Onmogelijke spagaat tussen leven en dood

WK in Japan te halen. Haar zus Chaïne moest de plotse dood van haar vriend verwerken. 'Hoe kon ik mijn vreugde delen met iemand die afscheid moest nemen van haar geliefde?'

Volleybalster Kim Staelens kijkt vanuit haar flat uit over het winkelcentrum in Eindhoven en zegt dat 2010 een jaar van extreme contrasten is geweest. In oktober beviel ze van een dochter, net op tijd om met het Nederlands team mee te doen aan het WK in Japan. Maar ze durfde haar geluk soms nauwelijks te delen met zus en ploeggenoot Chaïne, die in april haar Canadese vriend Jonathon Walsh verloor na een hartstilstand.


'Het is zo bizar', zegt de 29-jarige spelverdeelster, met tranen in haar ogen. 'Mijn vriend Mark en ik genieten intens van onze dochter Lynn. Chaïne was er naar op weg. Ook haar geluk was tastbaar, bijna niemand wist dat Jonathon haar afgelopen zomer ten huwelijk wilde vragen. Als ik dan met Lynn bezig ben, denk ik: dit heeft Chaïne voorlopig nog niet. Terwijl het ook voor haar zo dichtbij leek.'


Precies een jaar geleden ontdekte Staelens dat ze zwanger was, terwijl ze net had getekend bij de Italiaanse volleybalclub Novara in de Serie A. 'Ik zat er pas zes dagen, die zwangerschap was een complete verrassing. We hadden nooit verwacht dat het in één keer zou lukken. Ik heb stiekem een afspraak gemaakt met een gynaecoloog en het zo lang mogelijk stilgehouden.


'Mark en ik wilden iedereen pas na drie maanden informeren, want er kan nog zoveel fout gaan. Ik bleef dus spelen. Ik had voor een wedstrijd in de Champions League kotszakjes in de auto liggen. De andere meiden zagen wel dat er iets met me aan de hand was. Ik gooide het op een buikgriepje. Ik moest liegen en dat voelde niet goed.'


Aan haar Nederlandse teamgenoot Manon Flier biechtte ze de waarheid op. 'Ik kan me voorstellen dat zij gemengde gevoelens had over mijn zwangerschap. Ik was gehaald om het team op sleeptouw te nemen en dan moest ik er zo snel mee stoppen. Een dag nadat ik zeker wist dat ik zwanger was, sloot de transfermarkt. Novara kon dus geen vervanger meer voor me halen.


'De trainer wilde me houden. Maar de voorzitter zei dat hij me op grond van de Italiaanse wetgeving meteen moest wegsturen. De risico's worden niet gedekt door de verzekering. De directie van Novara heeft het niet openlijk gezegd. Maar ik voelde dat ze me die zwangerschap kwalijk namen. Er werd ook gesuggereerd dat ik het al voor mijn komst naar Italië wist. Dat deed me pijn. De club wist namelijk niet dat ik het contract niet eens had getekend.'


De voornaamste horde moest toen nog worden genomen. Bondscoach Avital Selinger wist eerder dan haar ouders dat zijn spelverdeelster zwanger was. 'Het nieuws gaat tegenwoordig zo snel via de sociale media. Ik wilde niet dat Avital in de krant moest lezen dat hij even niet meer op me kon rekenen. Nog voor mijn terugkeer naar Nederland heb ik hem gebeld.'


Staelens, lachend: 'Het bleef stil aan de andere kant van de lijn. Ik zei: hallo, hallo, ben je daar nog? Ik wilde Selinger eerst een e-mail sturen. Maar mijn vriend zei terecht dat ik dat niet kon maken. Het was confronterend. Ik voelde me opnieuw schuldig, nu tegenover de bondscoach en het Nederlands team. Vlak voor hij ophing, zei Avital nog: o ja, gefeliciteerd met je zwangerschap.


'Ik begreep het wel. Het is het laatste dat een trainer wil horen in de voorbereiding op een WK. Maar ik had ook, ent als in december 2003, een kruisband kunnen scheuren, drie dagen voor het olympisch kwalificatietoernooi. Nu heeft Selinger kunnen investeren in de opleiding van een nieuwe spelverdeelster. Al hebben de oudere speelsters daardoor noodgedwongen eerst een stapje teruggedaan. Maar op termijn hebben we hier profijt van.'


Staelens betaalde het team bovendien terug door zo lang mogelijk door te trainen. Tot één week voor de bevalling stond ze met een dikke buik in het veld. En nog geen vier weken na de geboorte van Lynn gaf ze haar eerste set-ups in een oefenduel met Cuba. Als stand-in voor debutante Laura Dijkema sloot Staelens eind oktober alsnog aan bij de WK-ploeg.


Belachelijk om de bevalling bijna als een tussendoortje op weg naar het WK in Japan te zien, oordeelden velen. 'Ik heb begrip voor de mensen die me voor gek verklaarden', aldus Staelens. 'Maar ik vond de kritiek ook misplaatst. Het is gemakkelijk om een mening te geven. Maar waarop was die gebaseerd? De critici weten niet hoe ik fysiek in elkaar steek, hoe mijn zwangerschap verliep en wat ik tijdens de training heb gedaan.


'Ik ben spelverdeelster, ik kan uit stand duizend ballen setten. Zo onderhield ik mijn techniek. Tot zeven maanden sprong ik er nog bij. En als ik naar de grond ging, gebruikte ik mijn ellebogen als steun. Ik was 12 kilo aangekomen, ik deed alles gecontroleerd. Natuurlijk heb ik de medici om advies gevraagd. Mijn kind was beschermd en zat veilig in de baarmoeder.


'Ik heb voortdurend naar mijn eigen lichaam geluisterd. Als ik na vijf maanden met volleyballen was gestopt, had het zeker een half jaar geduurd voor ik mijn niveau weer zou hebben gehaald. Zolang het verantwoord was, ben ik doorgegaan. Natuurlijk speelde dat schuldgevoel wel mee. Maar ik wilde ook zo snel mogelijk weer fit zijn.'


De bevalling verliep zo soepel dat ze na 12 dagen weer een volleybal in haar handen nam. 'Ik heb een uur en drie kwartier geperst en toen was Lynn er. De volgende dag zat ik in kleermakerszit op de bank, de kraamhulp wist niet eens wie er bevallen was.


'In overleg met de bondsarts ben ik voorzichtig begonnen met trainen. Maar het ging boven verwachting. Het komt door je hormonen, de adrenaline giert nog door je lijf. Ik voelde me na de bevalling fitter dan na de eerste training, drie weken na het WK.'


Nu traint Staelens voorlopig alleen met de nationale selectie, aanbiedingen van buitenlandse clubs sloeg ze af. 'Dat is nu te lastig met mijn kleine meisje.'


Het geluk van Kim vergde van de familie Staelens een onmogelijke spagaat, toen de vriend van Chaïne overleed. 'Je kunt het nauwelijks beschrijven. De eerste keer dat ik haar zag in Zwitserland. . .'


Haar stem breekt en ze slikt haar tranen weg. 'Ik had al een dikke buik en dan zie je haar. O mooi, zei Chaïne en ze voelde aan mijn buik. Maar hoe kon ik mijn vreugde delen met iemand die afscheid moest nemen van haar geliefde? Hij lag een paar kamers verder opgebaard, het was zo moeilijk.'


Kim Staelens keert in gedachten terug naar die fatale dag, 27 april als de van oorsprong Belgische familie te horen krijgt dat oud-volleyballer en spelersmakelaar Jonathon Walsh tijdens zijn bezoek aan een vriend in Zwitserland is overleden.


'Hij speelde een partijtje beachvolleybal en merkte toen al dat zijn hart zo snel bonkte. Ze gingen 's avonds nog de stad in, maar Jona- thon voelde zich niet lekker en ging terug naar het huis van zijn vriend, die ergens anders was blijven slapen. Daar hebben ze hem de volgende ochtend gevonden. Hij is zo in elkaar gezakt.'


Op drie continenten moesten verscheurde families worden herenigd. Kim: 'Het was verschrikkelijk. De ouders van Jon wonen in Canada, Chaïne volleybalde in Japan. Mijn vader was een wrak, hoe moet je zoiets aan je dochter vertellen? Hij is, net als ik, heel emotioneel. Alles wat Chaïne had opgebouwd, haar toekomst, alles was weg. Je wilt haar troosten, maar je kunt niets doen.'


Zelden was het cliché dat leven en dood nauw met elkaar zijn verbonden zo verpletterend voor twee, tot Nederlanders genaturaliseerde zussen. Ze stonden beiden aan het eind van het spectrum en wisten niet wat te zeggen. Kim: 'Voor mijn ouders was het ook een ramp: de ene dochter werd moeder, de ander was plotseling alleen.


'We zijn weer gaan volleyballen. Zo kwam Chaïne uit haar negatieve omgeving, uit het huis in Amsterdam waar ze samen hadden gewoond. Lekker die bal op de grond knallen, het geeft toch afleiding.'


Met de elfde plaats werd het WK echter een deceptie voor de Nederlandse volleybalsters. 'Natuurlijk hadden we ten minste voor plaats vijf tot acht moeten spelen', zegt Staelens. 'Het was niet best. Niemand had ook verwacht dat ik in Japan in topvorm zou zijn. Ik heb het team geholpen waar ik kon.


'Het klopt dat Selinger eerder een tweede spelverdeler had moeten opleiden. Maar het is ook gemakkelijk gezegd. Het was niet de taak van Laura Dijkema om het team te dragen. Dat moesten andere speelsters doen, het leidde tot extra druk.'


En daar waren de volleybalsters wederom niet tegen bestand. 'We hebben ook veel blessures gehad', aldus Staelens. 'Debby Stam moest zich afmelden voor het WK, Chaïne was vanwege die rugkwetsuur bijna niet aan te spelen. Bij Caroline Wensink schoot het in de vijfde set tegen Italië in haar rug.'


Met slechts drie passer/lopers in zijn WK-selectie had Selinger ook weinig alternatieven. Staelens: 'Wie had Avital dan moeten meenemen? Blijkbaar is er een gat gevallen in de opleiding, want ik zie weinig talenten doorbreken.'


Het WK was toch al zo dramatisch begonnen voor Kim Staelens. 'Op de eerste dag kreeg ik ook nog te horen dat het kindje van goede vrienden vlak voor de geboorte was overleden. Dan ga je die slechte duels bij het WK wat beter relativeren.'


Maar bij Chaïne Staelens kwamen de traumatische beelden soms terug. Kim: 'Chaïne had veel ups en downs. Het was lastig. Ze had ook nog een rugblessure. Je praat veel en bent ook machteloos. Het zit diep van binnen. Chaïne was zo professioneel, voor een wedstrijd zag ik in de bus hoe ze de knop omzette. Daarna liet ze de emoties weer toe.'


Ze vond troost bij de dochter van haar zus die meereisde naar het WK in Japan. 'Als het kon zat ze bij onze moeder en Lynn op de kamer. Dat kind heeft haar zeker geholpen in het rouwproces. Ze is gek op Lynn, het is zo leuk om Chaïne te zien stralen als ze haar nichtje ziet.'


Opnieuw vecht ze tegen de tranen. 'Dat maakt het tegelijkertijd ook zo moeilijk. Ik durf bijna niet blij te zijn in de wetenschap dat Chaïne weer opnieuw moet beginnen. Maar ze laat het niet merken. Misschien ziet Chaïne het niet zo. Ik heb het haar ook niet gevraagd. Ze kan het een plaats geven naast de leegte die ze voelt.


'Het heeft me verrast hoe Chaïne met de dood van Jonathon omgaat. Ze doet zich niet beter voor dan ze zich voelt. Ik was bang dat ze het zou opkroppen en dat de bom daarna zou barsten. Ik ben er trots op hoe ze alles verwerkt, want het is niet zoals Chaïne in elkaar zit. Maar dit kun je ook niet wegstoppen.'


Chaïne Staelens speelt dit seizoen bij Pioneer in Japan. De zussen skypen, als het tijdverschil het toelaat. 'Ik weet niet of Japan voor haar nu een vlucht of een uitlaatklep is', zegt Kim. 'Chaïne had het erg naar haar zin in Japan. Het plan was ook tot dit jaar in Japan te spelen. Misschien kan het nog maar een jaartje, ook vanwege haar slechte knieën. Daarna zou ze met Jonathon in Canada gaan wonen.'


De zussen vlogen net langs elkaar heen tijdens Kerst en de jaarwisseling. 'Wij waren met vakantie, toen Chaïne even vanuit Japan terugkeerde naar huis. Misschien was het beter zo. Als we met zijn allen bij elkaar zouden zijn geweest, was die lege stoel extra opgevallen. Maar we moeten het ook niet ontwijken.


'In diverse opzichten kon 2011 voor mij niet snel genoeg beginnen. Chaïne ziet het anders. Voor haar neemt het nieuwe jaar de pijn en het verlies niet weg. Ik hoop dat ze in de zomer terugkeert in het Nederlands team. Het wordt heel moeilijk de Spelen te halen. Maar het zou prachtig zijn om het volgend jaar in Londen samen af te sluiten, met Lynn op de tribunes.'


Weer schiet het idiote contrast door haar hoofd. 'Avital Selinger zei laatst tegen me: je kunt nog 62 jaar bij je dochter zijn. Typisch Avi om zoiets te zeggen. Ik antwoordde: is dat zo? We hebben vorig jaar wel gezien dat je van elk moment moet genieten, anders is het misschien te laat. Je kunt zo omvallen en dan is er niets meer.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden