nieuws

Ons jongste Unesco-erfgoed is voor de fijnproever: dagjesmensen moeten geen colosseum maar ‘een idee’ verwachten

De Neder-Germaanse limes is werelderfgoed. Unesco beoordeelt de voormalige noordelijke grens van het Romeinse Rijk, die in Nederland en Duitsland langs de oorspronkelijke Rijn loopt, als een uniek historisch icoon, na een voornamelijk Nederlandse lobby.

Park Matilo in Leiden, een reconstructie van een verdedigingsfort dat onderdeel was van de Romeinse Limes. Beeld ANP
Park Matilo in Leiden, een reconstructie van een verdedigingsfort dat onderdeel was van de Romeinse Limes.Beeld ANP

De ‘bekroning op het vele werk van vrijwilligers’ laat de Romeinse geschiedenis in Nederland ‘nog meer leven’, zegt een woordvoerder van de provincie Zuid-Holland, die samen met de provincies Utrecht en Gelderland en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed verantwoordelijk is voor het gebied.

Toch moeten de toeristen op sommige plekken de historie er zelf bij bedenken. Unesco benoemde in totaal 19 archeologische vindplaatsen in de strook van Katwijk tot Nijmegen tot werelderfgoed, in Duitsland 25. De meerderheid van de Nederlandse vindplaatsen op de lijst biedt tegenwoordig enkel ondergronds nog sporen van de oudheid.

Neem bijvoorbeeld het Domplein in Utrecht. Rond 40 na Christus bouwden de Romeinen het fort ‘Trajectum’ op deze plek, om de verdedigingslinie langs de toenmalige ligging van de Rijn te versterken. Weinig gebouwen zijn zo bepalend geweest voor de ontwikkeling van de stad. Tegenwoordig is veel te zien op het Domplein, maar geen spoor van dit gebouw.

Ook op nieuwbakken Unesco-werelderfgoed als de Grote Kerk in Elst (vroeger een van de grootste tempels in Noord-Europa, een machtswellustig vriendendienstje van de Romeinen aan de Bataven), het Louisedal in de bossen nabij Nijmegen (waar vroeger een aquaduct liep) en Voorburg-West (vroeger de stad Forum Hadriani) doet aan de oppervlakte weinig aan een uniek stukje aardbol denken.

Grenzen

Om tot werelderfgoed verklaard te worden, moet een bouwwerk of een collectie aan bouwwerken nergens anders in de wereld in vergelijkbare vorm te vinden zijn. De Germaanse limes voldoet daaraan, zegt Fik Meijer, emeritus hoogleraar Oude Geschiedenis. De Romeinen beschermden hun grens in het huidige Groot-Brittannië via de Muur van Hadrianus, een stenen constructie van meer dan honderd kilometer lang die al eerder tot Unesco-erfgoed werd bekroond. Aan de zuid- en westgrens vormden woestijnen en bergen natuurlijke obstakels. De enige andere riviergrens van het Romeinse rijk was de Donau. Door het heuvelachtigere landschap in Oost-Europa was de defensielinie daar onvergelijkbaar met die langs de Rijn.

De Neder-Germaanse limes (limes is Latijn voor ‘grens’) vormt een toevoeging aan de werelderfgoedlijst die vooral ‘voor de fijnproever’ is weggelegd, zegt Meijer. ‘De massa zal eerder naar het Colosseum trekken, een spectaculair bouwwerk waar allerlei heldhaftige verhalen aan verbonden zijn. De limes in Nederland en Duitsland is meer een idee dat in het verleden een uniek samenspel aan bouwwerken de Romeinse grens langs de Rijn bewaakte.’

Toch ziet de woordvoerder van de provincie Zuid-Holland ‘enorme kansen voor het toerisme’ door de nieuwe status. Onder meer door fiets- en wandelroutes proberen de provincies al langer de oude grenslijn aantrekkelijk te maken voor dagjesmensen en vakantiegangers. Sommige gebouwen zijn wellicht niet zichtbaar in het openbaar, maar wel via brokken, scherven en andersoortige deeltjes in musea. En zeker niet alles is weggevaagd: zo heeft Nijmegen de Barbarossa-ruïne in het Valkhofpark, Leiden het archeologisch park Matilo, en staat in Utrecht nog een oude wachttoren overeind.

Toeristische trekpleister van de toekomst of niet, volgens emeritus hoogleraar Meijer moet dat niet het doel zijn van de nieuwe werelderfgoedstatus. ‘Dit geeft een mogelijkheid jezelf te verwonderen dat een imperium hier zijn buitengrenzen had. Om hier te komen, pleegden de Romeinen gruwelijke misdaden tegen de mensheid in Gallië. Dat wordt vaak met een bepaalde afstandelijkheid beschreven. Daar kan een plaats op de Unesco-werelderfgoedlijst langzaam verandering in brengen. Ik hoop dat het mensen aanzet om na te denken over de geschiedenis.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden