ANALYSEONLINE ONDERWIJSSURVEILLANCE

Online surveillance bij tentamen hapert: universiteit trekt diploma in, student voelt zich machteloos

Drie jaar lang werkt student Hannah aan haar ambitieuze doel: in een minimaal tijdsbestek twee bachelors binnenslepen. Een maand nadat die missie lijkt te zijn geslaagd, trekt de Erasmus Universiteit haar diploma in. De surveillancebeelden van een digitaal tentamen zijn niet opgeslagen. Wat nu? 

Samen met de actiegroep #ikwilnaarschool organiseren de Amsterdamse studentenbonden ASVA en SRVU en de Landelijke Studentenbond begin oktober de demonstratie 'Wij willen naar school' op het Museumplein in Amsterdam. De studenten maken zich zorgen om de kwaliteit van onderwijs gezien nu vanwege het Coronavirus veel lessen online gevolgd moeten worden.Beeld Joris van Gennip

Natuurlijk is Hannah op 20 juli gespannen voor het tentamen ‘Inleiding Vennootschapsbelasting’. Nog voor twee toetsen een voldoende, en ze heeft zonder studievertraging de bachelors Rechtsgeleerdheid en Fiscaal Recht aan de Erasmus Universiteit behaald. Daarvoor heeft ze, zeker sinds de uitbraak van het coronavirus, veel opgeofferd. ‘Ik heb drie maanden binnengezeten.’

Maar de inhoudelijke aspecten van het tentamen baren haar niet de meeste zorgen. Dat doet het platform waarop de toets gemaakt moet worden. Digitaal, via online proctoring, een surveillancesysteem dat controleert op fraude door webcam, microfoon en beeldscherm van de student over te nemen. In de voorbereiding op het tentamen werkte het programma trager dan de bedoeling was. Dat stemt onzeker.

Na twee minuten tentamen krijgt Hannah een noodlottige melding. Haar beeldscherm wordt niet meer gedeeld. Ze wordt doorgeschakeld naar een andere pagina, klikt op verversen en komt na luttele seconden terug in het tentamen. Even later gebeurt hetzelfde. Als het programma tijdens de toets afgesloten wordt, had ze van tevoren gelezen, kan dat worden opgevat als fraude. In de pauze van haar tentamen stuurt ze de examencommissie en de sectie een mail. Ze krijgt nooit een reactie.

Op 5 augustus, ruim twee weken na het tentamen, krijgt ze haar cijfer: een keurige 7,1. Ook voor haar laatste tentamen haalt ze een voldoende. De cijfers worden verwerkt door DUO. Dus heeft ze het geflikt: twee bachelors in drie jaar. De vlag gaat uit, de boeken gaan in de prullenbak en ze viert het met een etentje met familie. Na berichten op LinkedIn en Facebook is iedereen op de hoogte.

Zaterdagochtend 5 september krijgt Hannah een mail. ‘Vastgesteld is dat het door u gemaakte tentamen helaas onbeoordeelbaar is’, schrijft een secretaris van de examencommissie van de faculteit. Van de eerste anderhalf uur van haar tentamen zijn, op twee minuten na, geen beelden beschikbaar. Het diploma wordt ingetrokken. Er is geen correspondentie mogelijk: maandag gaat de universiteit weer open.

De universiteit stelt ‘met maatwerk’ op zoek te gaan naar oplossingen. De belangrijkste zorg wordt weggenomen: Hannah mag op basis van voorlopige cijfers haar master in. Maar wat te doen met de missende studiepunten van haar bachelor?

Niet geldig

Hannah is niet de enige met dit probleem. De Erasmus School of Law verklaart begin september 99 tentamenbeoordelingen van studenten ongeldig omdat het digitale surveillancesysteem niet werkte. Bij vijftien van hen is hun diploma ingetrokken. De gedupeerde studenten komen uit verschillende studierichtingen en -jaren. De examencommissie beroept zich op ‘een wettelijke taak en verantwoordelijkheid om de kwaliteit van de examens te waarborgen’. Een onbeoordeelbaar tentamen kan simpelweg niet geldig verklaard worden, meent de universiteit, zelfs als de oorzaak ervan buiten de student ligt.

Dat is ‘een steekhoudend argument’, zegt Paul Zoontjens, onderwijsjurist en voormalig voorzitter van de examencommissie bij de rechtenfaculteit van Tilburg University. Een onderwijsinstelling moet kunnen staan voor de kwaliteit van de studenten die zij aflevert. En als ze niet zeker weet wat er tijdens een tentamen is gebeurd, kan de examencommissie beter het zekere voor het onzekere nemen. ‘Studenten zijn handig, hoor. Als ze in de gaten hebben dat ze niet meer gecontroleerd worden, kan er van alles gebeuren.’

Volkomen gelegitimeerd dus, dat de Erasmus Universiteit haar studenten de tentamens laat overdoen. Maar, zegt Zoontjens: niet bij degenen die hun diploma al binnen hadden. ‘Een diploma is een grens, de afsluiting van een leerperiode. De wetgeving stelt dat je dat niet mag intrekken, behalve als je met zekerheid kunt stellen dat fraude is gepleegd. Dat is hier niet het geval.’

De Erasmus Universiteit zegt dat het diploma nog niet was uitgegeven: de in DUO ingevoerde cijfers waren slechts ‘voorlopige cijfers’. Verschillende studenten hebben een advocaat in de arm genomen en zijn naar het College van Beroep en Examens (CBE) van de onderwijsinstelling gestapt, omdat ze aan de rechtsgeldigheid van die lezing twijfelen.

Volgens Dahran Çoban, voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg moet er een duidelijker communicatiesysteem rondom proctorexamens komen. ‘Studenten moeten een probleem kunnen melden en een bevestiging krijgen dat hun melding ontvangen is’, zegt Çoban. ‘En het moet duidelijk zijn waar die melding heen moet. Aan mailtjes naar een willekeurige docent of het proctorbedrijf heeft niemand iets.’

Schikken

Hannah probeert te schikken met de universiteit , maar proeft weinig medewerking. Het tentamen overdoen is niet echt een optie, zegt ze. In haar master volgt ze in het eerste halfjaar twee arbeidsintensieve vakken en moet ze aan haar scriptie beginnen. Zo’n tentamen doe je er niet even bij. ‘Dat kost weken voorbereidingstijd.’

Ze heeft oplossingen aangedragen die haar beter zouden schikken, zoals het schrijven van een essay, maar de universiteit toont weinig interesse in het aankondigde ‘maatwerk’, zegt ze. Ze voelt zich machteloos. ‘De universiteit geeft geen centimeter toe.’

Dan maar naar de rechter? Hannah weet het nog niet. Ze heeft geen zin, tijd en geld voor een zitting tegen de universiteit waarop ze studeert. Aan de andere kant: dat beklemmende gevoel van onrechtvaardigheid – dat kan een rechtenstudent niet zomaar wegdrukken.

Hannah is een gefingeerde naam. Haar echte naam is bij de redactie bekend.
De Erasmus Universiteit wilde verdere vragen van de Volkskrant over deze kwestie niet beantwoorden.

Online proctoring
Online proctoring wordt ook dit najaar weer op veel onderwijsinstellingen (vooral universiteiten) ingezet als ultimum remedium voor tentamens in coronatijd. ‘Er wordt altijd eerst overwogen of er andere toetsvormen mogelijk zijn’, stelt een onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens. Volgens Daniel Haven, CEO van leverancier ProctorExam, is de industrie nog bezig met ‘volwassen worden’. Dat honderdduizenden tentamens de laatste maanden zijn afgenomen met software waarmee bijna niemand in januari nog werkte, verdient in zijn ogen ook ‘een compliment aan de schoolmedewerkers’.

Verbetering: eerder stond hier dat de software volgens Haven nog volwassen moet worden. Processen, regelwetgeving en verbruik zijn nog bezig met volwassen worden, de software zelf niet.

Lees verder:

In het voorjaar kwamen vooral de privacy-elementen van online proctoring in opspraak. Studenten kwamen in opstand, want was die software wel zo AVG-proof?

Enkele tientallen Amsterdamse studenten demonstreerden op het Museumplein voor meer fysiek onderwijs, dat is nu maar 10 tot 30 procent. ‘Ik betaal 2.000 euro per jaar voor een onlinecursus.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden