Only for petrolheads

Ook in een nieuw seizoen Top Gear gaan we weer onbekommerd en onetisch genieten van de auto.

De BBC heeft haar verontschuldigingen aangeboden voor opmerkingen die zijn gemaakt in het televisieprogramma Top Gear die als beledigend zijn opgevat door... Vul maar in! Met vaste regelmaat verschijnen er in de Britse pers berichten die met deze woorden beginnen, gevolgd de bevolkingsgroep of belangenvereniging die zich beledigd zegt te voelen door de drie volwassen kwajongens die het geruchtmakende autoprogramma presenteren. Maar ondertussen lacht de Britse omroep zich rot, want het rebelse gedrag van James May, Richard Hammond en met name Jeremy Clarkson is een goudmijn.


Bijna een kwarteeuw geleden begon Top Gear als een conventioneel autoprogramma met speciale aandacht voor de verkeersveiligheid. Eind jaren tachtig kwam daar een abrupt einde aan met de komst van Jeremy Clarkson. Al sinds de dagen op de Repton-kostschool, waar hij vanaf werd gestuurd, staat de roekeloze krullenbol uit Yorkshire bekend om zijn gevoel voor humor, baldadige gedrag en uitgesproken meningen.


Clarksons ster begon pas echt te schitteren nadat hij samen met regisseur Andy Wilman, een oude schoolvriend van Repton, besloot de formule van het autoprogramma drastisch te veranderen. In 2002 werd het omgebouwd in een talkshow met publiek en kreeg Clarkson gezelschap van medepresentatoren: Richard Hammond en Jason Dowe. Laatstgenoemde hield het na een jaar voor gezien, maar Hammond, vanwege zijn geringe lengte Hamster genoemd, groeide uit tot ideale sparringpartner.


Clarkson deed een voorstel van de BBC om Dowe te vervangen door een vrouw af als 'rampzalig'. De voormalige musicologiestudent James May was het compromis. Waar Clarkson de rol van huisvader vervult wiens reactionaire provocaties steeds minder serieus worden genomen, Hammond de ondeugende puber is, daar groeide May uit tot de deftige moeder van het Top Gear-gezin. Anders dan Clarkson en Hammond verkiest 'Captain Slow' comfortabele autos boven snelle, koestert hij een zwak voor Franse elegantie en houdt hij, dit tot ontsteltenis van zijn maten, van kamperen.


Top Gear is veel meer dan een autoprogramma over wegligging, wielaandrijving en versnellingspoken. Wekelijks komt er een gast langs om te praten over auto's en een rondje te rijden in een redelijk geprijsde auto op het eigen Top Gear-parcours, een deel van een vliegveld net onder Londen. De snelste gast tot nu toe is de komiek en autoliefhebber Rowan Atkinson. Dat competitieve element is een klein protest tegen een maatschappij als de Engelse, waarin met name op scholen het idee van winnen verloren is gegaan door het sociaal-wenselijke idee dat iedereen moet winnen.


Het drietal houdt soms epische wedstrijden, over de Afrikaanse savanne, over de dodenweg langs een ravijn in Bolivia, over het adembenemende viaduct in het Zuidfranse Millau, door de Londense binnenstad, naar de Noordpool en, zoals tijdens de afgelopen kerstuitzending, door Irak naar Bethlehem. Daar troffen de Drie Wijzen in de kribbe geen kindeke Jezus aan, maar een baby-Stig. Dat was een plaagstoot naar de echte Stig, de immer gehelmde testchauffeur van het programma die zichzelf twee jaar geleden middels een autobiografie ontmaskerde. De benaming was afkomstig van Clarksons kostschool, waar geplaagde eerstejaars Stigs werden genoemd.


Een onderdeel waar Clarkson en Hammond hun jongensachtige gedrag helemaal tot uiting kunnen laten komen is de cool wall, waar ze al discussiërend foto's van nieuwe auto's ophangen, links de meest uncoole en rechts de meest coole. Dat leidt tot schoolpleintaferelen. waarbij Clarkson zijn lievelingsauto's ('Alle Alfa Romeo's zijn automatisch cool') soms zo hoog ophangt dat Hammond er niet bij kan.


Wekelijks kijken er zes miljoen Britten naar, van wie 40 procent vrouw. Wereldwijd heeft het 350 miljoen kijkers in 170 landen. De BBC weigert te zeggen hoeveel het met de show verdient, maar het is in ieder geval genoeg om Clarkson jaarlijks één miljoen euro te betalen.


Door hun enorme succes kunnen de drie vrijwel doen wat ze willen, niet alleen financieel (het budget is schier onbeperkt) maar ook ethisch. De stunts kunnen worden gezien als een subversief protest tegen een risicomijdende samenleving, een alternatieve verfilming van The Dangerous Book for Boys. Tevens heeft Clarkson lak aan zorgen omtrent milieubehoud en klimaatverandering. Met Land Rovers rijdt hij door natuurgebieden, caravans vliegen telkens weer in de hens en hij maakt zich meer zorgen om de kleur van een pook van een Chelsea Tractor dan over hetgeen er uit de uitlaatpijp komt.


Clarkson en collega-petrolheads moet niets hebben van politieke-correctheid. De afgelopen jaren hebben ze de woede op hun hals gehaald van Mexicanen tot gehandicapten, van Roemenen tot vrachtwagenchauffeurs. Zeker in Engeland, maar ook in andere westerse landen, lijkt het programma de rol van humoristische uitlaatklep te vervullen, een protest tegen betutteling van overheidswege. Enkele jaren geleden waren er geluiden dat de drie zich teveel als stripfiguren gingen gedragen, maar vooralsnog vallen er nog genoeg auto's te testen, zijn er nog genoeg bomen om met een Morris Marina tegen aan te rijden, en bevolkingsgroepen om op de kast te krijgen.


-------------------------------------------------------------------


TOP GEAR, VANAVOND 21.25 UUR, VERONICA.

Tien succesvolle beledigingen

1. De Mexicaanse ambassadeur eiste excuses nadat Hammond had beweerd dat auto's iets zeiden over het land van herkomst, om vervolgens te constateren dat Mexicanen lui en onnozel zijn.


2. Vrachtwagenchauffeurs waren niet blij toen Clarkson zich, rijdend in een vrachtwagen, afvroeg: 'Wat gaat er in vrachtwagenchauffeurs om? Het vermoorden van prostituees? Zuinig rijden? Schakelen, in de spiegel kijken, een prostituee vermoorden, schakelen, moord. Dat is nogal wat op een dag.'


3. Clarkson omschreef premier Gordon Brown (die half-blind is) als een eenogige Schotse idioot. Hij zou zich verontschuldigen voor het eerste deel van deze observatie.


4. Belangengroeperingen voor gehandicapten maakten bezwaar tegen Clarksons opmerking dat een nieuwe Ferrari vooral voor gehandicapten was.


5. Duitsers en Polen waren niet blij met de nepadvertentie voor de Volkswagen Scirocco waarin Clarkson en Hammond beloven dat je met één tank van Berlijn naar Warschau kunt rijden, een verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog.


6. Duitsers en Polen waren evenmin gelukkig met Clarksons suggestie dat het GPS-systeem van de BMW Mini steevast de weg naar Polen aangeeft.


7. Sommige homoseksuelen maakten bezwaar tegen Clarksons omschrijving van een Daihatsu als 'een beetje verwijfd'.


8. Clarksons suggestie dat vrouwen onder de boerka sexy gekleed gaan, viel verkeerd, evenals de constatering dat boerka's veilig voor het verkeer zijn omdat mannelijke automobilisten op die manier minder afgeleid worden door vrouwelijk schoon.


9. Roemenen waren beledigd nadat Clarkson hun land had bestempeld als Borat-land, vol zigeuners en Russische playboys.


10. Albanezen klaagden over een test in welke achterbak een dikke vermoorde Albanees het beste past.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden