Ongekend harde maatregelen in Kaapstad; nog even en er komt geen water meer uit de kraan

Het is verboden auto's te wassen, het gazon te besproeien of het zwembad te vullen met drinkwater. Boeren moeten hun waterverbruik met 60 procent terugschroeven, burgers mogen vanaf 1 februari per persoon niet meer dan 50 liter water per dag gebruiken (in Nederland is het gemiddelde gebruik 119 liter). Het zijn ongekend harde maatregelen die Kaapstad treft om een ramp te voorkomen: de dag dat er geen druppel water meer uit de kraan komt.

Inwoners van Kaapstad tappen water bij een bron Foto epa

'Day Zero' valt volgens berekeningen op 21 april. Dan dreigt Kaapstad als eerste moderne wereldstad door de gevolgen van klimaatverandering te worden platgelegd. Drie droge winters op rij hebben de immer goed gevulde stuwmeren rond de stad vrijwel droog gelegd - een ongekend fenomeen. 'Niemand had dit kunnen voorzien', zegt Kevin Winter, klimaatdeskundige aan de Universiteit van Kaapstad. 'In 2014 waren de waterreservoirs nog overvol.'

Het stadsbestuur onder leiding van burgemeester Patricia de Lille wordt verweten dat het niet tijdig heeft geanticipeerd op de droogte. De stad is sinds de bouw van de dammen eind 19de eeuw volledig afhankelijk van de waterreservoirs die gewoonlijk rijkelijk werden gevuld door de winterregens, andere waterbronnen zoals grondwater zijn nooit benut. 'Dat is natuurlijk risicovol', beaamt Winter. 'De toekomstscenario's voorspellen hogere temperaturen en minder regen. Maar dat ging over 2040, niet over nu. Kaapstad wordt nu direct gedwongen zich aan te passen aan de klimaatverandering.'

Het wordt een uitdaging. Kaapstad met zijn idyllische ligging aan de oceaan en aan de voet van de Tafelberg zag het aantal inwoners in twintig jaar verdubbelen tot ruim 4 miljoen. Jaarlijks komen er 2 miljoen toeristen die relatief veel water gebruiken. En dan zijn er de wijngaarden en de vele fruit- en groentebedrijven rond de stad die afhankelijk zijn van hetzelfde water. Verwacht wordt dat de oogst in grote delen rond de stad zal mislukken als er geen oplossing komt om de periode tot het regenseizoen - meestal vanaf juni - te overbruggen.

Wereldwijde waterschaarste

Kaapstad is niet de eerste, en ook zeker niet de laatste stad ter wereld die te maken krijgt met waterschaarste. In sommige droge staten in de Verenigde Staten dreigt het grondwater in 2025 op te raken. Djedda in Saoedi-Arabië heeft de oplossing al moeten zoeken in het ontzouten van zeewater. 'Maar dit soort dure technologische oplossingen is niet voor elk land weggelegd', zegt Martine van der Ploeg, universitair docent Bodemfysica en Landbeheer aan de Universiteit Wageningen.

Van der Ploeg wijst bijvoorbeeld op Tunesië dat steeds diepere putten moet slaan om bij het fossiele grondwater te kunnen komen. 'Het grondwaterniveau daalt een meter per jaar. Het wordt niet met regenwater aangevuld en raakt dus net als olie op een dag op. Je kunt het alleen uitstellen door spaarzaam gebruik te maken van water. De vraag is dan of het bijvoorbeeld slim is om in de woestijn meloenen in kassen te willen verbouwen, ook al is dat economisch interessant. Elke stad zal daarin zijn afwegingen moeten maken en zijn eigen beleid moeten maken.'

Gortdroog stuwmeer bij de Theewaterskloof Dam in Zuid-Afrika, foto dateert van 10 mei 2017 Foto afp

Kaapstad zet alles op alles om voor 'Dag Nul' met oplossingen te komen. 'Het is vijf voor twaalf', zei burgemeester De Lille donderdag toen ze de nieuwe maatregelen voor 1 februari aankondigde. Burgers die zich dan niet houden aan het maximum van 50 liter water per dag kunnen rekenen op hoge boetes. De nieuwe doelstelling voor het watergebruik van de stad als geheel is verder verlaagd van 500 naar 450 miljoen liter per dag.

Ondertussen is buiten de stad een verwoede zoektocht gaande naar grondwater en wordt ook gewerkt aan waterzuivering om hergebruik voor irrigatie mogelijk te maken. In en rond Kaapstad zijn tweehonderd distributiepunten ingericht waar mensen maximaal 25 liter per persoon kunnen halen per dag. Inwoners vrezen straks lange rijen voor de waterpunten, die overigens moeilijk bereikbaar zullen zijn voor armen in de buitenwijken zonder auto. 'Het is te hopen dat het niet zover komt', zegt Winter. 'Het is een onwerkbaar plan dat bovendien een explosie van sociale conflicten kan ontketenen.' Nu al klinkt gemor dat het vooral de rijken in de chiquere buitenwijken met hun zwembaden en gazons zijn die zich niets aantrekken van de waterrestricties.

Toch valt de ramp het stadbestuur van Kaapstad niet te verwijten, denkt Winter. 'De stad heeft een geweldige prestatie geleverd door de vraag naar water ondanks de bevolkingstoename en de groei van het toerisme en de landbouw stabiel te houden.' Het resultaat van een succesvol bewustwordingsprogramma om de waterconsumptie te drukken en verspilling tegen te gaan. Het waterverbruik is inmiddels gedaald tot 618 miljoen liter per dag, de helft minder dan twee jaar eerder. 'Door dit succes heeft de stad onvoldoende geanticipeerd op de toekomst, die bovendien sneller kwam dan verwacht.'