Ongeremde acceleratiedrift

In Nederland is een puntensysteem voor beginnende automobilisten ingevoerd. Verkeerszondaar Philippe Remarque weet uit eigen ervaring hoe uitstekend het systeem werkt in Duitsland, waar het wordt toegepast op alle automobilisten....

Flensburg was voor mij niet meer dan een onbeduidend havenstadje aan de grens met Denemarken. Maar nu denk ik voortdurend 'Flensburg': als de wijzer van mijn kilometerteller in de richting van de 50 kruipt, als het derde biertje lokt of als het stoplicht uitnodigend op oranje staat en de rechtervoet het gaspedaal wil indrukken. Een moment van onoplettendheid en ik ben mijn rijbewijs kwijt.

Want Flensburg is het geweten van de Duitse automobilist. In een enorm overheidsgebouw worden de strafpunten van 6,9 miljoen verkeersdeelnemers bewaard. De hel bestaat niet meer, maar in het 'verkeerszondaarsarchief' worden schuld en boete nauwkeurig geregistreerd. Snelrijder, door-rood-rijder of onder-invloed-rijder, ze tellen allemaal angstvallig hun punten in Flensburg. De VVV van het stadje leidt groepen toeristen rond door het Kraftfahrtamt. Hoogtepunt is het moment waarop ze kennis mogen nemen van hun eigen puntenstand. Buurman Thorsten heeft er veel: elf. 'Ik houd maar even twee jaar de voeten stil', zegt hij. En met een vies gezicht: 'Ik word tegenwoordig ingehaald door vrouwen in boodschappenautootjes.'

In de rest van Europa staan de Duitsers bekend als onverbeterlijke hardrijders, die je nog van de linkerstrook blazen als je zelf al 160 rijdt. En het moet gezegd: achter het stuur van zijn auto toont de Duitser zich niet van zijn sympathiekste kant. Een maximumsnelheid op de Autobahn wordt in het vaderland van BMW en Mercedes gezien als een ernstige schending van de mensenrechten en is politiek onbespreekbaar. Maar wat weinig buitenlanders beseffen: tegenover de ongeremde acceleratiedrift staat een streng systeem van boetes, wetshandhaving en psychologische druk. Dat de Duitse staat niet met zich laat spotten, merkte ik toen ik een keer met 86 kilometer de bebouwde kom was ingezoefd. Ik werd geflitst en kreeg niet alleen 236 Mark boete en drie punten in Flensburg, maar moest ook mijn rijbewijs een maand in bewaring geven bij de landstreek Elbe-Elster. De stommiteit die ik daarna beging, kostte mij een vermogen aan schadevergoeding, boetes en advocatenkosten. Ik had een kras in de naast mij geparkeerde auto gereden en was naar huis gewandeld, zonder er acht op te slaan. 'Fahrerflucht', oordeelde de rechter. Maar dat ik mijn auto liet staan is toch een teken dat ik te goeder trouw was? 'Misschien was u wel dronken en wilde u de politie niet onder ogen komen', beet ze me toe.

'Im Namen des Volkes', stond op het vonnis. Dat waren weer zeven punten in Flensburg. Samen met de eerdere straf en een keer door rood rijden (3 punten) verkeer ik nu definitief in de gevarenzone. De onschuldiger punten verdwijnen na twee jaar vanzelf uit het register. Maar wie, zoals ik, snel achter elkaar overtredingen begaat en boven de negen punten komt, krijgt een waarschuwing thuisgestuurd met het dringende advies een 'opbouwseminar' te volgen. 'Daarmee geeft u te kennen dat u de tekortkoming in uw instelling tegenover het verkeer en veilig rijgedrag heeft erkend en wilt verbeteren. Dit inzicht wordt gehonoreerd met de aftrek van twee punten van uw puntenstand.'

V

adertje Staat telt de punten genadeloos, maar hij geeft de dolende burger ook een kans op reclassering. En wel in zachtpsychologiserende taal. Ik bereid mij voor op pijnlijke openbare zelfkritiek, zoiets als de Rode Gardisten afdwongen tijdens de Culturele Revolutie. Maar de vier avonden op de rijschool in Berlijn lijken meer op een praatgroep. 'Wat zou uw auto over u zeggen als hij kon praten?', luidt een van de vragen die wij moeten beantwoorden in het voorstelrondje.

Hier zitten een bedrijfsleider, een kunstenaar, een douaneambtenaar, programmeur, taxichauffeur en zeven anderen bij elkaar die allemaal concrete overtredingen op hun geweten hebben. Maar de discussie beweegt zich al snel op filosofisch niveau, we zijn tenslotte in Duitsland. De auto 'brengt je dichter bij de goden', hij maakt 'de machtelozen machtig', en dat geeft gevaarlijke almachts fantasieën, doceert Lutz Tesch, de cursusleider. 'Autorijden heeft ook iets regressiefs. De auto is een soort baarmoeder. We voelen er ons veilig, terwijl we ons in werkelijkheid in groot gevaar begeven.'

Wie veertien punten of meer heeft, moet hier zitten en krijgt niet eens puntenaftrek. De anderen doen het uit voorzorg. Het kost allen veel geld. Maar de cursisten tegen wil en dank luisteren met belangstelling. Een van hen geeft toe dat hij zich 'als een speler' in het verkeer beweegt. 'Er kan een flitslicht staan of niet'. Maar hij erkent braaf: 'In het casino heb ik nog een kans te winnen, in het verkeer niet.' De docent bromt tevreden en tekent nog eens een activiteitprestatiecurve op het bord. 'Het gaat om een stukje zelf ervaring.'

Het klinkt belachelijk, maar het werkt. Het zet je toch aan het denken als je wildvreemden moet vertellen waarom je je overtredingen hebt begaan en wat je anders zou willen doen. Sommigen houden vast aan hun eigen gelijk, maar Tesch prikt de smoezen geroutineerd door: 'Dan moet u eerder vertrekken.' Onthullend is de verplichte rondrit in een lesauto met verkeerspsycholoog Tesch. Zelden wordt een automobilist na zijn rijexamen nog met zijn fouten geconfronteerd, 'behalve dan door een kotsend kind achterin', zoals Tesch zegt. Op de achterbank zitten nu twee andere cursisten. We moeten elkaar bekritiseren. Ik heb pech: het zijn de taxi- en de vrachtwagenchauffeur.

Maar het belangrijkst vindt Tesch toch het maatschappelijk inzicht van de veelovertreders. 'Regels garanderen de vrijheid, maar scheppen ook een plicht. Dat je niet wordt verkracht en een winkel kunt openen, dat het hier geen Joegoslavië wordt, dat heeft ook zijn prijs.' Zo bedrijft Tesch toch indoctrinatie, als een Rode Gardist voor de Duitse rechtsstaat.

N

og erger krijgt een jongeman het te verduren die bij Tesch in de praktijk komt omdat hij twee keer is gezakt voor de 'idiotentest', zoals de Medizinisch-Psychologische Untersuchung (MPU) in de volksmond heet. Dit onderzoek is verplicht voor mensen die hun rijbewijs terug willen veroveren na dronken rijden of het behalen van 18 punten.

De jongeman, een 28-jarige elektricien, heeft vier keer flink te hard gereden. 'Als burger van de Bondsrepubliek wil ik mij aan de regels houden en niet langer rover en gen darme spelen met de politie', dreunt hij zijn lesje voor de derde MPU op. De volgende dag oordelen de strenge keuringsartsen dat de jongeman echt is veranderd.

I

n Duitsland zijn de autoriteiten enthousiast over het puntenstelsel. Sinds het begin jaren zeventig werd ingevoerd is het aantal auto's naar zeventig miljoen gestegen, maar daalt het aantal ongelukken. Volgens Angela Bartholmae van het Kraftfahrt Bundesamt in Flensburg komt dat onder andere door het preventieve effect van de punten. 'Een geldboete betaal je. Het is vervelend, maar je bent het zo weer vergeten. Punten hebben een magische werking, die draag je minstens twee jaar met je mee', zegt ze. 'En in de cursussen worden de mensen ook gedwongen hun eigen tekortkomingen onder ogen te zien. Het wordt ze niet makkelijk gemaakt.'

De Nederlandse automobilist blijft een expeditie in de eigen psyche vooralsnog bespaard. Dat gaat veranderen. De positieve ervaringen in andere Europese landen zijn niet voorbijgegaan aan de Haagse beleidsmakers.

Vanaf deze maand geldt voor beginnende bestuurders een proefrijbewijs, een systeem dat in Duitsland al jaren werkt. Krijgt de nieuwe automobilist in een periode van vijf jaar drie strafpunten, dan moet hij een vaardigheidstest afleggen en als hij daarvoor zakt opnieuw rijexamen doen. In de Kamer leeft bij vrijwel alle fracties het idee nu ook voor alle weggebruikers een puntenstelsel in te voeren. 'Daar verwachten wij meer van. Mensen die al geregi streerd staan met een overtreding zullen wel twee keer nadenken voor ze er nog een begaan', zegt Kamerlid Hugo van der Steenhoven van GroenLinks.

De regering wil er niet aan. Minister Netelenbos van Verkeer gaf in de Kamer weliswaar toe dat het huidige systeem 'niet effectief genoeg is'. Maar een puntenstelsel is duur en stuit bij minister Korthals van Justitie op juridisch-technische bezwaren. Veel bekeuringen worden nu op grond van een nummerbordfoto verstuurd. Bij een persoonlijk puntenstelsel moet frontaal worden geflitst, zoals in Duitsland. Dat werkt volgens de regering verblindend. Duitsers kunnen er echter van getuigen dat je de frontale flits soms niet eens opmerkt.

D

e Nederlandse autolobby verzet zich net zo tegen het puntenstelsel als tegen de carpoolstrook en het rekeningrijden. Een woordvoerder van de ANWB: 'Dreigen werkt niet. Wij vinden dat je de automobilist niet moet straffen maar moet belonen.' Het zal de autovrienden verbazen dat de Duitse zusterorganisatie ADAC zeer tevreden is met de 'opvoedkundige werking' van het puntensysteem. 'Van bondskanselier tot timmerman, iedereen wordt gelijk behandeld en heeft rechtszekerheid.'

Het is tijd Nederland rijp te verklaren voor het puntenrijbewijs. We moeten alleen nog een stad vinden waar de punten worden geadministreerd. Welke Nederlandse plaatsnaam zal de Nederlandse automobilist voortaan doen sidderen bij een oranje stoplicht? Klazienaveen? Oss? Een mooie kwestie voor de komende kabinetsformatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden