ONS BOS

OOIT WAREN DE ARDENNEN VOORAL IN TREK VOOR WANDELINGEN EN RUST, MOMENTEEL TIJGEREN EN RAFTEN IEDER JAAR DUIZENDEN HOLLANDSE TARZANS ER DE STRESS VAN ZICH AF....

Na het challenge-parcours, de nachtelijke dropping in de regen, het afdalen langs de rotsen, na het kajakken en aansluitend 23 kilometer mountainbiken door steile rivierbeddinkjes - na al die zelfgezochte ontberingen, dan heb je het wel even gehad met de Ardennen.

Dan bestel je stijf van de spierpijn een pintje om behoedzaam achterover te leunen en te bedenken dat je ook gewoon kunt kijken naar dat beheuvelde Waalse landschap. Je hebt dan niet eens je blauwe plekken geteld van het paintballen, waarbij een Rambo-fanaat je neermaaide met zijn verfballetjesgeweer op minder dan de minimaal voorgeschreven afstand van 10 meter.

En met de eerste schuimsnor op de lippen prijs je de dichter die schreef: 'Ik houd erg van een mooi uitzicht buiten, maar ik moet er iets bij te drinken hebben - Willem Kloos, een wijs man. In zijn tijd was de doe-vakantie nog niet uitgevonden.

Dat je daar zo licht gehavend maar toch zeer voldaan bijzit, heb je uiteindelijk misschien te danken aan een aantal sociaal bewogen reclasseringsambtenaren en jeugd hulpverleners uit de jaren zeventig. Het was op hun initiatief dat (aankomend) jeugd-delinquenten groepsgewijs naar de Ardennen werden vervoerd om op kosten van de Neder landse overheid te gaan survivallen. Het hogere doel van deze operaties was de ontspoorde jeugd weer op het rechte pad te brengen via fysieke prestaties en samenwerking. Eén brok ervaringsleer als het ware, waarin een stuk verantwoorde reflectie op het eigen functioneren werd ingebouwd binnen de kaders van de psycho-sociale structuren. Zoiets. Tot die tijd, we schrijven begin jaren zeventig, waren de Ardense bossen vooral wandelbossen. Je ging erheen voor je rust.

Wat het plaatsje Coo (bij de watervallen v n) ook te bieden heeft in zomaar een weekend, rust in geen geval. Bij een van de bruggen die het watervalletje overspannen heeft een groep vertrekkende mountainbikers het aan de stok gekregen met twee arriverende motorrijders. Dat de discussie plaatsvindt in Limburgs versus Amsterdams is méér dan een indicatie over de herkomst van de meeste Ardennen-toeristen: Nederlanders tekenen voor 50,3 procent van de buitenlandse overnachtingen in de Ardennen. Sinds twee jaar overstijgt het aantal Neder landse bezoekers zelfs het aantal Vlamingen dat vertier zoekt in de Waalse heuvels. De onmin ebt weg wanneer beide partijen haastig moeten plaatsmaken voor een rijtje passerende quads, gemotoriseerde, dikbandige skelters, bedoeld om de ruig bemodderde paden in de omgeving mee te bedwingen.

Vanaf een nabijgelegen helling roetsjen bobsledes op rails naar beneden, terwijl een kabelbaan vanuit een pretparkje toeristen naar een hooggelegen uitkijkpunt vervoert. Onder de vele activiteiten die de lokale outdoor-bedrijfjes in de aanbieding hebben, zijn behalve eerder genoemde vermoeienissen ook nog rafting, kajakken, rotsklimmen, abseilen en het inspecteren van nabijgelegen grotten gewapend met touwen en mijnwerkershelmen.

Voel je Indiana Jones, Jean-Claude Vandamme of Tarzan; de Ar dennen bieden ruimschoots de gelegenheid het verlangen naar een ultieme oer-ervaring te bevredigen. De regio is inmiddels uitgegroeid tot een vakantiepark van vooral Nederlandse recreanten en een toenemend aantal Nederlandse ondernemers.

'Als er iets in de recreatiesector te koop komt, een hotel of restaurant, staat er meteen een rij Nederlanders voor de deur', zegt Walter Vanstraelen, directeur van het Belgisch Verkeersbureau voor Brussel en de Ardennen. 'Ook Vlamingen willen wel interesse tonen, maar de Walen zelf zijn wat minder ondernemend op dit terrein.'

Iets meer dan een kwart van alle korte vakanties vanuit Nederland wordt in België doorgebracht, de helft daarvan in de Ardennen, waarmee de stelling dat de Ardennen zich langzamerhand ontwikkelen tot een soort dertiende provincie, niet helemaal uit de lucht lijkt gegrepen.

Toen Aad Kos - Nederlander - naar Wallonië kwam, was het er nog rustig. Tussen 1972 en 1976 begeleidde hij groepen probleemjongeren voor Justitie. 'Ze leerden hier in een paar weken tijd meer dan in jaren van mondelinge therapie', zegt Kos, die in 1980 besloot zijn ervaring commercieel te gebruiken en een eigen outdoor centre op te zetten. Hij had de tijd mee: de economie stortte in. Aanleiding voor het bedrijfsleven om via management- en trainingscursussen het kader meer efficiëntie en dynamisch groepsgevoel bij te brengen. En waar kon dat beter, wist Kos, dan in de Ardennen.

Inmiddels bezit hij in de omgeving van La Roche-en-Ardennes onder meer een eigen trainings- en conferentiecentrum, een paar hotels en enkele flinke stukken bos en weiland. Voor het onderdeel vlotbouwen - ter stimulering van communicatie en samenwerking - kan hij een beroep doen op de gemeentevijver. De rotswand voor klimpartijen heeft hij gepacht. Met zijn Waalse echtgenote bestiert Kos inmiddels een van de grootste outdoor centres in Wallonië, met voornamelijk Ne derlandse klanten - bedrijven, scholen en recreanten.

Zoals een boswachter je de verborgen geheimen van de natuur kan ontvouwen, zo leer je van Kos de onvermoede functies van een rij traps gewijs opgestelde boomstammetjes. Hier is sprake van een instrument om te leren terugvallen op het eigen team, en wel door je achterover van de stammetjes te werpen waarna je, volgens de instructies, wordt opgevangen door je teamgenoten. Dat vraagt wat zelfoverwinning ja, een daad van vertrouwen die je later op kantoor kunt praktizeren, zij het slechts in overdrachtelijke zin. Het bos bevat diverse opstellingen van boomstam en staalkabel voor onder meer het stimuleren van het grensverleggend denken, het samenwerken en het plaatsen van the right man on the right place.

'We creëren problemen, waarvoor de mensen met onze hulp een oplossing moeten vinden', doceert Kos. De belangstelling voor dit soort trainingen, maar ook voor incentives, seminars en meetings is onverminderd groot, vertelt de managing director, die zijn werkterrein inmiddels heeft uitgebreid naar Duitsland en Luxemburg.

De staf van het Ibis-hotel in Vlaardingen werkt op de hindernisbaan juist een programma-onderdeel af ter bevordering van de teamgeest. Dit geschiedt op een nabijgelegen terrein met apenbruggen en katrolbanen. Elk groepslid moet in een paal klimmen van 10 meter hoog, om zich vervolgens op te richten met losse handen, en een sprong te wagen naar een trapeze die net buiten bereik hangt. Natuurlijk, men is gezekerd met touwen, maar het blijft 'doodeng', volgens een deelnemer die zegt in het dagelijks leven geen hoogtevrees te kennen.

'Van tevoren heeft de groep afgesproken welke deelnemers welke uitdaging zullen aangaan. We hebben samen een soort businessplan gemaakt op basis van wat de individuele leden kunnen en durven. Daarmee zijn punten te halen', zegt Ibis-directie-assistente Martine Land ser. Wanneer een deelnemer door plotselinge doodsangst wordt bevangen en alsnog terugkomt op z'n toezegging, kan de hele groep fluiten naar zijn punten.

De vraag of je per se naar de Ardennen moet voor de betere buitensportbelevenis of een op maat gesneden kadertraining, laat zich moeiteloos beantwoorden. Vind in het laagland maar eens klimravijntjes, raftrivieren of mountains om te biken.

Maar dat niet alleen. 'Je bent de Belgische grens nog niet over of je ziet een bord staan met friterie', zegt Ronald uit Gorinchem enthousiast. 'Het is hier helemaal buitenland, andere huizen, andere taal, andere omgeving op een paar uurtjes rijden.' Met een groep vrienden van rond de 25 is hij een weekend in de omgeving van Sta velot. Een jaarlijkse traditie sinds een vrijgezellenfeest enkele jaren geleden. Vrouwen en vriendinnen zijn niet toegestaan.

We treffen elkaar, letterlijk en figuurlijk, op het paintballterrein in het bos dat is bezaaid met gebruikte kleurige verf balletjes, alsof er een kauwgomballenboom is leeggeschud. Twee teams proberen de vlag van de tegenpartij te veroveren, gewapend met luchtdrukgeweren. Cowboytje voor volwassenen. Maar wel cool. Vet cool. Wekt de eerste natte voet nog ergernis, een half uur later lig je op je buik in een natte greppel met een vinger om de trekker, tijgerend van boom naar schutting, gespannen luisterend naar elke ritseling in het struikgewas. Het bedrijf dat het slagveldje exploiteert heet Adrenaline-events, en daarmee is de kern van het avontuur aardig getypeerd.

Er is niet veel nodig voor het inrichten van een paintballplek. Een perceeltje bos, wat sluipschuttingen en schietgeweren. 'We hebben een paar bomen omgezaagd en de laag hangende takken weggehaald', zegt de Belgische organisator Bert Scheltens. 'Zo kunnen ze stevig de beest uithangen, zonder zich pijn te doen.' 'Ze' zijn voornamelijk Ne der landse groepen, en dat zijn er inmiddels zo veel dat het bedrijf na zeven jaar moest omzien naar een tweede paintballbos.

'Het is waar', zegt Frank Vingerhoed, 'er mag in België meer dan bij ons. Vingerhoed is de Nederlandse oprichter en eigenaar van Club Ardennen. 'Er zijn minder regels en er is minder handhaving. Soms heerst er een soort mañana-mentaliteit ten opzichte van al de activiteiten. Een milieudienst? Heb ik nog nooit gezien.' Tien jaar geleden zette hij een bedrijf op voor 'sportieve recreatie op maat' in een gehuurd boerderijtje. Een paar jaar geleden kocht hij een eigen pand, een karakteristieke herberg van natuursteen, vlakbij Stavelot. Van daaruit organiseert hij buitensportweekends en midweken. Nog nooit een advertentie gezet, vrijwel altijd volgeboekt, via internet.

'In Nederland zou ik meteen te maken hebben gehad met een hele papierwinkel van vergunningen en garanties. De horecawet, de warenwet, noem maar op. Hier is alleen de brandweer komen kijken.' Een keurmerk buitensport, zoals in Nederland bestaat? 'Please, laat me niet lachen. Bij mij staan veiligheid, hygiëne en het voorkomen van overlast absoluut voorop, want die vormen de basis van je onderneming. Maar ik weet uit ervaring dat hier bedrijfjes zijn, ook Neder landse, die dat niet zo nauw nemen.'

Toch werd het ook de Waalse autoriteiten vorig jaar te bont. De armada onervaren kajakkers die dagelijks de riviertjes afzakt, veroorzaakte overlast. De oevers kalfden af door wild-picknickende kanoërs. Delen van de Ourthe, de Lesse en de Amblève werden afgesloten voor kano's. Om het milieu te sparen, heette het. Om de gunsten van de vissers te winnen, werd al gauw geroepen; het was verkiezingsjaar. 'Vissers zijn kiezers, toeristen niet', zegt Walter Vanstraelen. 'Maar niemand was tevreden. De vissers vonden de maatregelen niet ingrijpend genoeg, de kajakverhuurders vreesden voor hun inkomsten.'

Alleen al de kajaksector is goed voor een jaarlijkse omzet van meer dan 30 miljoen gulden. Hoe het vandaag de dag precies zit met het kajakdecreet weet eigenlijk niemand meer, ook een woordvoerder van de Waalse deelregering niet. 'Ik heb er sowieso nooit veel van gemerkt', zegt Vingerhoed. Lokale belangen willen een coherent toerismebeleid nog weleens in de weg staan. Tijdens de mkz-crisis sloot de ene gemeente de onverharde wandelpaden af, de volgende liet ze open.

Aad Kos wil echter een nuance aanbrengen: 'De Walen blijven bestuurlijk gezien wél heer en meester. Het is moeilijk om daar tussen te komen. Wie hier iets wil beginnen, heeft trouwens alle kansen, en als de Walen zelf niet willen of kunnen investeren, gunnen ze het een ander van harte. Ze denken: dan maar beter een buitenlander die de zaak rendabel maakt. Dat betekent namelijk meer belastinginkomsten.'

In de loop der jaren is er wel wat verbeterd, zegt hij. Er zijn bijvoorbeeld gratis vuilinzamelpunten gekomen, en het gemotoriseerde verkeer buiten het asfalt is aan banden gelegd.

Bij de mountainbikeverhuur te Coo is geen fiets meer te krijgen, ondanks miezer en motregen. Een grote Nederlandse groep is net vertrokken met de luidruchtige hilariteit die een bedrijfsuitje eigen is. Oude-jongens-krentenbrood. 'Ze konden weleens een paar woorden Frans pro ber en', moppert de Waalse fiets ver huur ster. Maar dit is dan ook het enige, zegt ze er snel bij, dat ze heeft aan te merken op Nederlanders. Ze leveren het materiaal doorgaans weer netjes af en betalen zonder problemen. Ze mag ze wel, les Hollandais, de kloothommels daargelaten die een vrachtwagen vol fietsen op een parkeerterrein installeerden en illegaal fietsen gingen verhuren.

In het Anton-Pieckstadje Durbuy kwam het enkele jaren geleden tot een aanvaring tussen Walen en Nederlanders, maar over het algemeen is er nauwelijks sprake van animositeit, zegt Walter Vanstraelen. 'Het aantal Nederlanders in Durbuy overtreft 's zomers het aantal inwoners. In zo'n geval kunnen er weleens fricties ontstaan, maar over het algemeen zijn de Walen zich ervan bewust hoe belangrijk de inkomsten uit het toerisme zijn voor de lokale economie.'

Om de permanente stroom gele nummerborden vanuit de richting Luik enigszins te spreiden, voert het verkeersbureau gerichte campagnes, bijvoorbeeld met de nadruk op cultuur. 'In de omgeving van Bouillon vind je minder Nederlanders en meer Fransen. Het toerisme daar is cultureler van aard. Nederlanders komen meestal voor de natuur en - als ze kinderen hebben - voor de attractieparkjes, speeltuintjes en kleine musea.'

De huidige promotiecampagne van het verkeersbureau brengt de gastronomische genoegens van de Ardennen onder de aandacht. Het patat-en-pils-publiek wil zich nog wel vrolijk maken over een Neder lands talige menukaart in Stavelot die 'gerechte zalm' en 'forel met amandelsfrieten' belooft. Maar ondertussen zijn Nederlanders hun (financiële) schroom voor een echte goede maaltijd wel te boven, zegt Maurice Cardinael, restaurateur te Durbuy en Vlaming van geboorte.

'De Hollanders die bij mij komen eten, maken er iets heel bijzonders van. Ze houden van een mooi diner, met wijnen en alles erbij. Ze kleden zich speciaal. Dan doen ze een kravat om en is het echt feest.' Meer dan de helft van zijn clientèle komt uit het noorden. Zijn hotel-restaurant Le Sanglier des Ardennes is het vlaggenschip van zijn vijf hotels en hotel-restaurants in Durbuy, een culinair imperiumpje in 'het kleinste stadje van de wereld'.

'Nederlanders komen hier bijvoorbeeld voor een laatste diner aan het einde van de vakantie. Maastricht is tenslotte maar een uurtje rijden.' Wezenlijke verschillen met zijn Belgische gasten zijn er niet, meent de patron. 'De problemen met Nederlanders speelden zich af op een camping. Er was overlast, maar die had evengoed door Belgen veroorzaakt kunnen worden. Alsnog schiet hem een verschilletje te binnen: 'Uw kinderen mógen veel meer dan de onze. Ze blijven niet altijd op hun stoelekes zitten.'

Vlakbij Durbuy ligt een particulier vakantiedorp dat een geheel Nederlandse aangelegenheid is, weet Cardinael. De aantrekkingskracht van het lieflijke, dichtbije buitenland deed inmiddels veel Ne der landers kiezen voor een eigen optrekje, al dan niet als tweede huis. Hoeveel Nederlandse huiseigenaren Wallonië telt, wordt niet centraal geregistreerd door de deelregering, maar in de gemeente La Roche-en-Ardennes, een populaire vestigingsplaats, zijn het er 55 op een kleine vijf duizend inwoners.

De gouden tijden voor de zoekers van een rustiek bouwval zijn echter voorbij, volgens de Belgische makelaar Merlo in Somme Leuze. Mer lo verkoopt veel aan Nederlanders. 'Ze zochten vroeger meestal een opknappertje van natuursteen aan een riviertje. Dat mocht een ton kosten, maar zulke huizen zijn tegenwoordig heel schaars.'

'Heerlijke wouden, romantisch gelegen steden, schil der achtige rotspartijen, lachende valleien en boschrijke rivieroevers.' Al dus vatte de Nederlandse dichter Jacques Perk in de negentiende eeuw de Ardennen samen, toen het landschap pastorale trekjes had, en nog niet tot een groot speel- en doe-park was omgebouwd. Het toeristenleven voltrok zich in kuiertempo en onwillekeurig benijd je ook deze dichter wanneer je verticaal boven een gillende afgrond hangt voor het programma-onderdeel abseilen.

De Alkmaarse vriendinnen die zich 's avonds om de bar van Club Ardennen hebben geschaard, kunnen zich anno 2001 weinig voorstellen bij dat onberoerde landschap. Hét jaarlijkse vriendinnenweekend met survival vindt steevast plaats in de Ardennen. Hun abseil-avontuur van de 'schilderachtige rotspartijen' ging helaas niet door vanwege de regen. Rest nog de nacht. Die wordt ingezet met een paar flessen wijn en een spelletje Triviant: 'Welke bekende actrice stond naakt afgebeeld in de allereerste Playboy in 1953?' Heerlijk zo'n weekendje onder elkaar in het buitenland, menen ze. Aan dit soort vragen kom je nou nooit eens toe in het Alkmaarse café.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden