Online calculator berekent honorarium voor kunstenaars

Dinsdag is de richtlijn kunstenaarshonoraria, die sinds 1 januari van kracht is, officieel gepresenteerd in kunstcentrum Stroom in Den Haag.

Kunstenaar Herman de Vries en minister Jet Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het Nederlandse Paviljoen tijdens de opening van de Biennale in Venetië.Beeld anp

De richtlijn is een eerste stap voor kunstenaars om bij tentoonstellingen zonder verkoopdoel een vergoeding te ontvangen. Ook is een online calculator ontwikkeld. Die berekent het bedrag dat een kunstenaar redelijkerwijs kan ontvangen voor een tentoonstelling.

De nieuwe richtlijn wordt onderschreven door onder meer de 83 leden van De Zaak Nu, de belangenbehartiger namens (een groot aantal kleinere) presentatie-instellingen, en een 25-tal musea. Musea die veel met hedendaagse kunstenaars werken, zoals het Van Abbemuseum, het Bonnefantenmuseum, het Groninger Museum en Centraal Museum Utrecht, behoren tot de ondertekenaars.

De Nederlandse Museumvereniging, de belangenbehartiger voor ruim 500 musea, onderschrijft de richtlijn niet. Directeur Siebe Weide zei in december in de Volkskrant dat de richtlijn 'een zaak tussen de kunstenaar en het museum zelf' is. Een handvol belangrijke musea, waaronder het Stedelijk Museum Amsterdam, Museum Boijmans Van Beuningen, FOAM en Museum De Fundatie, heeft ook laten weten nog niet een handtekening te zullen zetten.

Te veel verschillen

Het Stedelijk ziet daar voorlopig van af omdat er volgens het museum te veel verschillen zijn met de huidige praktijk. 'Gezien het groot aantal tentoonstellingen per jaar zouden de kosten voor het toepassen van de richtlijn voor ons aanzienlijk zijn', zegt een persvoorlichter. 'Dit is niet meegenomen in de huidige begroting.'

Ook Kunsthal Rotterdam onderschrijft de nieuwe richtlijn nog niet. De instelling zegt een vergoeding aan exposerende kunstenaars 'waar mogelijk' toe te kennen, maar wil nog afwachten hoe de richtlijn uitpakt. 'Pas als de consequenties duidelijk zijn en deze passen in een meerjarenbegroting, kan hierover een beslissing worden genomen', aldus een persvoorlichter.

2020

Instellingen die de richtlijn wel hanteren, kunnen tot 2020 bij het Mondriaan Fonds een financiële bijdrage vragen. Hiervoor heeft minister Bussemaker van Cultuur 600 duizend euro vrijgemaakt.

De afgelopen jaren kwam uit onderzoek naar voren dat het gemiddelde jaarinkomen van de helft van de geënquêteerde kunstenaars 10 duizend euro was (het minimum jaarinkomen in Nederland is 18 duizend euro). Ook bleek hieruit dat kleine instellingen tweemaal zo vaak als grote musea met een realistische vergoeding voor een tentoonstelling komen. Maar liefst tweederde van de kunstenaars krijgt helemaal geen vergoeding voor een expositie.

Minimumlijn

De bedragen in de richtlijn zijn gebaseerd op het minimumloon. Rune Peitersen van initiatiefnemer Platform BK, de belangenorganisatie voor beeldend kunstenaars, legt uit hoe deze berekening tot stand kwam. 'Stel dat een kunstenaar het hele jaar niets anders doet dan exposeren, hoeveel exposities zijn er dan nodig om tot driekwart van het minimum te komen? Het antwoord: zes groepstentoonstellingen en een solo. In de praktijk is dit aantal nauwelijks haalbaar.'

Een kleine twee maanden na het in werking treden van de richtlijn heeft Plakform BK nog geen reacties ontvangen over kunstenaars die hiervan gebruikmaken. Peitersen: 'Wel hoor ik dat kunstenaars zich gesteund voelen, en de richtlijn bij volgende onderhandelingen willen gaan inzetten'.

'We doen ons best om de kunstenaars te betalen wat redelijkerwijs mogelijk is', aldus Peter Happel van tentoonstellingsruimte PAKT in Amsterdam. 'En kunstenaars zijn daar vaak heel blij mee. De tegemoetkoming van het Mondriaan Fonds moet twee maanden van tevoren en voor iedere tentoonstelling opnieuw worden aangevraagd. Dat is veel werk, maar het is wel de ambitie die voor iedere kunstenaar aan te vragen. Alle beetjes helpen natuurlijk'.

'Behoorlijke vergoeding'

Installatiekunstenaar Juliaan Andeweg (30) exposeert volgende maand bij Stroom. Van de richtlijn had hij wel gehoord, maar hij wist niet precies wat het inhield. Bij Stroom ontvangt hij een 'behoorlijke vergoeding'. Hij vertelt dat er meestal geen of weinig geld beschikbaar is. 'Na mijn afstuderen van de kunstacademie was ik zo blij wanneer ik mocht exposeren, dat ik geld leende van familie en vrienden om het te kunnen financieren. Ook sliep ik bij hen op de bank, of in mijn atelier. In die periode heb ik geen beurzen of fondsen aangevraagd.'

Andeweg voert de gegevens van zijn aanstaande tentoonstelling in bij de online calculator. Daar komt bijna het dubbele bedrag uit van wat nu is afgesproken. 'Nou, ik ga dit in de toekomst zeker meenemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden