Onmachtig Kiev ziet pro-Russen oprukken

De Oekraïense regering lijdt weer terreinverlies in de provincie Donetsk. Van de 'antiterreuroperatie' komt nog niets terecht.

De Oekraïense regering raakt steeds verder haar greep op de ontwikkelingen in het land kwijt. Pro-Russische separatisten grepen maandag de macht in nog een stad in de oostelijke provincie Donetsk terwijl de burgemeester van de stad Charkov het slachtoffer werd van een aanslag. Uit frustratie over de onmacht van Kiev om de opstand te bedwingen, dreigen Oekraïense ultranationalisten het heft in eigen handen te nemen.


Het is nog onduidelijk wie er achter de aanslag op Gennadi Kernes zat. De burgemeester, die zwaar gewond raakte, was aanvankelijk een van de trouwste bondgenoten van president Janoekovitsj. Na diens val koos hij de kant van de nieuwe machthebbers in Kiev en keerde hij zich tegen de pro-Russische activisten die her en der overheidsgebouwen innamen.


Sindsdien wordt hij in het pro-Russische kamp als verrader gezien. Maar ook de ultranationalistische groeperingen die Janoekovitsj ten val brachten, vertrouwen hem niet.


De aanslag is een zware klap voor de regering in Kiev. Juist zijn middenpositie - nauwe banden met de Russische gemeenschap, maar voorstander van een verenigd Oekraïne - maakte hem een waardevolle bondgenoot in het bedreigde oosten.


De autoriteiten leden ook opnieuw terreinverlies in de onrustige provincie Donetsk. Gewapende mannen overvielen het stadhuis en het hoofdbureau van de politie in Konstantinovka, een stad van 75 duizend inwoners op de weg tussen Donetsk en het pro-Russische bolwerk Slavjansk.


Opvallend is dat de pro-Russische campagne zich vooral op de provincie Donetsk concentreert. Gewapende pro-Russische separatisten hebben daar in twaalf steden overheidsgebouwen bezet. Kiev vreest dat ze de naderende hoogtijdagen voor mensen met nostalgie naar de Sovjet-Unie - 1 mei (de Dag van de Arbeid) en 9 mei (de dag van de overwinning op Hitler-Duitsland) - zullen aangrijpen om te proberen nog meer plaatsen in hun macht te krijgen.


Doel is de grond rijp te maken voor het 'referendum' dat de pro-Russische krachten op 11 mei willen houden over de toekomst van de 'volksrepubliek Donetsk' die zij eerder deze maand uitriepen. Nog belangrijker is dat ze op die manier de presidentsverkiezingen van 25 mei willen saboteren in hun provincie. Als Donetsk niet meestemt, doet dat flink af aan de legitimiteit van de komende president. De grootste kanshebber is de steenrijke zakenman Petro Porosjenko, een verklaard tegenstander van Moskou.


In de aanloop naar de verkiezingen zijn de pro-Russische separatisten, die steun krijgen van kozakken en ultranationalisten uit Rusland, bezig terreur te zaaien in de gebieden die zij onder controle hebben. Pro-Oekraïnse betogers in Donetsk werden maandagavond aangevallen door gewapende mannen. In Slavjansk, dat helemaal onder controle van pro-Russische strijders is, lopen inwoners die zich openlijk voor Kiev uitspreken gevaar. Naar schatting houdt de zelfbenoemde burgemeester van de stad, Vjatsjeslav Ponomarjov, al veertig mensen gevangen. Onder hen is een team van militaire waarnemers van de OVSE, die Ponomarjov wil uitwisselen tegen pro-Russische militanten die door de autoriteiten in Kiev worden vastgehouden.


Alle gespierde uitlatingen van interim-president Toertsjinov ten spijt is er tot nog toe niets gekomen van de al verscheidene malen aangekondigde 'antiterreuroperatie' tegen de pro-Russische gewapende groepen. Interne verdeeldheid bij de veiligheidstroepen, verouderd materieel, weerzin om op te treden tegen burgers en de vrees om Rusland een aanleiding te geven in te grijpen, belemmeren effectief optreden van Kiev.


Er wordt ook geschutterd: drie agenten van de veiligheidsdienst SBOE die naar het gebied waren gestuurd om een pro-Russische leider op te pakken, vielen meteen in handen van de mannen van Ponomarjov. De 'burgemeester' liet hen trots aan de Russische media zien: in onderbroek, geblinddoekt en vol wonden.


Het aarzelende optreden van Kiev vergroot het gevaar dat radicale Oekraïense organisaties, zoals Rechtse Sector en Svoboda, op eigen houtje zullen proberen de opmars van de pro-Russische activisten te stuiten. Her en der in het oosten en zuiden van het land hebben beide organisaties knokploegen gevormd die soms geweld gebruiken tegen pro-Russische demonstranten.

undefined

DE BELANGRIJKSTE RADICALE GROEPERINGEN AAN BEIDE ZIJDEN:

Pro-russisch

Er opereren verscheidene pro-Russische organisaties in Donetsk, zoals

undefined

Russisch Blok, het Oostelijk Front

en

undefined

Patriottische Krachten van het Donbekken

. Hun aanhangers vormen het voetvolk van de 'Volksrepubliek Donetsk'.


Russisch-gezinde leden van de ontbonden Oekraïense oproerpolitie

undefined

Berkoet

.

undefined

Kozakken uit Koeban

, een streek in het zuiden van Rusland. Sommigen van hen waren ook actief op de Krim en tijdens de oorlog tegen Georgië in 2008.

undefined

Pro-oekraïens

Svoboda

(Vrijheid). Een ultranationalistische organisatie uit het westen van Oekraïne. De partij is ook vertegenwoordigd in het parlement. Leider: Oleh Tjahnibok.

undefined

Pravij Sektor

(Rechtse Sector), ook een ultranationalistische beweging. Speelde samen met Svoboda een hoofdrol in de opstand tegen Janoekovitsj. Leider: Dmitro Jarosj.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden