‘Onmogelijke sterren’ in een aflopend heelal

De Europese ruimtetelescoop Herschel heeft een ster-in-wording ontdekt die over een paar honderdduizend jaar een van de zwaarste en helderste sterren in het Melkwegstelsel zal zijn. Hoe zulke zware sterren kunnen ontstaan is een raadsel.

De ster, op 4300 lichtjaar afstand, ligt ingebed in dikke wolken van kosmisch stof. Hij neemt nog steeds in omvang en gewicht toe. Met een gewone telescoop is hij onzichtbaar. Herschel bekijkt het heelal echter door een infraroodbril. De warmtestraling van de embryo-ster dringt moeiteloos door het omringende stof heen.

‘Er zijn sterren bekend die 120 keer zo zwaar zijn als de zon,’ aldus de Franse onderzoekster Annie Zavagno. ‘We begrijpen niet hoe dat kan: bij acht à tien keer de massa van de zon produceert een ster al zo veel straling en energie dat hij zijn omgeving begint schoon te blazen.’ De ster zet dan dus een rem op zijn eigen groei.

ESTEC

Zavagno presenteerde de ontdekking donderdag bij het Europese ruimtevaartcentrum ESTEC in Noordwijk. Daar wordt deze week een groot internationaal symposium gehouden over de eerste wetenschappelijke resultaten van de Herschel-telescoop, die op 14 mei 2009 werd gelanceerd. Met een spiegelmiddellijn van 3,5 meter is Herschel de grootste ruimtetelescoop ooit.

Met de ontdekking van de nieuwe kosmische zwaargewicht is het raadsel van hun geboorte niet volledig opgelost. Maar Herschel heeft wel als eerste nauwkeurig laten zien wáár de allerzwaarste sterren in het heelal ontstaan: aan de randen van uitdijdende bellen van heet gas, waar koeler materiaal opeen wordt geveegd.

Bevolkingsgroei

Herschel ontdekte trouwens ook dat de ‘bevolkingsgroei’ in het heelal de laatste paar miljard jaar flink aan het afnemen is. Tegenwoordig worden er in een sterrenstelsel zoals ons eigen Melkwegstelsel gemiddeld één of twee nieuwe sterren per jaar geboren. Maar volgens de Britse astronoom Steve Eales lag dat tempo drie à vier miljard jaar geleden bijna honderd keer zo hoog. ‘De reden voor die snelle verandering kennen we nog niet,’ aldus Eales.

Volgens de Leidse sterrenkundige Xander Tielens werkt het Nederlandse HIFI-instrument aan boord van Herschel sinds januari 2010 weer probleemloos. HIFI raakte vorig jaar onklaar, waarschijnlijk als gevolg van kosmische straling. Met HIFI is in de ruimte H2O+ ontdekt – een elektrisch geladen watermolecuul dat op aarde niet voorkomt.

De infrarooddetectoren van Herschel worden met vloeibaar helium gekoeld tot vlak boven het absolute nulpunt. De koelvloeistof zal naar verwachting eind 2012 op zijn. Aan de bouw van Herschel is door duizenden mensen ruim vijfentwintig jaar gewerkt.

Aan de onderzijde van een uitdijende gasbel ontstaat een superzware ster, zichtbaar als een witte stip op deze infrardoofoto van de Europese ruimtetelescoop Herschel. (ESA) Beeld
Aan de onderzijde van een uitdijende gasbel ontstaat een superzware ster, zichtbaar als een witte stip op deze infrardoofoto van de Europese ruimtetelescoop Herschel. (ESA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden