'Onnozel' boetesysteem op de schop

Een kersenpit op straat gooien of een bloemetje plukken: in België krijg je er zo een boete voor. De Belgen hebben er genoeg van. 'De struik voor mijn gevel is geen onkruid maar een vuurdoorn.'

BRUSSEL - In Mechelen kun je weer ongestraft aan belletjetrek doen. In Lokeren is waarzeggen niet langer strafbaar. En in Kortrijk mag je weer met confetti gooien en verkleed rondlopen op straat. Net als veel Belgische gemeenten hebben zij hun absurdste regels geschrapt in een poging een controversieel systeem van overlastboetes weer aanvaardbaar te maken.

Het GAS-systeem (Gemeentelijke Administratieve Sanctie) werd in 1999 in België ingevoerd om kleine vormen van overlast tegen te gaan, zoals wildplassen, nachtelijk lawaai of 'sluikstorten'- vuilnis op straat dumpen. In het GAS-systeem is er geen rechter meer nodig. De gemeenteraad beslist welke vormen van overlast strafbaar zijn; speciale ambtenaren stellen de overtredingen vast en bepalen de boetes.

Het afgelopen jaar lagen de GAS-boetes zwaar onder vuur. Het systeem bleek regelmatig tot bizarre situaties te leiden. Zo werden mensen beboet omdat ze een kersenpitje op de grond gooiden, een bloem plukten of een broodje aten op de dorpel van een kerk. De rare verhalen volgden elkaar zo snel op dat de Belgische media met een top-100 van absurde GAS-boetes kwamen.

Vorige maand nog werd in Oostende een 80-jarige strandjutter ervan beticht afval op het strand te gooien, terwijl hij dat net zelf wegruimde. En in Antwerpen werd een geestelijk gehandicapte man beboet omdat hij op straat dwarsfluit speelde. De GAS-boetes kunnen oplopen tot 250 euro en vanaf dit jaar zelfs tot 350 euro. Tegelijk is de leeftijdsgrens verlaagd tot 14 jaar.

De gemeentebesturen bleven de GAS-boetes lange tijd verdedigen. Ze klaagden dat de media de misgrepen uitvergrootten en dat dit slechts uitzonderingen waren in een verder uitstekend en broodnodig systeem. Maar onder toenemende druk van de publieke opinie vijlen steeds meer gemeenten nu toch de scherpste kantjes van het GAS-systeem af.

'Door de onnozele GAS-boetes wordt het draagvlak elke dag verkleind', aldus burgemeester van Antwerpen Bart De Wever (N-VA), die een evaluatie van het politiereglement aankondigde. 'We moeten vermijden dat er nog fouten worden gemaakt, anders stort het hele systeem in elkaar. Maar ik weet niet hoe ik bepaalde regels nog kan handhaven zonder GAS-boetes.'

'Het zijn de excessen in sommige gemeenten die de GAS-wetgeving ondergraven', zegt ook burgemeester van Vilvoorde Hans Bonte (SP.A). 'Alles staat of valt met het gezond verstand dat erbij wordt gebruikt.'

Maar volgens tegenstanders is gezond verstand allesbehalve een goede basis voor een strafsysteem. 'Men heeft naast justitie een parallel circuit gecreëerd', zegt Caroline De Geest van de Liga voor Mensenrechten. 'Maar veel zaken in het politiereglement zijn heel vaag omschreven. Het is afhankelijk van de bui van de ambtenaar of hij iemand bestraft of niet.'

De Liga voor Mensenrechten vindt het onvoldoende dat alleen de meest absurde GAS-boetes worden geschrapt en wil het hele GAS-systeem laten vernietigen door het Grondwettelijk Hof. De Geest: 'Zo'n GAS-systeem is dan misschien wel handig tegen sluikstorten en wildplassen, maar het geeft te veel macht aan de gemeenten. We vinden het beter om zulke zaken aan een rechterlijke controle te onderwerpen.'

--------------------------------

'Wat me shockeert is de willekeur'

Naam: Marie-Françoise Dispa

Woonplaats: Schaarbeek

Beroep: Freelancejournaliste

'Afgelopen zomer kreeg ik een GAS-boete van 250 euro in de bus wegens 'aanwezigheid van onkruid op het trottoir'. Maar de struik voor mijn gevel is geen onkruid, maar een vuurdoorn. Blijkbaar zag de ambtenaar dat niet. Wat me het meest shockeert, is de absolute willekeur. Mijn buurman heeft echt onkruid voor de deur, maar die kreeg geen boete. Waarom ik wel? Niemand kan dat controleren. Ik heb een bevriende journaliste gebeld en die maakte er een berichtje over. Dat werd opgepikt door alle kranten van België. Het werd echt heel groot. Uiteindelijk is de boete ingetrokken, volgens mij doordat ik keet heb geschopt in de media. Maar bij veel andere mensen lukt dat niet. Natuurlijk kan een gemeente niet alles toelaten. Maar ze moeten eerst een waarschuwing geven en niet meteen dreigen met een boete. Nu slaan ze een stap over. Dit is geen goed gedrag van een gemeente tegenover een burger.'

--------------------------

'Ik denk dat het uit geldbejag is'

Naam: Michael Bauwens

Woonplaats: Gent

Beroep: marketing- directeur

'Ik wist niet dat ik iets verkeerd had gedaan, maar opeens kreeg ik een GAS-boete in de bus: 60 euro, voor geluidsoverlast. Ik was op een zondag om half acht 's avonds door een straat aan het rijden en twee agenten op de stoep hadden zich gestoord aan de muziek uit mijn autoradio. Ik kon het eerst niet geloven. Ik rijd in een Renault Cliootje, mijn muziek staat helemaal niet zo hard. Maar misschien stond mijn raampje die avond open en konden ze daardoor mijn muziek horen? Ik heb werkelijk geen idee. De agenten hebben me niet laten stoppen, ze hebben gewoon mijn nummerplaat genoteerd. Ik zou het begrijpen als ze hier na tien uur 's avonds een boete voor geven. Maar om half acht, dat is wel heel extreem. Ik denk dat het uit geldbejag is. Je leest voortdurend dat de politie geld tekort komt. Nu mogen ze onbeperkt boetes uitschrijven en dat spelen ze uit. Ik vind het echt belachelijk. Je leest in de krant elke dag over lachwekkende GAS-boetes. Van mij mogen ze dat hele systeem opdoeken.'

--------------------------------------------

'Vroeger waren er veel meer uitwassen'

Naam: Bart Somers

Woonplaats: Mechelen

Beroep: Burgemeester van Mechelen

'Naar mijn gevoel is de media-aandacht voor de GAS-boetes overdreven. Ik denk niet dat er zoveel uitwassen zijn, maar de media focussen op die casussen en vergroten die uit. Het positieve gevolg daarvan is wel dat er nu een grondiger debat wordt gevoerd in de steden en gemeenten: wat willen we sanctioneren en wat niet? In Mechelen zijn we daar al langer mee bezig. Na een discussie in de gemeenteraad hebben we een stuk of tien regels aangepast. Veel regels zijn overgenomen uit het oude reglement en zijn niet van deze tijd. We proberen nu de zotternijen eruit te halen. Het is een goede zaak dat veel gemeenten dat nu doen. De overheid heeft dit instrument echt nodig. Vroeger kwamen deze overlastzaken voor een politierechtbank, maar die had geen tijd voor zulke kleine zaken. Kleine overlast bleef bijna altijd onbestraft. Men klaagt nu over de uitwassen van de GAS-boetes, maar vroeger waren er veel meer uitwassen: toen werd een fietsendiefstal of een winkeldiefstal bijna nooit vervolgd.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden