Ongewenst? Dan komen we massaal

In de aanloop naar het WK voetbal in Brazilië vormen ze de vrees van de autoriteiten. De rolezinhos, de Zuid-Amerikaanse variant op de flashmob. Met een politieke lading.

RIODE JANEIRO/NITÉROI - Yanderson Dios Activist tijdens een rolezinho


'Dit is absurd!' Een oudere vrouw gilt hysterisch tegen twee bewakers. Ze houdt haar schoothondje stevig in de armen geklemd en kijkt met afschuw naar de tientallen jongeren die door het winkelcentrum van de Braziliaanse stad Niteroi rennen. 'Het is jullie taak om onze veiligheid te garanderen', schreeuwt ze. 'Gooi ze er uit!'


De aanwezigheid van zo'n vijftig jongeren leidt zaterdag tot grote paniek in het overdekte winkelcentrum. Moeders grijpen hun kinderen onder de arm en gaan er rennend vandoor. Winkels sluiten haastig hun deuren, met de klanten nog binnen. Vanachter de rolluiken filmen ze met hun mobiele telefoons de jongeren, die luidruchtig zingen en dansen.


Van diefstal of geweld is geen sprake, toch versperren de beveiligers de ingang en laten niemand meer binnen. 'Veiligheid boven alles', zegt één van hen tegen verontwaardigde bezoekers. En dus sluit Plaza Shopping Nitéroi zijn deuren twee uur vroeger dan normaal.


'Ommetje'

Brazilië is in de ban van de rolezinho, letterlijk 'ommetje' of 'uitstapje'. Het werkt simpel: Iemand maakt een openbaar evenement aan op Facebook en nodigt zoveel mogelijk anderen uit voor een bezoek aan een winkelcentrum. Om te flirten, te zoenen en te kletsen, om de omhooggaande roltrap af te rennen, om met de knopjes in de liften te spelen, of gewoon om rond te hangen. Kortom, dat wat pubers wereldwijd doen in winkelcentra.


Begin december bracht de eerste en tot nu toe grootste rolezinho zevenduizend deelnemers op de been in een winkelcentrum in São Paulo, met paniek en grote chaos tot gevolg. Een week later volgde een tweede, en sindsdien zijn er ieder weekend dergelijke flashmobs in São Paulo. Er komen voornamelijk jongeren uit de arme buitenwijken op af. Niet de allerarmsten maar de 'nieuwe middenklasse'.


Meer dan de helft van de jongeren tussen de 18 en 30 jaar valt binnen deze zogeheten 'C-klasse', die de afgelopen tien jaar in snel tempo is gegroeid. Zij verdienen maximaal 325 euro per maand, bijna tweemaal het minimumloon. De nieuwe middenklasse wil ook Nikes kopen, of een hippe zonnebril, maar voelt zich niet welkom in de luxueuze winkelcentra. De traditionele elite kijkt hen met de nek aan en regelmatig verbieden privébeveiligers jongeren de toegang. Het zijn deze jongvolwassenen en hun broertjes en zusjes die deelnemen aan de rolezinhos.


Boete

Verschillende winkelcentra lieten de rolezinhos verbieden door een rechter. Personen die zich toch schuldig maken aan deelname, riskeren een boete van ruim 3.000 euro. In São Paulo zijn jongeren die eruit zien als 'Funkeiros', een subcultuur uit de sloppenwijken, preventief verwijderd. Ook een aantal schoonmakers en ander personeel met een donkere huidskleur kreeg per abuis het verzoek het pand te verlaten. Hierdoor ontstond een verhitte discussie over discriminatie.


President Dilma Rousseff belegde vorige week een speciale vergadering over de rolezinhos. Dat was daags nadat de militaire politie traangas, pepperspray en rubberkogels inzette tegen feestende pubers in een winkelcentrum in São Paulo. 'Wij denken niet dat repressie het beste is', zei kabinetschef Gilberto Carvalho tijdens een persconferentie. 'Dat gooit alleen maar olie op het vuur.' Hij kreeg gelijk. Activisten en studenten organiseren sinds afgelopen weekend in het hele land rolezinhos om aandacht te vragen voor de 'Braziliaanse apartheid'.


Zondag staat een groep jongeren voor Shopping Leblon, een winkelcentrum in de duurste wijk van Rio de Janeiro. 'Geachte klanten', staat er op een briefje op de deur. 'Om veiligheidsredenen zijn wij vandaag gesloten. Onze excuses voor het ongemak.' Negenduizend jongeren hadden op Facebook aangekondigd deel te nemen aan een rolezinho in dit winkelcentrum. Ook de tegenovergelegen designboulevard hield de deuren dicht uit angst voor eventuele chaos.


Angst

'Dit laat zien hoe bang de elite is voor de armen', zegt Yanderson Dios (24), één van de ongeveer honderd personen die alsnog is komen opdagen. 'We zijn hier alleen welkom als schoonmakers of winkelbedienden', zegt de zwarte jongen uit Cosme Velho, een nabijgelegen sloppenwijk. 'Nu we meer ruimte opeisen zijn de rijken doodsbenauwd het alleenrecht op hun consumptieparadijzen te verliezen.'


Op Facebook circuleren alweer tientallen uitnodigingen voor rolezinhos in de komende weken. 'Dit is pas het begin', zegt Camila Queiroz (18). 'Volgende week komen we weer, ze kunnen niet ieder weekend dicht gaan.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden