Ongekend rumoer rond speech Cruz legt diepe verdeeldheid bij Republikeinen bloot

Ted Cruz is woensdagavond tijdens de Republikeinse Conventie in Cleveland uitgejouwd omdat hij weigerde zijn steun te betuigen aan Donald Trump. Daarmee brak hij een belofte uit de voorverkiezingen. Hij en zijn vrouw Heidi werden na zijn speech uitgescholden en bijna aangevallen. De ongekende taferelen maken duidelijk dat de diepe scheuren in de Republikeinse Partij nog lang niet gelijmd zijn.

Beeld ap

Cruz, de senator uit Texas die met John Kasich het langst in de voorverkiezingsrace in gevecht bleef met Trump, vertegenwoordigt de harde conservatieve factie in de partij. Kennelijk is hij nog niet tevreden met het zeer orthodoxe verkiezingsprogramma dat de deze week is vastgesteld, en de gouverneur Mike Pence die door Trump als running mate is gekozen. Cruz feliciteerde Trump nog wel met zijn nominatie, maar noemde hem daarna geen enkele keer meer.

Zijn toespraak was een echte verkiezingsspeech, maar dan toegespitst op zijn eigen agenda: vrijheid en de constitutie waren de sleutelwoorden; Clinton en Obama waren veel minder expliciet doelwit dan bij andere sprekers deze week. Cruz had het ook over 'liefde' als leidraad, een woord dat niet op Trump van toepassing is. Hij zei wel een muur bij de grens met Mexico te willen bouwen. Analisten denken dat Cruz zelf in 2020 weer een gooi naar het presidentschap wil doen. Hij gokt erop dat Trump verliest, waarna de partij bij hem kan uithuilen. Cruz gaf wel een stemadvies: 'Blijf niet thuis in november!'

Als hij daar was gestopt hadden de Trump-fans er waarschijnlijk mee kunnen leven. Maar Cruz ging verder. 'Houd stand, stem volgens je geweten, stem op kandidaten hoog en laag op het stembiljet (van senatoren tot plaatselijke volksvertegenwoordigers) die je vertrouwt omdat ze onze vrijheid zullen verdedigen en de Grondwet trouw zullen blijven.'

Dat klonk heel erg naar de Never Trump beweging, de rebellen die tot maandag hadden geprobeerd de regels te veranderen om de nominatie van Trump te saboteren.

Beeld ap

Lees hier het liveblog terug:

De Republikeinen kregen op hun derde conventie-avond opnieuw de kans om eenheid uit te stralen, en opnieuw mislukte dat. Het thema in de nacht van woensdag op donderdag was 'Make America First Again', een variatie op Donald Trumps 'Make America Great Again'. Ted Cruz weigerde achter Trump te gaan staan waarop de zaal zich tegen hem keerde. We hielden de gebeurtenissen bij in dit liveblog, lees het terug.

Opgezweept

Het publiek barstte uit in boegeroep, en We want Trump! en Endorse Trump! of gewoon Trump-Trump-Trump, volgens sommige media opgezweept door leden van de Trump-clan zelf. Cruz zag en hoorde het met een veelzeggende grijns aan. 'Ik waardeer de reactie van de New Yorkse delegatie', wreef hij nog extra zout in de wonde; de delegatie uit Trumps thuisstaat was vlak voor het spreekgestoelte gepositioneerd, en begon nog harder maar machtelozer te jouwen.

Cruz ging verder met zijn speech, die nauwelijks nog te horen was. Toen hij van het podium af liep kwam Donald Trump zelf uit zijn vip-box even de zaal in en stak een duim op om de aandacht af te leiden, terwijl de band Trump-Trump-Trump inzette. De zaal schuimde van woede. Rond Cruz' vrouw Heidi en vader ontstond rumoer, waarna Ken Cuccinelli, de leider van de Never Trump rebellen die bij hen zat, hen wegleidde.

Volgens bronnen van CNN werd Cruz zelf na zijn toespraak uitgescholden voor verrader en bijna aangevallen door een sponsor, die 'in bedwang gehouden moest worden'.

In de zaal zelf stond een overgrote meerderheid van gedelegeerden achter Trump. De radiomaakster Laura Ingraham had eerder op de avond een daverend applaus gekregen toen ze een kleinerende oproep deed aan Cruz. 'Ook jullie, jongetjes met je gekwetste gevoelens en gekneusde ego's... jullie moeten je belofte nakomen en Donald Trump steunen. Vanavond. Vanavond.'

Beeld epa

Drie facties

Maar Cruz ging dus zijn eigen weg, zoals hij dat al jaren doet. Grote vraag is wat dit betekent. Heeft Cruz het conservatieve verzet nieuw leven ingeblazen? Als dat laatste het geval is, bestaat de Republikeinse partij nu uit drie facties: de America First-nationalisten van Trump, het klassieke kapitalistische establishment zoals Jeb Bush en de orthodoxe fundamentalisten zoals Cruz.

Of heeft Cruz zijn hand overspeeld en blijven andere conservatieven achter Trump staan, omdat die nu eenmaal beter is dan de gehate Clinton?

Dit zou het doel kunnen zijn van Trump, die vooraf wist wat Cruz zou gaan zeggen en de zaal tegen hem op heeft gezet. Hoe dan ook heeft Cruz met zijn inhoudelijke toespraak de ideologische schizofrenie van de Republikeinse partij weer scherp zichtbaar gemaakt. Misschien is de kiezer, hoewel nu nog confuus, uiteindelijk de grote winnaar.

Beeld reuters
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.