Ongelukkige combinaties in chaotisch Project 1975

Het SMBA wil aandacht schenken aan de relatie tussen kunst en kolonialisme. Het onderwerp is interessant, maar Project 1975 komt niet tot de kern.

SACHA BRONWASSER

Stel, je vlucht als meisje uit Ghana omdat je met een oude oom moet trouwen. Niemand komt voor je op, er is geen politiepost waar je je kunt melden. Je vlucht, vraag niet hoe. Je komt getraumatiseerd en wel in een Nederlands integratieprogramma terecht ergens in Noord-Brabant. Daar moet je papier-maché varkentjes knutselen en de schijf van vijf uit je hoofd leren. Je wordt er gefilmd door een kunstenaar.

En dan wordt die film (The Paradox of Being Taken Seriously van Bart Groenendaal) vertoond in een gerenommeerde kunstinstelling in de hoofdstad van het land. Pal naast een andere kunstenaarsfilm, Ancient Amateurs van Stefan Ruitenbeek. Een werk 'op de grens van porno en kunst', waarin een bleek meisje op de broodmagere billen geslagen wordt en een aanzienlijke penis in de mond geduwd krijgt van een zogenaamde oerman. De acteur heeft een Afrikaans uiterlijk en een donkerblonde langharige pruik.

Waar ben je terecht gekomen, Ghanees meisje? Wat voor land is dit?

Precies dat is de vraag die in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam wordt opgeworpen - in die zin zou je de missie geslaagd kunnen noemen. In een twee jaar durend Project 1975 wil de tentoonstellingsruimte aandacht besteden aan de relatie tussen 'kunst en kolonialisme'. Deze driemanstentoonstelling is een 'moment van introspectie': ze gaat over Nederland. Wat voor land is dat Nederland, dat met de onafhankelijkheidsverklaring van Suriname in 1975 een streep heeft gezet onder zijn kolonialistische verleden?

'Wat voor visies hebben kunstenaars op historische of hedendaagse handelwijzen van koloniale mogendheden? Welke rol speelt de visuele cultuur in hedendaagse koloniale praktijken?', vragen de organisatoren zich af. Het is het jargon van het debatcentrum. Altijd vragen en nooit antwoord, al ruim vijftien jaar bon ton in de kleinere kunstinstellingen. Kunst is daarbij een tollend moreel kompas in een wereld waar de oude machtsverhoudingen voorbij zijn en de nieuwe maar niet willen opdoemen.

De combinatie van de twee naast elkaar vertoonde films is ongelukkig. De film van Bart Groenendaal heeft mooi camerawerk, maar wordt toch niet veel meer dan een opgerekte scène uit een degelijk tv-item over het onderwerp. Is het Nederlands-koloniaal om een vluchteling in therapie kaas te willen aanpraten? Het lijkt eerder op onmacht.

Wat de film aan subtiliteit in zich heeft, wordt letterlijk overschreeuwd door het aanpalend getoonde werk van Stefan Ruitenbeek. De pornofilm-in-een-dag die hij samen met polderpornoster Kim Holland produceerde, krijgt hier een wel heel gewichtig masker opgezet. Ruitenbeek studeerde aan De Ateliers, de postacademische kunstopleiding waar de laatste jaren opvallend veel broeierigs werd gemaakt. De kunstenaar toonde zich eerder een sensuele, fantasievolle en ook lekker gore fotograaf, die zijn modellen met verf insmeerde en in plastic wikkelde voor zijn droomachtige, buitenaardse beelden.

Nu wil hij meer. Een pornofilm 'met een verhaal' (oermensen moeten het voortbestaan van de soort zeker stellen), tevens making-of met veel SBS-late-night-materiaal (Kim Holland biedt de borst aan huilende porno-acteur), tevens clichébeelden van dun blank meisje en grote zwarte man, tevens studiosprookje met rookmachine en goedkope props. Uiteindelijk kent de film, die best onderhoudend is, vooral verliezers. De maker die er verloren in ronddoolt. Kim Holland die haar imago aan kunst wil optrekken. De acteurs die de illusie krijgen nu een echte rol te gaan spelen, maar geen tekst krijgen. Die poppenkast aan het postkolonialisme toeschrijven, is gewoon een beetje mal.

De jonge theatermaker en dichter-auteur Quinsy Gario (winnaar van de Hollandse Nieuwe Theatermakersprijs 2011) voegt aan de vreemde combinatie nog een essay toe over Blue Movie van Wim Verstappen en Pim de la Parra uit 1971. Over de Bijlmer, de seksuele revolutie en immigranten - er liggen boeken en referentiemateriaal ter inzage. Projekt 1975 schiet een schot hagel in de lucht dat langs allerlei interessante onderwerpen scheert, maar de opbrengst is dit keer nihil.

Project 1975 - Bart Groenendaal, Stefan Ruitenbeek, Quinsy Gario.

Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, t/m 3 juni. smba.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden