Debat Onrust in Midden-Amerika

Onrust in Midden-Amerika: ‘De dood mag niet de prijs zijn van democratie’

Het leek zo goed te gaan in Midden-Amerika, maar corruptie en geweld teisteren de regio. Wat is er precies aan de hand en valt het tij te keren?

Kerkgangers vragen bij een mis om vrijheid van politieke gevangenen, 21 oktober 2018 in Managua (Nicaragua). Beeld AFP

‘Laat me eerste de mythe ontkrachten dat het tot voor kort goed ging met Midden-Amerika’, zegt ­Enrique Gasteazoro, directeur van Confidencial, het belangrijkste onafhankelijke Nicaraguaanse nieuwskanaal. Hij is de eerste spreker bij het Grote Midden-Amerika Debat (met een focus op Nicaragua en Guatemala) donderdag in het Amsterdamse debatcentrum de Rode Hoed.

Natuurlijk, afgaande op bijvoorbeeld armoedecijfers is Nicaragua enorm vooruit gegaan, maar getallen vertellen niet het hele verhaal. De gewelddadige reactie op anti-overheidsprotesten trekt nu de aandacht, maar corruptie en geweld karakteriseren al veel langer de samenleving. ‘De afgelopen tweehonderd jaar ontkwam geen enkele generatie aan geweld als manier om politieke problemen op te lossen. We hebben de samenleving nooit echt opnieuw opgebouwd, want de centralisatie van economische en politieke macht hebben we nooit afgebroken. Het is dan geen verrassing dat geweld de geaccepteerde manier is om die macht te behouden.’

Politiestaat

Mogelijke kantelpunten waren er wel, meent Gasteazoro. Zoals de destijds zo veelbelovende Sandinistische Revolutie in 1979, waarmee ook veel Nederlanders met socialistische inborst zich solidair toonden. En nu is er het massale verzet tegen het regime van president Daniel Ortega, ooit geliefde voorvechter van diezelfde revolutie. In tegenstelling tot eerdere generaties ambiëren de huidige protesterende jongeren volgens Gasteazoro geen martelaarschap en willen ze de wapens niet oppakken: ‘De dood zou niet de prijs moeten zijn die we moeten betalen voor democratie.’

Een Nicaraguaanse vrouw wordt gearresteerd tijdens een protest tegen de regering van president Ortega, 14 oktober in Managua. Beeld AFP

Gasteazoro ziet dat zijn land is verworden tot een politiestaat met twee parallelle samenlevingen: een normale voor regeringsgezinden en een voor tegenstanders. Mensen worden zelfs op begrafenissen van demonstranten gemonitord en geregistreerd als sympathisanten van het protest, oftewel ‘terroristen’. En het is geen onwaarschijnlijk idee dat Gasteazoro bij terugkomst in Nicaragua wordt opgepakt vanwege zijn uitspraken bij dit debat. ‘De belangrijkste daad van verzet die nu mogelijk is, is vrij zijn en overleven. Toch moeten we ook zoveel mogelijk de straten opgaan zodat de rest van de wereld zich ervoor interesseert.’

#Opstappen

Ook in Guatemala gaan jongeren de straten op, vertelt Alvaro Montenegro, medeoprichter van anti-corruptiebeweging Justicia Ya. In 2015 kwam in het land een protestbeweging op gang met een hashtag: #RenunciaYa (‘Stap nu af’). Na een vernietigend rapport van de CICIG, de door de VN ingestelde Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid in Guatemala, mobiliseerden burgers zich en eisten het aftreden van president Molina en vice-president Baldetti, met succes.

Opvolger en huidige president Jimmy Morales bracht hoop op verandering. Maar ook hij is nu deel van een politieke en zakelijke elite die CICIG wil opdoeken. Voorstanders van CICIG worden geïntimideerd en hebben de regeringsgezinde media tegen zich, aldus Montenegro. In 2019 zijn er verkiezingen, maar met het grote geld voor de huidige partijen maken onafhankelijke kandidaten weinig kans.

Solidariteit

In Nicaragua en Guatemala worden veel mensen uitgesloten van politieke deelname. Ook houden Morales en Ortega elkaar de hand boven het hoofd binnen de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). Daar kunnen activisten en ngo’s niet tegenop zonder steun van buitenaf. Maar wíl de internationale gemeenschap wel helpen? Europa kent een grote onverschilligheid tegenover Midden-Amerika. Zo staat de samenwerking met Nederland, ooit een belangrijke donor, op een laag pitje. De bij het debat aanwezige politici pleiten voor meer politieke solidariteit, want ‘we laten nu mensen in de steek’. Maar komt het ook echt terug op de politieke agenda?

Guatemalteekse president Jimmy Morales. Beeld REUTERS

Alvaro Montenegro hoopt op internationale veroordeling van de mensenrechtenschendingen. Hij merkt dat diplomaten nu zwijgen om economische belangen niet te schaden. Hij ziet ook hoopgevende ontwikkelingen: landen als Oekraïne en Mexico tonen interesse in een orgaan als CICIG. Enrique Gasteazoro verwacht in Nicaragua geen snelle oplossing: nog tien jaar een militaire dictatuur acht hij waarschijnlijker dan een democratische oplossing op korte termijn. Maar herevaluatie van het verleden is een begin: trek lering uit het verleden in plaats van het te romantiseren. Pas dan is een échte wederopbouw van de samenleving mogelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.