Ongemakkelijke vragen over eten

Amsterdam - Aan de ene kant van de wereld: Een Filipijnse visser, dobberend in een bootje op de oceaan. Een Braziliaanse indiaan die machteloos toeziet hoe het regenwoud wordt platgebrand. Een Keniaanse herder tussen zijn graatmagere koeien die vergaan van honger en dorst.


Aan de andere kant van de wereld: een tafel met gasten en koks in witte jasjes die op de vrolijke klanken van Mozarts Don Giovanni een varken roosteren aan het spit, boontjes koken en garnalen sissend in de pan laten glijden.


Er is geen verwender consument dan de moderne westerse mens. We kunnen eten wat we willen, wanneer we willen. Beperkingen van regio en seizoen zijn weggevallen. Wat we willen, halen we zo nodig van ver op plekken waar de zon schijnt als het hier nog sneeuwt. Eten is grenzeloos geworden: alomtegenwoordig en altijd beschikbaar.


Maar wat weten we van de wereld achter ons bord? Waarvoor kiezen we als we in de supermarkt ons karretje volladen? Dat vroeg filmer Walther Grotenhuis zich af toen hij er met zijn camera op uit trok. Hij kwam terug met de film Smakelijk Eten, waarin hij wil laten zien wat de gevolgen van onze keuzes zijn voor mensen elders in de wereld.


Grotenhuis zoomt in op drie onderwerpen: de aanplant van soja in Brazilië voor veevoer, de grootschalige garnalenkweek op de Filipijnen en de teelt van boontjes in Kenia voor supermarkten in Europa.


Het levert af en toe beelden op die maar al te bekend zijn: stukken regenwoud die in vlammen opgaan om plaats te maken voor eindeloze akkers vol soja. Een rivier in Kenia die droog staat omdat boeren met pijpen het water naar hun velden leiden. Filipijnse vissers die steeds verder op zee moeten omdat de garnalenkwekers hun visgronden aan de kust verpesten.


Maar het mooie van Grotenhuis' film is dat hij geen gemakkelijke tegenstellingen creëert. Hij praat ook met de garnalenkweker die trots is op zijn bedrijf. Vissen schiet niet op, zegt hij. 'Kweek heeft de toekomst'. Een boer in Kenia stuurt van de bonenopbrengst dochter naar school en beklaagt zich over de nomaden die zijn irrigatiepijpen kapotmaken.


En Valmir, de Braziliaanse sojaboer, die niet vindt dat hij iets kapot maakt. 'We veranderen bos in akker. Dat is vooruitgang. Wat willen de mensen anders eten? Bomen en struiken?' Dat is toch wat de mens doet, zegt Valmir. 'Leven van de natuur die je zelf maakt.' Of kapotmaakt dus.


Waarmee duidelijk wordt dat de Braziliaanse indianen, Filipijnse vissers en Keniaanse herders niet zozeer slachtoffers zijn, maar eerder verliezers in een gevecht om schaarse hulpbronnen. Het is een strijd die de komende jaren alleen nog maar heviger zal worden als opkomende landen als China en India het verspillende westerse eetpatroon gaan overnemen.


Zo min als hij de daders demoniseert, zo idealiseert Grotenhuis ook niet de slachtoffers. Ze zouden net zo doen als wij, lijkt hij te impliceren als hij de Amazone-indianen filmt op een uitstapje naar de supermarkt waar ze hun karen volladen. Alleen onze uitgangposities zijn anders. Wat niet wil zeggen dat wij ons hun lot niet hoeven aan te trekken.


Smakelijk Eten werpt vooral ongemakkelijke vragen op, het geeft geen antwoorden. Dat verwachten zou onredelijk zijn, niemand heeft nog een antwoord op de mondiale voedselcrisis. Over de oplossing kan over vijftig jaar wellicht een film worden gemaakt. Hopelijk.


Smakelijk Eten, vanaf 10/3 in diverse filmtheaters. smakelijketendefilm.com


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden