ReportageKinderopvangtoeslagen

‘Ongelooflijk complexe’ toeslagenaffaire brengt Kamer aan het duizelen

Staatssecretaris Van Huffelen kreeg de Tweede Kamer woensdag moeilijk uitgelegd waarom slachtoffers in de toeslagenaffaire nog lang op genoegdoening moeten wachten. ‘Het is inderdaad ongelooflijk complex.’

Bart Snel (GroenLinks, boven) en Pieter Omtzigt (CDA, beneden) aan de interruptiemicrofoon.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Zelfs de Tweede Kamer ziet door de ­bomen het bos niet meer in de kinderopvangtoeslagenzaak. Welke gedupeerde ouders hebben nou recht op welke terugbetaling en/of schade­vergoeding? Debuterend staatssecretaris Alexandra van Huffelen legt het drie, vier keer uiterst geduldig uit, maar het blijft de Kamerleden duizelen.

GroenLinks-Kamerlid Bart Snels spreekt over een ‘mist’ die voor de ­Kamer wordt opgetrokken. ‘Ik zie niet hoe de staatssecretaris met een schaartje al die groepen ouders los kan knippen van elkaar. Volgens mij is er geen scherp onderscheid te maken, maar gaat het om een gradueel ­verschil. Hoe moeten we dat volgende week nou in wetgeving gieten?’ Van Huffelen: ‘Ik probeer het zo begrijpelijk mogelijk uit te leggen, maar het is ­inderdaad ongelooflijk complex.’

Recht doen aan alle individuele dossiers in de kinderopvangtoeslagen­affaire, en dat zijn er inmiddels zo’n 20 duizend, vergt maatwerk. Standaardgevallen zijn er niet in deze zaak. En maatwerk kost tijd, want het blijkt ­ongelooflijk ingewikkeld om voor elke benadeelde ouder uit te pluizen wat er precies is misgegaan (de dossiers gaan soms vijftien jaar terug) en wat in dat individuele geval een faire vergoeding is voor het aangerichte leed. Ter illustratie: van de circa 270 ouders die in ­december al een schadevergoeding kregen, hebben er meer dan veertig ­opnieuw bezwaar aangetekend omdat ze wegens bijzondere omstandigheden recht menen te hebben op een hoger bedrag.

Maatwerk

Van Huffelen, die zich met flair door haar ontgroeningsdebat slaat, vertelt de Kamer dat alleen al het reconstrueren van een individueel ouder­dossier zo’n vierhonderd manuren kost. ­Vandaar dat ze de Kamer niet lang geleden moest melden dat het afhandelen van alle compensatieverzoeken waarschijnlijk tot in 2021 gaat duren.

Dat is onacceptabel, vindt het grootste deel van de Kamerleden. De betrokken ouders wachten immers al jaren op een oplossing. Meerdere Kamerleden trekken de vergelijking met het coronanoodpakket voor de economie. In een vloek en een zucht maakte het kabinet mogelijk dat honderdduizenden ­bedrijven en zzp’ers binnen enkele ­weken geld op hun bankrekening ­kregen. Waarom moet het dan voor de toeslagouders, en voor de Groningers met hun door aardbevingen aangetaste huizen, zo lang duren voordat zij het beloofde geld krijgen?

Van Huffelen zegt het niet, maar het antwoord op die vraag ligt voor de hand: bij het steunpakket voor de economie levert het kabinet geen maatwerk. De overheid keert sinds begin april gewoon blind geld uit aan elke ondernemer en zzp’er die erom vraagt. Snelheid en zorgvuldigheid gaan nu eenmaal moeilijk samen. Hoewel de Tweede Kamer luidruchtig kermt over het trage tempo waarin de toeslag­ouders worden geholpen, pleit geen enkele fractie voor een generaal pardon waarbij elke ouder die zich gedupeerd voelt meteen de gemiste kinder­opvangtoeslag krijgt uitbetaald. De PvdA en de SP komen nog het dichtst in de buurt van zo’n ‘groot gebaar’ als ze aan het eind van het debat een motie ­indienen waarin ze Van Huffelen opdragen alle 20 duizend ouders vóór 1 september een definitieve oplossing aan te bieden. De staatssecretaris heeft dan al gezegd dat ze die toezegging niet kan doen. Wel belooft ze dat de eerst­volgende uitbetalingen aan ouders in juli zullen plaatsvinden.

Noodsignalen

Een aantal fracties gebruikt het ­debat om politieke rekeningen te vereffenen. Daarbij maken ze dankbaar ­gebruik van het feit dat PvdA-leider ­Lodewijk Asscher minister van Sociale Zaken was in de jaren dat de fraudejacht bij de Belastingdienst escaleerde. De onderzoeksjournalisten van Follow the Money (FTM) hebben woensdagochtend een nieuw artikel gepubliceerd met aanwijzingen dat Asscher, maar ook adviescommissievoorzitter Donner, vijf jaar geleden al signalen kreeg dat de toeslagenwetgeving erg onredelijk uitpakte voor sommige ouders. ­Asscher heeft altijd volgehouden dat die noodsignalen vanuit de Belastingdienst hem nooit hebben bereikt.

PvdA-woordvoerder Henk Nijboer moet zich vanachter het spreek­gestoelte verantwoorden voor Asschers ‘vergeetachtigheid’ en voor het toeslagenbeleid van het PvdA-VVD-kabinet Rutte II. SP-Kamerlid Renske Leijten: ­‘Eigenlijk zou er aangifte gedaan moeten worden tegen dat kabinet, hoe kijkt u daartegenaan?’ Meteen daarna komt Bart Snels: ‘FTM toont aan dat minister Asscher van de hoed en de rand wist. Dat hij wist hoe hard dit beleid uitpakte. Desondanks heeft hij niet geprobeerd de wet aan te passen. Is de heer Nijboer het met mij eens dat Asscher heel veel ellende voor heel veel ouders had kunnen voorkomen als hij gewoon zijn werk had gedaan?’ Ook het CDA, D66 en Denk vallen Nijboer aan op het vermeende falen van diens partijleider als toeslagenminister.

Nijboer kaatst de bal terug, want volgens hem stak de hele Kamer destijds haar kop in het zand: ‘Er zijn meerdere Kamerdebatten gevoerd over de hardvochtigheid van de toeslagenwetgeving, maar de Kamer was destijds alleen maar bezig met de Bulgarenfraude. De Kamer vroeg alleen maar om aanscherpingen van de wet. En de Kamer heeft er uiteindelijk in meerderheid in berust dat ouders al na een klein foutje hun hele toeslag moesten terugbetalen. Ik ben het met u eens dat we dat niet hadden moeten laten gebeuren.’

CDA’er Pieter Omtzigt steekt even ­later namens de hele Kamer de hand in eigen boezem. ‘Als de heer Nijboer vraagt: wat is de les voor de Kamer, dan is die les dat wij meer tijd moeten besteden aan wetgeving en wat minder aan spoeddebatten. Ik zeg het eerlijk: deze Tweede Kamer brengt tweederde van haar tijd door met wat er op de voorpagina van de Volkskrant en De Telegraaf staat. Wetgeving heeft vergaande ­consequenties voor mensen. De vraag die ik mijzelf stel, is hoe we ervoor ­kunnen zorgen dat we het maken van wetgeving serieuzer nemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden