Ongetemd

Op Radio 1 hoorde ik gistermiddag Peer van der Helm, van het Expertisecentrum Jeugd van de Hogeschool Leiden. Van der Helm deed de afgelopen vijf jaar onderzoek naar seksueel misbruik in de jeugdzorg. Volgens hem valt het allemaal erg mee, is er vooral sprake van incidenten en reageren instellingen doorgaans adequaat op gesignaleerde gevallen van misbruik.


Dat was heel wat anders dan Rieke Samson en haar commissie na ruim twee jaar onderzoek concludeerden in hun rapport Omringd door zorg, toch niet veilig. Dat bracht maandag een shock teweeg. Ook bij demissionair staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten, die van de weeromstuit de volgende gedenkwaardige woorden sprak: 'We leven in een samenleving van mensen en dat zijn we allemaal.'


Peer van der Helm was snel klaar met zijn oordeel: een vijfje. Gezakt.


Mogelijk was sprake van Leidse kinnesinne. In mei werd al bekend dat wetenschappers van de Universiteit van Leiden tot de conclusie waren gekomen dat misbruik in de jeugdzorg twee- tot viermaal zo vaak voorkomt als daarbuiten.


Te veel om van 'incidenten' te spreken: hoe valt de Leidse kloof te verklaren?


Aan het eind van haar rapport, in hoofdstuk 8.3 onder het kopje 'Ten slotte' doet de commissie-Samson daarover in- teressante uitspraken, na de vaststelling dat de aanbevelingen van de commissie moeten worden gezien als 'richtingwijzers' voor de aanpak van een moeilijk probleem. 'Moeilijk, omdat het aan vereiste kennis, vereiste vaardigheden, vereiste methodes en vereiste regelgeving schort om het op te lossen.'


Doe daar dan wat aan, zou je zeggen. Maar dat is nog niet zo eenvoudig.


We weten namelijk volgens Samson c.s. niet wat er precies aan kennis, vaardigheden, regelgeving en methoden vereist is. We tasten doofstom en blind in het duister.


Dat is nog niet alles.


Seksueel misbruik is volgens de commissie een fenomeen dat alle kenmerken heeft van een 'ongetemd probleem'. Ongetemde problemen zijn maatschappelijke fenomenen waar begripsmatig, cijfermatig, beleidsmatig en pragmatisch moeilijk vat op te krijgen is.


We hebben de kennis niet en we weten ook niet welke kennis we nodig hebben om een probleem te tackelen waarvan we ook niet weten wat het precies inhoudt. Samson legt uit dat we het er niet over eens zijn wat we allemaal onder seksueel misbruik moeten verstaan en dat het daarom moeilijk is te weten hoe vaak het zich voordoet.


Een vaststelling die het hele rapport doet wankelen.


Ik geloof niet dat er ooit een onderzoekscommissie is geweest die zo ruiterlijk toegaf dat de werkelijkheid oneindig complex en mogelijk onkenbaar is, en onze mogelijkheden er iets aan te veranderen tamelijk beperkt.


Minister Opstelten zei dat de regering zich niet laat ontmoedigen, André Rouvoet gaat een commissie leiden die de strijd met het misbruik gaat aanbinden. Veldhuijzen van Zanten kondigde in de Kamer aan dat in de jeugdzorg voortaan een Verklaring Omtrent Gedrag zal worden gevraagd.


Er sprak wanhoop uit alle woorden.


Rond het seksueel misbruik stuiten we op de grenzen van ons probleemoplossend vermogen. Goed dat we dat weer eens ervaren; jammer dat dat altijd het geval is bij de problemen die ons het meest pijn doen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden