Ons leven wordt één grote batterij

Tel ze maar na: u heeft 113 batterijen in huis waarvan het merendeel in afstandsbedieningen. Fiets en auto zullen snel volgen. De 'verbatterijisering' is nog lang niet voltooid.

Beeld Illustratie Han Hoogerbrugge

De eerste was voor de televisie; ver in de vorige eeuw. De tweede voor de video en de derde voor de radio. Daarna schoof er een lawine van afstandsbedieningen de woonkamer binnen die steeds meer leken op de gadgets van Q. voor James Bond. Ook lampen, gordijnsystemen en gashaarden hebben nu afstandsbediening. Net als autoradio's, terwijl die zich toch meestal op armlengte van de gebruiker bevinden.

Om ze te laten werken zijn batterijen nodig, en die zijn nog steeds een milieuprobleem. Huishoudens raken steeds verder 'verbatterijiseerd', constateert onderzoeksbureau Pantheia in een onderzoek voor de Stichting Batterijen (Stibat), die de recycling van al deze batterijen probeert te stimuleren.

De hoeveelheid batterijen in huis blijft groeien. Twaalf jaar geleden had een gemiddeld huishouden er al 71; tegenwoordig zijn het er 113, zo blijkt uit enquêtes waarin mensen gevraagd wordt een 'batterijenboekje' met gedetailleerde inventarisatielijsten in te vullen.

850 miljoen batterijen

Veel Groenlezers denken nu waarschijnlijk dat de hoeveelheid batterijen in het huishouden wel meevalt. Dat is een illusie. Spontane schatting van het aantal batterijen in huis zijn volgens de onderzoekers gemiddeld drie keer zo laag als het werkelijk getelde aantal.

Alle Nederlandse huishoudens samen bezitten nu 850 miljoen batterijen, waarvan de meesten in werkende afstandsbedieningen zitten. Zaklampen staan op nummer twee, gevolgd door een trits andere apparaten waaronder mobiele telefoons, fotolijstjes, keukenweegschalen en accuboren. Twintig van de 113 batterijen zijn leeg of uitgeput. Die zouden netjes afgedankt moeten worden, maar dat verloopt nog lang niet perfect.

Slechts zes op de tien huishoudens zegt altijd lege batterijen en kapotte kleine apparaten in te leveren, stelt het onderzoekbureau. Officieel is het 'inleverpercentage' van batterijen nu bijna 45 procent. Dat betekent dat minder dan de helft van het aantal door de consument gekochte batterijen, bij de inzamelaars wordt ingeleverd.

Nog niet gerecyclede batterijenBeeld anp

Recycling

Gezien het enorme aantal batterijen dat thuis rondzwerft, is dat eigenlijk een vreemd percentage, vindt woordvoerster Jeanine van Dijk van Stibat. 'Lang niet alles wat is gekocht, is al beschikbaar voor recycling. Veel batterijen zijn nog niet leeg of zitten nog in de verpakking. 10procent van de batterijen thuis is leeg en zou daarvoor in aanmerking komen. Net als de 10procent in afgedankte apparaten die nog niet zijn gerecycled.'

Maar het percentage ook al zegt het weinig is nu eenmaal opgenomen in de wettelijke normen in Europa en Nederland om batterijen in te zamelen. Die normen lopen trouwens flink achter op de praktijk. De overheid is op dit moment al tevreden als 25 procent van de aangeschafte batterijen wordt gerecycled. Dat wordt in 2016 bijgesteld tot 45procent; maar dat percentage is nu dus al vrijwel bereikt.

Ondertussen blijft het percentage batterijen dat achteloos wordt weggegooid in de grijze afvalbak al jaren op ongeveer hetzelfde niveau. Dit aandeel wordt gemeten door willekeurig de inhoud van vuilnisbakken te onderzoeken. Het is ongeveer 14procent een op de zeven batterijen. Door dit weggooigedrag gaan zeldzame metalen verloren wordt de uitstoot van afvalverbrandingsinstallaties vervuild.

Batterijen wachten op de recycling.Beeld anp

Prijzencircus

Twee jaar geleden werd op de Groenpagina geconstateerd dat Stibat een aparte manier heeft om het milieugedrag van de burger te verbeteren. De stichting verloot jaarlijks voor 24 duizend euro aan reischeques onder mensen die, onder vermelding van hun naam, een of meer batterijen hebben ingeleverd. 'De huwelijksreis naar Griekenland was al geboekt, maar mijn moeder is in Indonesië geboren dus dat lijkt me wel wat', zegt de prijswinnaar van deze maand op de website van Stibat.

'Dit is bij ons nog regelmatig onderwerp van gesprek', zegt Van Dijk. Vliegreizen zijn zo ongeveer de meest milieuonvriendelijke prijzen die een organisatie kan weggeven, erkent ze. Een retourtje Indonesië produceert 8.800 kilo broeikasgas CO2. Dat is vier keer zoveel als het jaarlijks elektriciteitsgebruik van een heel huishouden exclusief batterijen.

De batterijenstichting gaat haar prijzencircus nu wel een beetje veranderen. 'Reischeques zijn bij onze doelgroep nu eenmaal het populairst, maar je hoeft er niet voor te vliegen. Binnenkort vervangen we de hoofdprijs van 2.000 euro door meerdere kleine prijzen. Misschien dat er dan vaker vakantiehuisjes in Nederland worden geboekt, maar dat weten we niet. Het totale bedrag dat we weggeven aan cheques blijft gelijk.'

Vieze energiedragers

Het hoogtepunt van de 'verbatterijisering' is daarbij nog lang niet bereikt. Omdat steeds meer energie duurzaam wordt opgewekt met windmolens en zonnepanelen, zal volgens het Energieonderzoek Centrum Nederland over 35 jaar twee tot drie keer zo veel stroom worden gebruikt als nu. Dat gaat ten koste van vieze energiedagers als olie en gas, zoals door elektrische auto's. Of van spierkracht, zoals door de elektrische fiets. Maar in beide gevallen komt er een flinke batterij bij.

Ook als al deze batterijen netjes worden gerecycled (wat vrijwel zeker zal gebeuren) is de toekomstige behoefte aan kobalt, nikkel, mangaan, lithium en grafeen een veelvoud van wat nu wordt verwerkt in batterijen. De grootste gevaren voor het milieu zitten volgens experts in de talloze nieuwe mijnen voor onder meer lithium, grafeen en kobalt die voor de productie van nieuwe accu's in gebruik moeten worden genomen.

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?

Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden