ONRUST IN FRANKRIJK Een vroege winter, of een late herfst?

Frankrijk telde tot gistermiddag vijf slachtoffers van de kou. Alle vijf waren thuislozen - sdf's, sans domicile fixe - die geen weerwoord hadden op de vroege winter....

Het is de socialistische premier voor Franse begrippen lang naar den vleze gegaan. De zomerrust ging naadloos over in een vlekkeloos najaar, behoudens het oprispinkje van de oproerige scholieren. Geen schandalen, geen opstand in de partij, betrekkelijk weinig onmin met rechtse voordeurdeler Chirac.

Jospins populariteitsquotiënt was al hoog. En sinds het wereldkampioenschap voetbal dreef hij op zo'n wolk van tevredenheid dat hij (volgens tegenstanders) met z'n hoofd meer bij de presidentsverkiezingen van 2002 was, dan bij het taaie ongerief van het dagelijks regeren.

Sinds kort is de politieke weerkaart echter veranderd. De herfststakingen zijn laat dit jaar en misschien daarom extra hevig. Dat begon gisteren met de euro-wijde werkweigering van het treinpersoneel, waarvan de harde kern zich bij de SNCF bevindt. Vrijdag doen we het nog eens over; dan niet uit protest tegen de Europese privatiseringsregels maar voor de Franse treinwerkgelegenheid.

Tegelijk gooien de stewardessen van Air France het bijltje erbij neer, het personeel van de arbeidsbureaus, de werkers van de overheidswerf ACH in Le Havre, die van Gauloisefabriek Seita, de artsen en tandartsen die protesteren tegen bezuinigingen. De werklozen roeren zich net als vorig najaar.

Op zichzelf is arbeidsonrust niet iets om wakker van te liggen, ofschoon het in Frankrijk altijd uitkijken blijft; een volksopstand zit in een klein hoekje. De zorg van Jospin is dat er op dit moment zoveel bij komt. Binnen de coalitie loopt het niet gladjes. Inmiddels een week geleden zei z'n Groene minister Dominique Voynet dat ze alle illegalen (sans-papiers) gelegaliseerd wilde zien.

Dat is niet de regeringslijn. In coalitiegewend Nederland kijken we niet op van zo'n manier van politieke druk ontwikkelen. In Frankrijk wel. Volgens het gevleugelde woord van minister Chevènement 'houdt een minister z'n bek, of treedt hij af'. Dat is het gebruik waaraan Voynet zich niet hield. Jospin zei dat haar opmerking 'onnodig' en 'ongepast' was, en de rechtse oppositie maakte dankbaar gebruik van de onmin in het huis van meester Lionel.

Samen met Voynet voor de camera zat 'rode Dany' Cohn-Bendit, die op alle netten en radiozenders een verpletterend televisierentrée maakte na dertig jaar afwezigheid. Cohn-Bendit zal de Groene lijst bij de Europese verkiezingen van juni trekken. Hij wist reputatiegetrouw in minder dan een week links Frankrijk in volstrekte verwarring te brengen. De ex-studentenleider is inmiddels 51, maar hij heeft al z'n rode haar nog, net als z'n flux de bouche en z'n licht provocerende stijl.

Socialisten én communisten maken zich zorgen over deze hartenbreker en de kans dat hij het Franse politieke landschap ingrijpend zal omploegen. Dat heeft hij immers dertig jaar geleden al een keer gedaan, zij het destijds niet per stembus. Ook Cohn-Bendit herinnerde Jospin aan de onopgeloste kwestie van de zestigduizend niet-gelegaliseerde papierlozen. Niet iets waarop de premier zat te wachten. Want het wordt steeds duidelijker dat noch nieuwe wetgeving, noch de legalisering van zo'n tachtigduizend illegalen dit probleem uit de wereld heeft geholpen. De sans-papiers blijven links knagen.

En dan is er de erfenis van wijlen president Mitterrand die Jospin parten speelt. Roland Dumas, Mitterrands minister van Buitenlandse Zaken, verkeert in staat van beschuldiging. De voorzitter van de Constitutionele Raad, protocollair het vijfde personage van de Republiek na de president, de premier en de voorzitters van beide Kamers, mag het Franse grondgebied niet verlaten wegens vluchtgevaar. Dumas zou zich als minister hebben laten beïnvloeden om de verkoop van zes fregatten aan Taiwan goed te keuren. In het sappige schandaal-Dumas buitelen sex, dubieuze zakenlieden en Zwitserse bankrekeningen over elkaar heen. Dankzij hem kan rechts even de verschroeide aarde in eigen tuin vergeten.

Totnutoe vindt Dumas zelf dat hij nog heel wel in staat is de grondwet te bewaken. Jospin heeft zich niet over de affaire uitgelaten, behalve in de zin dat het recht z'n loop moet hebben. Dat deze nalatenschap van Mitterrand buitengewoon pijnlijk is voor zowel de socialistische partij als de premier, staat buiten kijf.

Eind vorige week liet ex-premier Michel Rocard zijn licht schijnen over de dode president. 'Mitterrand was geen 'honnête homme' (honorabel man) zei Rocard in een vraaggesprek. En als toegift voegde hij eraan toe dat hij de president destijds krachtig had ontraden 'een zo omstreden man als Roland Dumas' op te nemen in z'n regering.

Het socialistische partijkantoor was te klein. Mitterrand-getrouwen als Jack Lang spuwden vuur. En het was wéér die ellendige Cohn-Bendit die zout in de wonde wreef met de opmerking dat 'de socialisten nooit gezamenlijk, oprecht en openlijk de balans hebben opgemaakt van de Mitterrand-jaren'. Waar was Jospin zondag terwijl z'n partij met zichzelf worstelde?

Jospin sprak op een partijdag over ondernemingen en hield zich over het partijverleden wijselijk op de vlakte. Per slot is ook hij een van Mitterrands politieke zonen. Intussen daalt Jospins populariteit gestaag. Zondag mat de Journal du dimanche 50 procent positieve respons. Nog altijd heel behoorlijk, maar de twijfel begint te knagen.

Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden