ReportageVillapark Balk

Onrust aan het Friese Slotermeer: komst luxe watervilla’s bedreiging voor weidevogels

Weidevogels en toeristen: er is weinig waar Friesland meer van houdt. Maar in de plannen voor een watervillapark aan de boorden van het Slotermeer dringen ze om voorrang. De gemeenteraad in De Fryske Marren stemt woensdag over de noodzakelijke wijziging van het bestemmingsplan. 

Links de camping Marswâl en rechts het weiland. Op deze plek worden vakantiewoningen gebouwd. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

‘Het kleine spul is nog niet vliegvlug’, had Pieter Veenstra gezegd, toen de boer eind juni belde of hij zijn perceel al kon maaien. Even later liep de voorzitter van de vogelwacht van Balk en Omstreken voor de trekker uit. Acht jonge tureluurs, vier slobeenden en vier kieviten kon Veenstra in veiligheid brengen.

Nu het broedseizoen voorbij is, zijn de weiden aan de boorden van het Slotermeer net buiten Balk weer het domein van koeien en kraaien. Maar werp een blik op de waarnemingskaart van de Vogelwacht: blauwe blokjes, roze driehoekjes en groene stippen tonen dat het in weidevogelbroedgebied De Warren goed gaat, tegen het tij in. Vooral grutto’s en kieviten komen er graag. Juist vanwege de samenwerking tussen negen boeren in de omgeving, bewoners van het bestaande recreatiepark Markant en de plaatselijke vogelwacht, zegt Veenstra.

Luxe watervilla’s

Onbegrijpelijk vindt hij het dan ook dat uitgerekend pal hiernaast – in wat formeel aangewezen is als ‘weidevogelkansgebied’ – 43 luxe watervilla’s zijn ingetekend door een projectontwikkelaar. Of vooral: dat het bestuur van de gemeente De Fryske Marren dat een goed idee vindt. En dat de provincie Friesland geen weerstand bood.

De gemeente gelooft in ‘een hoogwaardig en waterrijke aanvulling op het bestaande aanbod van recreatiewoningen in het hoge segment en daarmee in een nichemarkt’. Gegadigden moeten ten minste een slordige miljoen neertellen voor een rietgedekt optrekje voor acht tot twaalf personen aan de monding van het riviertje de Luts. Dan heb je wel een eigen steiger en privésauna.

Animo te over, verzekert de gemeente, in deze ‘high-endmarkt’. Met name 55-plussers en empty-nesters met veel vrije tijd, geld en behoefte aan luxe en comfort zouden in de rij staan.

Verbazing

Dat zal zo zijn, zegt Veenstra. Wat hem vooral verbaast, is dat de provincie geen bezwaar maakte. De weidevogel is een provinciaal troetel- en zorgenkind, de grutto – ‘de koning van de wei’ – voorop. Maar met de weidevogels gaat het niet goed, ook in Friesland niet. ‘De traditioneel grote rol die Fryslân speelt voor weidevogels draagt er mede toe bij dat weidevogels binnen het provinciale natuurbeleid worden beschouwd als een belangrijke soortgroep’, aldus de provincie in de eigen ‘weidevogelnota’. Miljoenen werden vrijgemaakt, de folklore van het kievitseieren rapen verboden.

De bekommering houdt niet op bij de eigen provinciegrenzen. Begin dit jaar stuurde Friesland nog een boze brief naar Portugal: uitbreiding van de luchthaven van Lissabon zou ten koste gaan van een belangrijk overwinteringsgebied van de grutto. ‘Hoe kan het dan zijn’, vraagt vogelwachter Veenstra zich, ‘dat het provinciebestuur bebouwing in de eigen achtertuin geen probleem vindt?’

Uiteindelijk gaat de provincie niet over bestemmingsplannen van de gemeente, reageert een woordvoerder. Maar bezwaar tegen dat plan maakte de provincie ook niet. ‘Als het echt niet anders kan, kan weidevogelgebied worden opgeofferd. Maar dat moet wel gecompenseerd worden. En dat is in dit geval ook gebeurd.’

Storting als compensatie

Voor de 1,01 hectare die ‘extra verstoord’ wordt, moest de projectontwikkelaar van de kapitale villa’s 6928,17 euro storten in het weidevogelfonds. Een fooi, vindt de Vogelwacht. Maar ja: misschien nog wel meer dan van weidevogels houdt Friesland van toeristen. En allemaal hebben ze oog voor triple A-locaties. Recreatie is een belangrijke inkomstenbron, zeker in het Friese Merengebied met de Randstad binnen bereik.

‘Die dure villa’s leveren de gemeente veel meer op dan de toeristenbelasting uit de camping’, zegt vogelwachtvoorzitter Veenstra. Hij gunt iedereen een mooie recreatiewoning. ‘Maar dit is daarvoor gewoon geen geschikte plek.’

Voor het watervillapark is een bestemmingsplanwijziging nodig. Daarover beslist woensdagavond de gemeenteraad in De Fryske Marren. Oppositiepartij FNP stemt sowieso tegen. ‘Die is de zoveelste aanslag op de open ruimte’, aldus fractievoorzitter Jan Volbeda. Dat de camping met plek voor caravans, tenten en camper moet wijken vinden de Fries-nationalen maar niets. ‘Voor mensen met een wat minder dikke beurs is anders geen plaats meer aan het meer.’

Overvallen door weerstand

De initiatiefnemers lijken overvallen door de weerstand. Gemeente De Fryske Marren wil niet vooruitlopen op de raadsvergadering. Bert Hofman, directeur van vakantiepark Marswâl, waartoe de nieuwe villa’s gaan horen, heeft ‘geen tijd’ om vragen te beantwoorden. De directeur van projectontwikkelaar Kontour uit Heerenveen verwijst naar een persvoorlichter van moederfirma VolkerWessels ‘zodat er geen verkeerde dingen in de krant komen’.

Die woordvoerder zegt dat de projectontwikkelaar van begin af aan intensief contact heeft gezocht met omwonenden en betrokkenen. ‘We hebben een hele map correspondentie. We hebben de plannen waar mogelijk aangepast. Dat er nu plotseling nog zoveel commentaar komt, hadden wij niet verwacht.’

Het watervillapark brengt veel economische activiteit en werkgelegenheid met zich, geloven de initiatiefnemers. ‘Ook voor bijvoorbeeld lokale horeca, en echt niet alleen tien weken in de zomer. Het klinkt misschien afstandelijk, maar voor de weidevogels hebben we aan alle wettelijke kaders en verplichtingen voldaan.’

Geen andere locatie

Volgens de gemeente is de ingreep in het landschap ‘noodzakelijk’ omdat buiten het weidevogelgebied en de beschermde ecologische hoofdstructuur geen geschikte alternatieve locatie gevonden kan worden.

Het gebied dat door de bouwplannen wordt verstoord is volgens de Vogelwacht echter vijf maal groter dan die ene hectare die de provincie in ogenschouw neemt. Alsof foeragerende kieviten zich houden aan ‘kansgebieden’ van de tekentafel. ‘De vogels vertegenwoordigen geen economische waarden en hebben geen advocaten. Daarom moeten wij wel voor hen opkomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden