Ongemakkelijke opluchting in Münster om de aanslag die geen aanslag was

Bij een aanslag zaterdag in Münster zijn twee mensen overleden en 20 mensen gewond geraakt, onder wie twee Nederlanders. De Duitse politie ziet geen terroristisch motief achter de daad, wat voor een ongemakkelijke soort opluchting zorgt. 'Achter zo'n aanslag zit geen systeem. Gekken heb je in alle landen en culturen.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een glimp van de toren van de uitbundig gotische Sint-Lambertuskerk? De kwarktaarten in de etalage bij banketbakkerij Tollkötter? De zachtroze bloeiende magnolia, de blote benen van het winkelend publiek in dezelfde kleur? En, aan het einde van de straat, het bronzen beeld van de pijp rokende ‘Kiepenkerl’, een typisch Noord-Duitse marskramer, tussen de volle terrastafeltjes?

Of aanslagpleger Jens R. uit Münster iets van dat alles heeft geregistreerd terwijl hij zijn moordwapen, een Volkswagen campingbus type T5 California, over de kasseienstraatjes naar het terras van café Grosser Kiepenkerl stuurde? Of hij überhaupt iets zag, dacht of voelde? Niemand die het hem nog kan vragen.

De 48-jarige designer met psychische problemen schoot zichzelf dood, direct nadat het zilvergrijze busje tot stilstand was gekomen tegen een boompje. De mensen die zichzelf tussen het verwrongen terrasmeubilair in veiligheid kropen, hoorden de gesmoorde knal.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De dodenrit van Jens R. eiste twee slachtoffers, een 51-jarige man en een 65-jarige vrouw. Onder de twintig gewonden zijn twee Nederlanders. Een van hen verkeerde zondag volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken nog in levensgevaar. En dat in de stad die veel Nederlanders stante pede zullen associëren met ‘vrede’. De Vrede van Münster maakte in 1648 een einde aan tachtig jaar bloedige Europese godsdiensttwisten.

De katholieke en protestantse kerkklokken beieren gebroederlijk als het gebied rondom het terras van Grosser Kieperkerl op zondagochtend door de politie wordt vrijgegeven. De omwonenden komen niet in horden, eerder druppelsgewijs, sommigen schuw voor het woud van televisiecamera’s.

Zo niet Simone Bergmann die zich kordaat, zelfs ietwat koket , een weg baant tussen de journalisten om een vaasje forsythia’s aan de voeten van de Kiepenkerl neer te zetten. Ze heeft ze net geplukt in het park.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bergmann (34) zat zaterdagmiddag op een ander terras in de binnenstad toen ze het gepruttel van een helikopter boven de binnenstad hoorde. Daarna hoorde ze ambulances, had ze meerdere gemiste oproepen. ‘Ik dacht: dit is niet goed, dit is misschien een terroristische aanslag.’

Toen ze later las dat er geen aanwijzingen voor een terroristisch motief waren, was ze opgelucht, zegt ze. ‘Ik weet dat het raar klinkt', zegt ze wat besmuikt, maar de daad van een psychisch gestoorde gek heeft voor mij een andere dimensie dan een terreuraanslag. Achter zo’n aanslag zit geen systeem. Gekken heb je in alle landen en culturen.’

Bergmann was met haar vermoeden van terrorisme niet alleen. Logisch. Een wagen die inrijdt op een aangenaam verpozende mensenmenigte doet denken aan de islamitisch geïnspireerde vrachtwagenaanslagen in Nice, Berlijn en Stockholm. Aanslagen zoals ze worden voorgeschreven in ‘lesmateriaal’ van terreurgroep IS. De aanslag in de Zweedse hoofdstad, waarbij negen mensen omkwamen, was zaterdag precies een jaar gelden. Ook dat voedde de speculaties. Alleen de zelfmoord van de dader met een pistool paste niet in dat beeld.

Dat ook de politie rekening hield met terreur, blijkt uit de enorme operatie die op touw werd gezet met ME’ers uit alle hoeken van Noordrijn-Westalen. De ziekenhuizen in de stad kregen binnen een uur 250 man extra personeel op de been. De spoedoproep om bloed te komen geven, kreeg zoveel respons dat er binnen een half uur een rij voor de deur van de universiteitskliniek stond.

De rechts-nationalistische AfD anticipeerde op geheel eigen wijze op een terroristische aanslag. Politicus Beatrix von Storch twitterde vlak na de aanslag in kapitalen ‘Wir schaffen das’, voorzien van een duivels-emoticon. Waarmee ze wilde suggereren dat de dader een vluchteling zou zijn geweest.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ze kreeg ongelijk. En toch had de opluchting die zich van de inwoners van Münster meester maakte een wat ongemakkelijke bijsmaak. Dat Jens R . geen politieke of religieuze motieven leek te hebben, maakt de doden er immers niet minder dood om, en de gewonden niet minder gewond.

Helemaal uit het niets lijkt zijn daad niet te komen. In zijn huis, een appartement twee kilometer van de plek des onheils, vond de politie een niet nader gespecificeerd verdacht voorwerp dat gecontroleerd tot ontploffing werd gebracht, en een onklaar gemaakte kalasjnikov.

Volgens de Süddeutsche Zeitung zou hij eerder met de politie in aanraking zijn geweest wegens diefstal en geweld. Omwonenden zeiden tegen het weekblad Der Spiegel dat zijn buren zouden hebben gemerkt dat hij psychische problemen had. Maar niemand van die buren of vrienden zou alarm hebben geslagen toen Jens R. anderhalve week geleden een soort van ‘afscheidsmail’ stuurde waarin hij liet doorschemeren dat hij van plan was zelfmoord te plegen. Er zijn, kortom, nog veel vragen.

Als minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer zondagmiddag bloemen komt leggen, bestaat zijn publiek nog steeds grotendeels uit journalisten. Voor de grote ijssalon Venezia, een paar honderd meter van de Grosser Kiepenkerl vandaan, gaan de gesprekken over vakantiebestemmingen en tentamens – Münster is een studentenstad. Af en toe klinkt het woord ‘camperbus’ en schudden mensen hun hoofd.

‘We hebben het er wel even over gehad hoor’, zeggen de studenten Julia en Hatia, beiden 20, vanaf hun bankje in de zon. ‘Maar hoe lang kun je het erover hebben? Het is verschrikkelijk’, zegt Hatia. ‘En dat zoiets in Münster kan gebeuren bewijst dat het écht overal en altijd kan gebeuren en dat je er dus eigenlijk niets tegen kunt doen’, zegt Julia. Hatia: ‘Behalve dus gewoon doorleven.’

Drie jonge mannen opgepakt in Berlijn

Berlijn lijkt zondag te zijn ontsnapt aan een bloedbad. De politie arresteerde zondagmorgen drie jonge mannen, van wie er een messen bij zich had, waarmee hij zou hebben willen insteken op deelnemers aan de halve marathon die zondag in Berlijn werd gelopen. Volgens de krant Die Welt was de hoofdverdachte een goede bekende van Anis Amri, de Tunesiër die in december 2016 een terroristische aanslag pleegde op een kerstmarkt in Berlijn, waarbij 12 mensen om het leven kwamen. Een speciaal commando van de politie hield deze vriendengroep al langere tijd in de gaten en wist op tijd in te grijpen. De drie zijn aangeklaagd wegens ‘beoogde moord’.

Aanvulling: op dinsdag 14 april is de volgende passage toegevoegd aan dit stuk: in de Volkskrant van maandag 9 april, stond dat het bij de dodelijke slachtoffers van het geweldsdelict in de Duitse stad Münster gaat om een 65-jarige vrouw en een 51-jarige man. Dat klopt niet. Het is precies omgekeerd: de overleden man was 65 jaar en de vrouw 51.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden