Ongekend avontuur voor argwanende Wilders: wie worden zijn lokale pijlers?

Bij de enige lijst die hij zelf samenstelde, die in Rotterdam, ging het faliekant mis

Het is een ongekend avontuur voor de meest argwanende politicus van het Binnenhof: Geert Wilders doet in maart met zijn PVV in dertig gemeenten mee bij de raadsverkiezingen. Op wie gaat hij bouwen?

Geert Wilders Foto anp

'Deel dit als je die gek ook wil opknopen.' De tekst staat boven een foto van Rutte met een strop naast zijn hoofd. Marie-Louise Kelderman verspreidde het plaatje in 2014 op Facebook. Het kostte haar vorige week haar plek op de kandidatenlijst van PVV Rucphen.

'Wij hebben liever dat ie afbrandt, bij wijze van spreken', zei Henk van Deún tegen een Utrechts radiostation. Hij had het over de lokale Ulu-moskee. Later noemde hij zijn woordkeuze 'onhandig'. Van Deún voert de Utrechtse PVV-lijst aan.

Koert Calkhoven werkte van 2013 tot 2016 als ict'er bij de politie. Hij werd ontslagen omdat hij drie jaar lang een vrouw had gestalkt. Nu is Calkhoven PVV-lijsttrekker in Zaanstad.

Aarzeling

Uiterlijk maandag moet de PVV haar kandidatenlijsten inleveren bij de lokale stembureaus. De selectie bleek een pijnlijke en moeizame exercitie. Conflicten braken uit, kandidaten raakten in opspraak. Binnen de Haagse PVV wordt al wekenlang geruzied over de lijst. Ook in veel andere gemeenten borrelt en gist het. Aspirant-raadsleden klagen dat de nadruk te veel op de islam ligt en te weinig op lokale kwesties.

Twaalf jaar lang was het de vraag waarom Geert Wilders zo aarzelde met de lokale uitbreiding van zijn PVV. De afgelopen weken brachten het antwoord. Hij voorzag wat nu al gebeurt: ophef rond kandidaten en interne heibel. Het zou een voorbode kunnen zijn van wat de PVV de komende jaren lokaal te wachten staat. Elke uitbreiding is een risico, blijkt eens te meer. Voor iemand die niemand echt vertrouwt - zoals de afgelopen jaren bleek uit verhalen van ex-PVV'ers en gelekte interne mails - zelfs een erg groot risico.

Geza Hegedüs Foto anp

Over de vraag waarom hij het nu toch probeert, heeft de PVV-leider zich nauwelijks uitgelaten. De kiezers vroegen erom, verklaarde hij: 'Lokaal is er behoefte aan een sterke PVV.' In een verkiezingsspotje zegt hij: 'Het is tijd om de partij verder uit te bouwen en nog dichter bij u te brengen.' Wellicht speelt de concurrentie van het Forum voor Democratie een rol in zijn afweging, misschien ook het vertrouwen dat het onvermijdelijke gedoe hem uiteindelijk niet of nauwelijks zal raken.

Dat is immers de ervaring. Wilders deed in de provincies mee om zetels in de Eerste Kamer te verwerven. Er ontstonden ruzies in de provinciehuizen, maar zijn zetels kreeg hij. Ook in de twee gemeenten waar hij wel meedeed, Almere en Den Haag, was er al snel sprake van conflicten. Doorgaans trok hij er zijn handen van af en liet de brandjes uitwoeden. De kiezer toonde zich vooralsnog vergevingsgezind. Het percentage PVV-stemmers bleef bij Staten- en raadsverkiezingen de afgelopen twee ronden nagenoeg gelijk.

Nu trekt hij de gemeenten in met een legertje aan merendeels onervaren mensen. De selectie liet hij over aan zijn provinciale fracties. Hij heeft zodoende niet echt zicht op wie hij binnenhaalt. Bij de enige lijst die hij zelf samenstelde ging het faliekant mis. De Rotterdamse lijsttrekker - de half-Hongaarse Geza Hegedüs - werd binnen een dag ontmaskerd als racist en antisemiet.

Wilders met Alexander van Hattem, senator en Brabants Statenlid. Hij gaat de lijst van Den Bosch trekken. Foto Twitter Geert Wilders

Mannelijke 'helden'

Via Twitter introduceerde Wilders de afgelopen weken zijn lokale kandidaten. In razend tempo trok hij door Nederland en poseerde met zijn 'helden'. Wat opvalt: het zijn heel veel mannen. Van de dertig lijsttrekkers zijn er twee vrouw. Meer nog dan een serieuze inspectie van de manschappen leek de Twitterparade te dienen ter promotie van het merk PVV. 'Hij gaat er leuk mee op de foto, maar hij heeft geen idee wie het echt zijn. Hij is de grip kwijt', klaagden anonieme PVV-Kamerleden onlangs tegen RTL Nieuws.

Een derde van de lijsttrekkers heeft enige politieke ervaring als raadslid of provinciaal Statenlid, de rest niet. Ook bestuurlijke ervaring in andere functies ontbreekt. De aanvoerders van de lijsten zijn zzp'ers met een eigen adviesbureautje, hebben een rijschool of handel in tweedehandsmotoren of werken in loondienst als leraar, ict'er, supermarktmanager of salarisadministrateur. Het zijn types die Wilders zelf zou omschrijven als Henk en Ingrid, en dan vooral Henk.

Sommige lijsttrekkers verkeerden al voor hun PVV-debuut in nationalistische kringen. Alexander van Hattem bijvoorbeeld, senator en Brabants Statenlid. Hij gaat de lijst van Den Bosch trekken. Voordat hij zijn plek vond bij de PVV, was hij een tijd actief bij de Jonge Fortuynisten en trok enkele keren op met de extreemrechtse Rotterdamse politicus Michiel Smit. Wilders balanceert al jaren tussen hard rechts en extreemrechts. In zijn gelederen duldt hij mensen die flirten met extreem-nationalistische groeperingen, maar als bewonderaar van Israël trekt hij een harde grens bij antisemitisme.

Karen Gerbrands, een van de vrouwelijke kandidaten. Foto Twitter Geert Wilders
Geert Wilders met de andere vrouwelijke kandidaat Shirley Soenjoto. Foto Twitter Geert Wilders
Geert Wilder met Tom Kuilder, Coen Verheij en Maurice Meeuwisen. Al deze kandidaten ondernamen een poging hun interesses in (extreem)rechtse groepen online te verhullen. Foto Twitter Geert Wilders

Meerdere kandidaten ondernamen pogingen om hun interesses in (extreem)rechtse groepen online te verhullen. Emmenaar Kuilder (die mikpunt van spot werd door zijn Hitler-kapsel) volgde op Facebook pagina's van Identitair Verzet en 4chan, een forum waar Alt Right en Erkenbrand-aanhangers ideeën uitwisselen. Hij heeft de likes verwijderd. Coen Verheij, lijsttrekker in Arnhem, schermt zijn Youtubekanaal en Facebookaccount af. Dagblad De Gelderlander achterhaalde zijn zoekgeschiedenis, daaruit bleek dat hij Alt Right-denkers volgde. De nieuwe Rotterdamse lijsttrekker Maurice Meeuwissen verwijderde zijn twitteraccount nadat hij van plek vier naar plek één op de lijst ging.

De meeste lokale aanvoerders zijn veertigers en vijftigers, in een paar gemeenten staan piepjonge kandidaten bovenaan de lijst. Vincent Bosch (Tholen) en Hendrik Wakker (Urk) zijn pas twintig, Jeremy Mooiman (Zoetermeer) is 22 en Ashwin van Stormbroek (Lelystad) 25. Deze jonge kandidaten lijken voor de leeuwen te worden gegooid. Wakker is zelfs de enige PVV-kandidaat op Urk. 'Moeilijk, maar uitdagend', noemt hij dat. Het is onduidelijk of hij naast een schouderklop van Wilders enige steun krijgt vanuit de partij. Hij wordt naar eigen zeggen 'onder de radar' geholpen door PVV-sympathisanten uit het dorp.

Van links naar recht zijn dit de piepjonge PVV'ers: Vincent Bosch (Tholen) en Hendrik Wakker (Urk) zijn pas twintig, Jeremy Mooiman (Zoetermeer) is 22 en Ashwin van Stormbroek (Lelystad) 25. Foto Twitter Geert Wilders

Ondoenlijk proces

Gevraagd naar de vele incidenten, erkende Wilders deze week dat hij geen echte controle over het proces had. 'Ik heb ze niet allemaal in alle dertig gemeenten zelf geselecteerd. Dat zou ondoenlijk zijn.' Sterker nog, de sprong naar de gemeenteraden is een grote gok: 'Als relatief jonge partij moet je putten uit mensen die je vaak nog niet kent.' Meteen distantieerde hij zich van de onrust in de lokale fractie in Den Haag. 'Ik ben niet direct verantwoordelijk voor wat daar gebeurt.'

De PVV-leider kan het niet alleen, maar hij heeft nooit willen bouwen aan een serieuze partijorganisatie. Al jaren loopt hij miljoenen aan subsidie mis omdat hij van de PVV geen ledenpartij wil maken. De lokale expansie dient in elk geval één duidelijk doel: de broodnodige uitbreiding van zijn kweekvijver. Sommige afdelingen zullen aan gedoe ten onder gaan. 'Het zal misschien nog wel eens vaker fout gaan', voorspelde hij zelf. De mensen die overeind blijven - en vooral loyaal blijven - kunnen in de toekomst van waarde zijn. Meer dan in andere partijen vertolken PVV'ers dubbel- of zelfs driedubbelrollen, in gemeenteraad, provinciale fractie, Europees Parlement en Eerste en Tweede Kamer.

De geheide problemen neemt Wilders dit keer op de koop toe. Hij lijkt te rekenen op het krediet dat hij onder zijn achterban heeft. Ook na twaalf jaar is een stem op de PVV een proteststem, een stem voor zijn harde geluid in Den Haag - ongeacht wat voor verkiezingen het zijn en wie er op de lijst staan.

Met medewerking van Robert van der Noordaa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.