Onmiskenbaar een product van de jaren zestig

Met zijn doorleefde kop en zijn grove taalgebruik behoorde de overleden acteur Richard Harris tot de generatie van Richard Burton....

OP de zeventigste verjaardag van Richard Harris, waarvan dit weekeinde door CNN beelden werden vertoond, draaide een 23 minuten durende film over de hoogtepunten uit de carrière van de Ierse acteur. Na vertoning greep Harris de microfoon om onmiddellijk de spot te drijven met de vertoning.

'Dit was een pijnlijk moment', zei hij. 'Het is geen pretje jezelf in een paar minuten te zien veranderen van een knappe kerel in een belabberde scheet.'

Het even gevatte als robuuste commentaar kenmerkt Harris, die vrijdag op 72-jarige leeftijd in een Londen overleed aan de ziekte van Hodgkin. Molenaarszoon Harris, opgegroeid in een katholiek gezin met acht kinderen, was niet vies van platitudes.

Met zijn doorleefde kop - eens omschreven als 'een slechte landweg van enkele kilometers lang' - en zijn grove woorkeuze was hij onmiskenbaar een product van de jaren zestig, toen mannelijke acteurs nog kerels waren die zich een stuk in de kraag konden drinken zonder dat hun imago daaronder leed. Maar anders dan zijn oude drinkkameraad Richard Burton wist Harris op tijd met alcohol te stoppen.

In 1982 rondde hij zijn wilde periode af met het in één teug achterover slaan van twee flessen rode wijn. Daarna beperkte hij zich tot een strikt dieet: één glas Guinness vlak voor het slapen gaan. Mede door die beslissing kreeg Harris' loopbaan een passende apotheose, met rollen in onder meer Harry Potter and the Sorcerer's Stone (als Albertus Perkamentus), The Gladiator en in Unforgiven.

Harris was al opgevallen in The Guns of Navarone (1961) en Mutiny on the Bounty (1962) toen zijn naam in 1963 definitief werd gevestigd. Hij kreeg in dat jaar een Oscarnominatie voor zijn bijdrage aan This Sporting Life, waarin Harris' grootste passies (rugby en acteren) samen kwamen in het personage Frank Machin, een bonkige, maar kwetsbare rugbyspeler.

Het geld dat hij met deze rol verdiende (onder meer bekroond met de acteursprijs in Cannes), ging naar de molen van zijn vader, die met sluiting werd bedreigd.

Door het succes van This Sporting Life werd Harris één van de meest gewilde acteurs uit Groot-Brittannië. Hij had het werk, ook in Hollywood, voor het uitkiezen. En kiezen dééd hij, met de grilligheid die hem typeerde. Zo was hij te zien als Kaïn in The Bible (1965) van John Huston, als rationele verleider in Michaelangelo Antonioni's Il deserto rosso (1964) en als koning Arthur in de musical Camelot (1967). In 1970 speelde hij de artistocraat John Morgan, die in A Man Called Horse toe treedt tot een indianenstam.

In de jaren daarna ontspoorde Harris' loopbaan, als gevolg van zijn buitensporige dorst en een cocaïneverslaving. Harris wordt het soort man dat voor een pakje sigaretten de deur uitgaat om pas twee dagen later weer op te duiken.

'Ik heb 72 films gemaakt en twee keer de verkeerde rol gekozen - die van echtgenoot', zei hij daarover. Niettemin blijft hij in de slechte jaren in films acteren, al waren de meeste daarvan, zo gaf hij onlangs in het Engelse dagblad The Guardian grif toe, bloody awful.

Vooral over John Dereks Tarzan, The Ape Man (1981), waarin hij de vader speelde van de toenmalige seksbom Bo Derek, kon Harris sappige anekdotes vertellen. 'Maar wat maakt het uit? Ik heb ook toen met veel plezier mijn brood verdiend.'

Als hij zich in de tweede helft van de jaren tachtig hervindt, volgen er toch nog ontroerende en belangwekkende rollen. Een tweede Oscarnominatie (als Ierse boer in Jim Sheridans The Field, 1990) markeert zijn comeback. De climax daarvan wordt bereikt met de rol van Albertus Perkamentus (Dumbledore) in zowel de eerste als de tweede Harry Potter-film (over drie weken in de bioscoop).

Van de aandacht die de Potter-film trok, genoot Harris intens. Hij was van plan om ook in het derde deel, dat in 2004 uitkomt, mee te spelen. Enkele weken geleden sprak uitvoerend producent Chris Columbus met Harris daarover, toen de acteur met een reeks klachten in het ziekenhuis was opgenomen.

Columbus: 'Ik vroeg of hij het nog wel zag zitten. Hij antwoordde dat hij me zou vermoorden als ik zijn rol aan iemand anders gaf.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden