Onrust om een chemische nachtmerrie

Fijn stof in de lucht wordt in toenemende mate als een probleem ervaren. Amerika voert strengere normen in voor de uitstoot....

WONEN boven de snelweg A 2. Dat wordt één van de argumenten waarmee de woningen in de toekomstige Utrechtse nieuwbouwwijk Leidsche Rijn zullen worden verkocht.

Maar in Rotterdam wil de geneeskundige dienst liefst geen huis zien in een zone van tweehonderd meter aan weerszijde van drukke wegen. De GGD maakt zich zorgen over de schadelijke effecten van fijn stof, afkomstig van onder meer het verkeer, op cara-patiënten en op jonge kinderen.

Het verkeer wordt een van de grote onderwerpen van de komende jaren, benadrukte prof. ir. N. van Egmond, directeur van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deze week bij de opening van een congres in Noordwijk over luchtvervuiling in de 21ste eeuw. De verbanden tussen blootstelling aan uitlaatgassen en fijn stof en de effecten op de volksgezondheid worden steeds duidelijker, voegde ir. P. Rombout van het RIVM daaraan toe.

Fijn stof is een verzamelnaam voor allerlei deeltjes die door de lucht zweven. Primair wordt stof gevormd door deeltjes die vrijkomen bij allerlei soorten wrijving, zoals wind langs een muur of het malen in de bouw of de industrie. Andere 'primaire' deeltjes ontstaan bij het verbranden van kolen, olie en gas, zoals in het verkeer, de elektriciteitscentrales en de afvalverbranders.

'Secundair' stof, aerosolen, ontstaan in de atmosfeer doordat moleculen van vervuilende gassen, zoals zwaveldioxide of stikstofoxiden, zich aan primaire stofdeeltjes hechten. Fijn stof is een 'chemische nachtmerrie', verklaarde dr. L. van Bree van het RIVM tijdens zijn inleiding.

Op de bijeenkomst in Noordwijk wemelde het van de Amerikaanse experts op het gebied van fijn stof, want de Verenigde Staten zijn het verst gevorderd met onderzoek naar deze vorm van vervuiling. Twee epidemiologische onderzoeken tonen aan dat chronische blootstelling aan fijn stof, ook wel aangeduid als particulate matter, kan leiden tot een verkorting van het leven met één tot twee jaar. Personen die maar af en toe met fijn stof in aanraking komen, kunnen een verminderde longfunctie oplopen en astma-aanvallen krijgen.

De US Environmental Protection Agency (EPA) - vergelijkbaar met het Nederlandse ministerie van Milieubeheer - kreeg vorig jaar van de Amerikaanse Vereniging van Longpatiënten, die zich erg druk maakt over fijn stof, het verwijt van nalatigheid. Om de vijf jaar moet EPA de luchtkwaliteitsnormen herzien en dat proces dreigde vertraging op te lopen. De vereniging won haar zaak bij de rechter en dwong EPA tot grotere spoed.

Deze zomer worden de nieuwe normen voor stofdeeltjes (PM, particulate matter) van verschillende grootte voorgelegd aan het Congres. De nadruk komt te liggen op de norm voor PM 2,5, de doorsnee van deze deeltjes is niet groter dan 2,5 micrometer (een duizendste millimeter). Als de concentratie van deze stofdeeltjes, gerekend over één dag de vijftig microgram per kubieke meter lucht overschrijdt, moeten de steden maatregelen nemen. 'Ze moeten schone technologie eisen bij energiecentrales, bussen en vrachtwagens. En nieuwe auto's moeten worden uitgerust met een dampretoursysteem zodat er bij het tanken geen stoffen ontsnappen naar de lucht', zegt L. Grant van de EPA.

Tot dusver werd in de VS vooral gelet op de wat grotere stofdiameter van 10 PM. Maar er zijn inmiddels studies die aantonen dat er fundamentele verschillen zijn tussen zeer fijn stof dat dieper de longen binnendringt en de wat grovere deeltjes. Een commissie van wetenschappers die de EPA moest adviseren (althans 19 van de 21 leden) stelde voor aanvullende normen voor de zeer fijne stofdeeltjes in te voeren, omdat die 'toxischer' kunnen zijn.

Bij het Astmafonds in Nederland worden de Amerikaanse bevindingen op de voet gevolgd. Als toepassing van nieuwe, verbeterde verbrandingstechnieken ertoe leidt dat er naar verhouding meer kleine stofdeeltjes ontstaan - die dus veel schadelijker zouden zijn dan de grotere - dan raken we van de regen in de drup, stelt T. Rolle van het Astmafonds. 'Je brengt dan wel de totale massa van stofdeeltjes naar beneden, maar als die kleine deeltjes veel gevaarlijker zijn, dan hebben we een nieuw probleem.' Hij knoopt daaraan de conclusie vast dat er meer onderzoek nodig is naar de toxische werking van fijn stof in verschillende samenstellingen.

De Europese Unie is nu ook bezig met een luchtkwaliteitsrichtlijn voor fijn stof, die waarschijnlijk begin volgend jaar uitkomt. Er zijn echter voor Europa nog onvoldoende gegevens om net als in de VS de nadruk op de stofdeeltjes met de diameter van 2,5 micrometer te leggen. Het Amerikaanse onderzoek waarop Europa nogal heeft geleund, is niet gemakkelijk over te zetten van continent naar continent. Er blijven onverklaarbare verschillen bestaan tussen de werelddelen.

Engeland, dat vaak als de vuile man van Europa wordt betiteld, heeft een maand geleden een strategie afgekondigd die moet leiden tot een sterk verminderde stofvervuiling in 2005. Engeland heeft dan ook een zwarte geschiedenis als het gaat om black smoke, zegt de Britse milieu-ambtenaar M. Williams. Nederland doet het sinds 1987 met een tijdelijke norm, gebaseerd op stofdeeltjes met een diameter kleiner dan 10 micrometer, en wacht met de definitieve normering op de Europese richtlijn.

Met spanning wordt gewacht op die Europese regel, die volgens de deskundigen zal worden gebaseerd op 10 PM. Maar over de hoeveelheid per kubieke meter is men nog erg verdeeld. Zo willen sommige deskundigen dertig microgram 10 PM per kubieke meter lucht toestaan. Het andere uiterste ligt bij honderd.

Marieke Aarden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden