken om geweld tegen vrouwen toe te kunnen passen.’ Aldus Yakin Ertürk. Eerwraak is niet iets dat buiten onze maatschappij plaatsvindt, maar er middenin. Eerwraak wordt gepleegd door mensen met een Nederlands paspoort die problemen hebben met identiteit, gebrek aan onderwijs, migratie, en uitsluiting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden