Ongewenste samenwerking

Het doel van natuurwetenschap is, de waarheid te ontdekken. Ondanks dit verheven doel zit het wetenschapsbedrijf vol met nijd en concurrentie....

AD LAGENDIJK

Onze maatschappij heeft een aantal grote problemen waarvan vermoed wordt dat de wetenschap de oplossing zal kunnen bieden. Het vervelende voor diezelfde maatschappij is dat de goede wetenschappers die problemen veel te moeilijk vinden en aan hun eigen deelproblemen blijven werken. De buitenwereld denkt dat die vraagstukken wel opgelost zouden kunnen worden indien wetenschappers meer zouden samenwerken.

Om deze reden worden onderzoeksprojecten waarin sprake is van multidisciplinaire samenwerking aan alle kanten voorgetrokken. Van wetenschappelijke samenwerking die de grenzen van de klassieke disciplines overschrijdt, wordt niets dan goeds verwacht. Als je de nota's van het Ministerie van Onderwijs en van Economische Zaken leest, word je misselijk van de term 'samenwerking'. In de nota Kennis in Beweging komt deze term in bijna elke zin voor.

De modieuze opgang van multidisciplinair en interdisciplinair onderzoek is bloedlink, omdat de kwaliteitscontrole ervan moeilijk is. De harde Nederlandse wetenschap wordt boterzacht van deze multidisciplinariteit. Deze gril introduceert de overlegcultuur in de wetenschap en de wetenschap wordt er door verpolitiekt. Kamerleden doen tegenwoordig al aan multidisciplinair onderzoek.

Onder leiding van een GPV'er wordt nu uitgezocht of het Gods wil is dat het klimaat verandert. De bevindingen zullen worden gepubliceerd in de Handelingen van de Tweede Kamer. En reken maar dat deze publikatie veel geciteerd zal worden. Toponderzoek dus.

De monodisciplines zijn helemaal niet zo monomaan als de voorstanders van multidisciplinair onderzoek ons willen doen geloven. Ze zijn bijzonder dynamisch met snel veranderende modes. Maar de monodisciplines kennen wel keiharde spelregels en nietsontziende concurrentie. De beoordeling door vakgenoten kan meedogenloos zijn. Zo ontstaat er een rangorde die voornamelijk op kwaliteit is gebaseerd.

Dat betekent dat er veel verliezers zijn. Een aantal daarvan kunnen niet tegen hun verlies en die gaan klagen bij de beleidsmakers. Hun klacht luidt dan: ze hebben mijn uitstekende onderzoeksvoorstel afgekeurd omdat het zich bevindt op een randgebied van twee disciplines en geen van beide disciplines is bereid om plaats te maken voor dat soort onderzoek.

Zo'n klacht is niet aan dovemansoren gericht. Politici en beleidsmakers houden van dit soort klachten, want dan mogen ze ingrijpen. En het resultaat is dat er steeds meer potten met geld komen voor multidisciplinair onderzoek. Uiteraard moet het geld voor deze verliezersrondes komen van de monodisciplines. Door verliezers extra te steunen, wordt de wetenschap verzwakt. Het is je reinste concurrentievervalsing.

Helaas vindt de politiek dat er naast meer multidisciplinaire ook meer internationale samenwerking moet komen. Internationalisering heet dat. Is internationale samenwerking dan niet nuttig in de wetenschap? Jazeker, maar het gebeurt al op grote schaal. Op de vele internationale wetenschappelijke conferenties worden ijzersterke combinaties van onderzoeksgroepen gevormd. Dit zijn samenwerkingsverbanden die op een natuurlijke wijze tot stand komen en die nuttig zijn voor alle partijen.

Opgelegde internationale samenwerking is uit den boze. Nederlandse wetenschappers worden in het kader van de EU gedwongen om met Grieken, Italianen en Spanjaarden samen te werken, met landen waar de wetenschap sterk is verpolitiekt. Binnenkort komt daar nog Oost-Europa bij. Natuurlijk is het nuttig als in Italië de wetenschap uit handen van de maffia wordt gehaald. Natuurlijk is het goed als de Grieken weer leren wat wetenschap is. Maar dat is geen wetenschap, dat is ontwikkelingssamenwerking. Het gevolg van deze internationalisering is ook hier weer dat de politiek meer invloed krijgt op de wetenschap.

Goede wetenschappers barsten van de ambitie en vechten met elkaar om de eer. Ze weten zelf beter dan wie ook wat de beste manier van werken is. Mogen zij misschien zelf uitmaken met wie ze contacten willen onderhouden?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden