Onheilspellend gezoem en gepiep

Als een poppenkastspel waarbij je ineens, per ongeluk, een stuk arm ziet onder de handpop. Of een televisie-interview waarbij de microfoon even in het beeld bungelt....

Wieteke van Zeil

Door strepen licht, en door de randen van de dia's waarmee hij zijn sprookjessfeer schiep. Zit je d'r net in, in die Lord of the Rings-achtige betovering van licht, water en rotsen, krijg je dat. Oeps, sorry, take two.

Maar Johannesma maakte geen tweede versie en de onderbrekingen zijn ook niet per ongeluk.

'Kijk, ik heb het gemaakt', zeggen deze plotselinge onthullingen van de constructie. Niet veel anders dan de handtekening waarmee een zestiende-eeuwse schilder de illusie van zijn voorstelling doorbreekt.

Rob Johannesma fecit.

Hoever kun je gaan in het toeeigenen van een landschap, lijkt Johannesma te hebben gedacht bij het maken van Cinque Terre, een audiovisueel werk op drie beeldschermen dat nu in galerie Paul Andriesse in Amsterdam te zien is.

Die gedachte is niet zo nieuw; hele horden landschapskunstenaars gingen hem voor van Dtot Cnne, van Poussin tot Kiefer.

Maar Johannesma gaat zover dat je je kunt afvragen waarom hij zijn werk nog dezelfde naam geeft als het mooie Italiaanse kustlandschap dat hij fotografeerde. Cinque Terre van Johannesma is in de verte nog niet het Cinque Terre van de bewoners en toeristen. Die Cinque Terre van Johannesma is een puzzel, een gedeconstrueerd landschap dat in een nieuwe constructie in en over elkaar schuift op drie schermen in drie kleurtinten.

De zou zo een gletsjer kunnen zijn, de ander is een Caravaggiesque nachtvoorstelling. De transparante beelden die over en door elkaar lopen vormen een drukte van lijnen die soms doet denken aan etsen van D soms aan computergemanipuleerde filmlandschappen.

Het is allemaal heel bedwelmend, net als het andere werk, AVTOVO, in de achterruimte van de galerie. Daarin wordt een ruimte gefilmd door de filter van een wit stuk gekreukt plastic, waarop fel licht schijnt. Strijklicht dat de kreukels goed zichtbaar maakt, en dat de gebeurtenissen daarachter reduceert tot een paar kleine, bewegende lichtpuntjes en wat donkere schaduw.

Het plastic bedekt als een dunne verflaag het onderwerp. Dat levert suspense op, die nog wordt beloond ook: in beweging verdwijnt de witte waas en verschijnt een grote, marmeren ruimte.

Maar helaas wordt het posche ritme van de beelden overschaduwd door de bijgevoegde muziek, die op een koptelefoon kan worden beluisterd. Johannesma maakte voor het eerst de keuze voor geluid bij zijn werk.

En waar de compositie De Zee (1964-65) van Jan Boerman de installatie Cinque Terre nog een zekere eenheid verschaft, is het gekreuk en het onheilspellende gezoem en gepiep bij AVTOVO van een makkelijkheid die weinig toevoegt aan het beeld. De beeldende spanning in AVTOVO kan het Blair Witch Project-gehalte van het geluid echt niet gebruiken.

Gelukkig heeft de kijker een keuze: de koptelefoon kan af als het hem allemaal te barok wordt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden