REPORTAGE

'Ons huis is een mengelmoes van stijlen, hoofdzakelijk Gispen'

Wie van Nederlands vintagemeubilair houdt, komt al snel uit bij Gispen. Drie liefhebbers aan het woord over hun favoriete meubelontwerpen.

Rianne van der Molen (journalist, 36). Beeld Valentina Vos

De zoekterm 'Eames' levert 590 resultaten op Marktplaats op. Best weinig, Ray en Charles Eames zijn immers de bekendste meubelontwerpers ter wereld. Vergeleken met andere grootheden uit het vintagedesign komen de Eamesjes overigens nog goed voor de dag: Verner Panton, ook geen kleintje, krijgt amper 100 hits. Alvar Aalto slechts 32. Dat alleen al maakt het aantal van 1.749 aanbieders van Gispenmeubels imposant. Niet dat deze veilingsite het bewijs levert, maar deze steekproef toont dat Gispen het meest gewilde vintagedesign is, in elk geval op Marktplaats.

De bijzondere status van het meubelmerk, dat nog altijd bestaat, wordt onderstreept door Museum Boijmans Van Beuningen dat dit najaar de 100ste verjaardag van Gispen viert met een jubileumexpositie.

Wie kent ze niet, de stoere stoelen met een kronkelend frame dat niets meer is dan een lange metalen buis. Of geometrische plafondlampen van conisch melkglas met een glimmend armatuur. En anders zeker wel een van die grijze bureaus met een linoleum blad. Allemaal ontworpen door Willem Hendrik Gispen (1890-1980). In de jaren twintig kocht Gispen een ijzersmederij en begon met het vervaardigen van metalen buismeubels. 'Hij maakte heldere, modern vormgegeven en gestandaardiseerde producten met de kwaliteit en de afwerking van een ambachtelijk product', zegt Ad van den Bruinhorst. Zijn galerie is gespecialiseerd in modernistisch design. 'Dus dan kom je in Nederland al snel uit bij Gispen.'

Na de Tweede Wereldoorlog groeide Gispen uit tot de grootste producent van kantoormeubilair in Nederland. De grondlegger en naamgever werkte er toen niet meer. Na een geschil met de directie van zijn eigen bedrijf begon W.H. Gispen in 1954 een meubelmerk met de pesterige naam KEMBO: Kom Eerst Maar Bij Ons. 'Zijn meest uitgesproken ontwerpen maakte hij in het interbellum. Hij was misschien wel de eerste industrieel ontwerper en de wegbereider van het modernisme in Nederland', aldus Van den Bruinhorst. 'Ook was hij een pionier in marketing. Via architecten en industriëlen zorgde hij ervoor dat zijn meubels in moderne, prestigieuze architectuur stonden zoals de Van Nelle-fabriek in Rotterdam. Hij bedacht publiciteitscampagnes met moderne fotocollages en typografie.'

Gispen werd voor de tweede keer modern in de jaren negentig. Gelukkig zijn de meubels van uitstekende kwaliteit, is de keuze ruim en zijn er naast kantoormeubels ook kachels en windwijzers, catalogi en advertenties. Je hoeft niet lang te zoeken naar een set eetkamerstoelen. En voor wie echt op jacht gaat, zijn er nog bijzondere objecten vinden. 'Gispen maakte geregeld aanpassingen aan bestaande ontwerpen als daarom werd gevraagd', zegt Van den Bruinhorst. Niet voor niets heet de Boijmans-tentoonstelling Gispen Specials - De klant is koning. Te zien zijn zeventig ontwerpen, zoals een smeedijzeren kroonluchter voor de Waalse Kerk in Rotterdam uit 1924 en een pianolampje dat hij in de jaren dertig voor een bevriende klant maakte.

Wat bijdraagt aan deze status van 'vintage des vaderlands' is dat Gispen een tijd representeert waarin Nederland nog de wereldzeeën bevoer en een machtige maakindustrie had. Dit zo-wordt-het-niet-meer-gemaakt-gevoel raakt bij menigeen een gevoelige snaar. Maar de belangrijkste kwaliteit is dat het oer-Hollands eigenschappen heeft. Gispen is degelijk en nuchter, ietwat stug en vooral functioneel en doordacht. Inderdaad, kwaliteiten die Nederlanders zichzelf graag toedichten. Van den Bruinhorst: 'Gispen hoort bij onze identiteit. Het is cultureel erfgoed.'

Gispen Specials - De klant is koning. Tot en met 26 februari 2017 bij Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. boijmans.nl.

Rianne van der Molen (journalist, 36)

'Ons huis is een mengelmoes van stijlen, hoofdzakelijk Gispen, wat design uit de jaren vijftig met formica en houten vintage uit Scandinavië of van Pastoe. Daarvoor struinen we designshops, kringloopwinkels en rommelmarkten af. Zo hebben we de eetkamerstoelen van de 1235-serie uit de jaren zestig opgeduikeld, een ondergewaardeerd ontwerp. Mijn man Mark wilde ook een bureaustoel; het model waar ook Haile Selassie op zat. Onze droom was de no. 412. Stoer en toch elegant door die archetypische ronde vorm. Gewoon de mooiste stoel ooit gemaakt, punt. Dus toen we een erfenis kregen, hebben we er er twee van gekocht met nog een Gispenbank erbij. We hebben gekozen voor de klassieke bordeauxrode ribstof. Dit is ons enige design dat nieuw is gekocht. Tweedehands zijn deze stoelen vaak gaar of je moet ze opnieuw laten bekleden, wat bijna net zoveel kost als een nieuwe. Eenmaal in huis bleken de stoelen overigens wel fors. En de keuze voor ribstof bleek ook niet ideaal met twee kinderen vanwege de vlekgevoeligheid. Toch gaan ze nooit meer weg. Dat hoeft ook niet, want deze stoelen gaan een leven mee. Wie weet staan ze ooit bij onze kinderen in de woonkamer, met hun eigen pindakaasvlekken er nog op.'

Leno Dukel (arts, Rotterdam, 62)

'Ik heb ooit een Triumph TR5 uit 1968, een Britse sportwagen, verkocht voor één lamp van Gispen. Deze unieke bureaulamp, de Giso no. 431, werd namelijk alleen verkocht in een set met drie stoelen en een bureau. Gelukkig was dat bureau ook bijzonder, want het was het eerste model bureau van Gispen met een blad van rexine, een van de eerste soorten kunstleer. En alles nog in prima staat. Het armatuur is één lange verchroomde buis die bij de voet een lus maakt. Het verhaal gaat dat Gispen deze zwierige lamp heeft ontworpen toen hij verliefd was op de zijn latere vrouw, de eigenaresse van weverij Amstelrode. De drie stoelen zijn bekleed met rode stof van Amstelrode. Zo gaat dat met verzamelen, hoe meer je weet, hoe leuker het wordt. Met ongeveer dertig stuks ligt mijn focus op lampen. Ook al moet ik oppassen dat mijn kamer niet gaat lijken op een lampenwinkel, is het nooit genoeg. Er staan nog diverse vooroorlogse modellen op mijn verlanglijst. Mijn mooiste is de Giso no. 459, een staande lamp met een cylindrische glazen bol met twee ringen. In de jaren dertig was dit totale avant-garde.'

Leno Dukel. Beeld Valentina Vos

Jeroen van Zwam (artdirector, Hilversum, 54)

'Bij de lessen kunstgeschiedenis als student aan de kunstacademie was ik meteen gegrepen door het modernisme. Vanuit een radicaal nieuw wereldbeeld hebben die ontwerpers en architecten toen een compleet nieuwe beeldtaal bedacht, dat vind ik zo waanzinnig. En het oogt nog steeds modern. Op een veiling heb ik vervolgens een no. 425 gekocht, beter bekend als de paddenstoelenlamp. Voor 20 gulden! In de doos zat ook nog wat persglas van H.P. Berlage uit dezelfde tijd. Van dat glaswerk uit Leerdam heb ik inmiddels ook een stuk of twintig stuks. Ik heb zelfs twintig jaar achter een set gele eierdopjes aan gezeten. Afijn, van die eerste Gispenlamp heb ik later nog een voorloper gekocht. Die is wat robuuster en ambachtelijker, met een trekschakelaar. In de loop der jaren is mijn interesse verschoven en heb ik her en der ook weer wat verkocht. Ik hoef niet alles te hebben, alleen alles wat ík mooi vind. Als artdirector werk ik bijna dagelijks met mijn digitale schetsbord aan dat bureau van bijna een eeuw oud. Die tegenstelling vind ik heerlijk. En op dat bureau staat mijn eerste paddenstoelenlamp.'

Jeroen van Zwam. Beeld Valentina Vos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden