Analyse Vliegschaamte

Online aanvallen op bekende Zweden is een nieuwe fase in het fenomeen 'vliegschaamte’

In Zweden, het land van klimaatboegbeeld Greta Thunberg (16), worden sinds kort bekende landgenoten aan de schandpaal genageld om hun vlieggedrag. Achter de actie zit een vrees inboezemend anoniem online-klimaatleger. ‘Ik vlieg in het geheim.’

De bossen bij Stockholm Arlanda Flygplats, de belangrijkste luchthaven van Zweden. Beeld Getty

‘Het was een wake-upcall voor mij’, zei Penny Parnevik onlangs tegen de Zweedse krant Aftonbladet. Parnevik heeft het soort leven waar veel Zweedse jongeren zich op Instagram aan vergapen. Het hele jaar door vliegt de 22-jarige dochter van een succesvolle Zweedse golfer van de ene vakantie­bestemming naar de andere. Gesponsord door Zweedse modemerken neemt ze een selfie voor de Golden Gate-brug in San Francisco, dan is ze weer ergens joggend te zien in Florida, en even later strekt ze zich uit op een strand op Hawaii.

Lange tijd werd ze door haar bijna 160 duizend volgers op Instagram alleen maar toegejuicht. Maar sinds kort is het vlieggedrag van Parnevik en andere succesvolle Zweedse influencers – bekende personen met veel volgers op sociale media – onderwerp van de klimaatdiscussie geworden in Zweden.

Zweedse beroemdheden worden bestookt met berichten over hoeveel tonnen aan C02-uitstoot ze veroorzaken met al dat vliegen. Anonieme klimaatactivisten hebben met hun Instagram-account Aningslösa influencers (Nietsvermoedende opiniemakers) inmiddels een online-klimaatleger gecreëerd van bijna 60 duizend volgers. Ze zoeken naar online geplaatste vakantie­foto’s van bekende Zweden en confronteren hen daarna met hun vervuilende vlieggedrag. Het Instagram-account krijgt in Zweden de laatste tijd veel aandacht.

Vliegschaamte 

(de, g.mv.) schaamte die iemand ervaart als hij of zij gebruikmaakt van een vliegtuig terwijl er minder milieubelastende alternatieven zijn om zich te verplaatsen, vertaling van Zweeds flygskam.

De aanval op bekende Zweden is een nieuwe fase in de discussie rond het inmiddels vanuit Zweden naar Nederland overgewaaide fenomeen van ‘vliegschaamte’. Onder de hashtag flygskam brak er meer dan een jaar geleden voor het eerst een discussie los over of het wel zo goed is voor het milieu dat de Zweden zo ‘verslaafd’ zijn aan vliegen. Moeten we het vliegen niet gewoon afzweren om het klimaat te redden?, vragen steeds meer Zweden zich af.

‘We blijven aan de grond’

In Zweden leidt de discussie tot concrete actie. Meer dan 14 duizend Zweden hebben zich vorig jaar aangesloten bij de campagne Vi håller oss på jorden (We blijven aan de grond). Daarbij beloofden ze een jaar lang niet te vliegen als de doelstelling van 100 duizend deelnemers werd gehaald. ‘Dat is ons niet gelukt, maar we horen van velen dat ze alsnog een vliegvrij jaar houden. Sommigen laten er zelfs hun dienstreizen voor schieten. We richten ons nu met de campagne op 2020’, zegt initiatiefnemer Maja Rosén aan de telefoon.

Journalisten, wetenschappers en personen werkzaam in de culturele sector hebben zich achter de doelstellingen van Rosén geschaard. Vorige week nog maakte het concerthuis van Helsingborg bekend voortaan geen artiesten meer te boeken die het vliegtuig nemen. In de Facebook-groep Tågsemester.nu zijn inmiddels 60 duizend ‘klimaatbewuste’ Zweden actief met het delen van tips over hoe ze voortaan de trein kunnen nemen voor hun reizen door Europa.

‘We gaan de klimaatdiscussie waarschijnlijk daadwerkelijk voor het eerst concreet terugzien in de vliegcijfers’, zegt Jonas Allerup, klimaatanalist bij Naturvårdsverket, een overheidsorganisatie dat milieudoelstellingen controleert. De vlieggegevens van Zweedse consumenten over 2018 zijn volgens hem nog niet bekend, maar ‘we hebben indicaties dat de Zweden vorig jaar voor het eerst in jaren minder zijn gaan vliegen’.

Micael Bindefeld. Beeld Wikipedia

Wie: Micael Bindefeld

Beroep: Zweedse lifestyle­goeroe

Oktober: Tel Aviv. November: Malediven. December: Mallorca. Wat wordt het in januari? Met die woorden richtten de Anings­lösa Influencers zich tegen Micael Bindefeld. De 59-jarige organisator van luxe evenementen en stijlgoeroe post veelvuldig over zijn reislustige jetsetleven op Instagram. Begin januari maakte hij nog reclame voor vliegen met de Scandinavische luchtvaartmaatschappij SAS naar Palma de Mallorca, waar hij een vakantieverblijf heeft. Geen overstap meer. ‘Dat maakt de dingen zo veel leuker.’

Zweden vliegen minder

De trend in Zweden was jarenlang meer en meer vliegen, met een verdubbeling van het aantal vliegreizen sinds de jaren negentig. De Zweden vliegen gemiddeld 1,4 keer per jaar, vijf keer het wereldwijde gemiddelde, aldus Allerup. De door hem voorspelde mogelijke trendbreuk schrijft hij toe aan het debat rond vliegschaamte, maar tevens aan de sinds april vorig jaar ingevoerde belasting op vliegtickets in het Scandinavische land. Op vliegtickets zit sindsdien een milieubelasting van tussen de 6 en 40 euro.

Zweden die nog wel vliegen, durven daar volgens de Zweedse journalist Emanuel Karlsten minder mee te koop te lopen. Ze doen aan zogeheten smygflyga (geheim vliegen), zegt hij ­tegen de Zweedse tv-zender SVT. ‘Ook ik schaam me meer als ik vlieg. Ik merk dat ik in het geheim vlieg.’

Isabella Lowengrip

Wie: Isabella Löwengrip

Beroep: Succesvol blogger en zakenvrouw

De 28-jarige Isabella Löwengrip dacht slim te zijn nadat ze door Aningslösa Influencers op Instagram onder vuur werd genomen. Ze nodigde begin februari in een open brief Greta Thunberg uit om de corporate social responsibility-manager te worden in haar bedrijf. De 16-jarige Thunberg is ­wereldwijd in het nieuws als het Zweedse klimaatmeisje dat in ­augustus als eerste is begonnen met spijbelen voor klimaat. Vorige week toonde Löwengrip echter opnieuw haar ‘schaamteloosheid’. Ze plaatste op Instagram een foto van zichzelf in badpak op een strand in Doha. De begeleidende tekst: ‘Een weekendje weg.’ 

Omslag?

Slaat de discussie niet door nu klimaatactivisten Jan en allemaal online aan de schandpaal willen nagelen? ‘Dit vinden we leuk. In plaats van het serieus praten over de uitstoot van vliegen, maken we liever grapjes aan de eettafel over de bekende personen’, schreef de bekende columnist Linnéa Claesson in een recente column in de krant Aftonbladet. Het lijkt vooralsnog niet zo dat de ‘online terechtgestelde’ Zweden opeens stoppen met vliegen of hun volgers om die reden massaal zien weglopen. De meeste bekende personen negeren vooralsnog de ophef. Ook Penny Parnevik zegt de vijf voor dit jaar geplande vliegreizen niet af, vertelde ze aan Aftonbladet. Wel zal ze voor ­iedere vliegreis een geldbedrag doneren aan milieuprojecten die C02-uitstoot compenseren. Ook zij schaamt zich dus? ‘Als ik eerlijk ben, geloof ik niet dat mensen zullen luisteren als je tegen ze zegt: nu moet jij stoppen met vliegen.’ 

Annika Sjoo Beeld Wikipedia

 Wie: Annika Sjöö

Beroep: danseres en tv-ster

De 37-jarige danseres deed drie seizoenen mee aan de Zweedse variant van Let’s Dance, ze is het gezicht van Je bent wat je eet, een tv-programma over diëten. Ze wil vrouwen inspireren tot het volgen van een zelfbewuste, gezonde levensstijl. Op Instagram maakt Sjöö promotie voor haar fitnessreizen met TUI naar Kreta. ‘In mei 2018 alleen al genereerde ze daarmee 110 ton CO2’, luidt de kritiek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.