Reportage

Ongehinderd vaagt Le Pen de socialisten weg

Zondag waren in Frankrijk regionale verkiezingen. Door de aanslagen in Parijs was veiligheid hét thema: een geweldige impuls voor het Front National.

Het publiek van Marine Le Pen in het Grand Palais in Lille tijdens het partijcongres van het Front National eerder deze week. Le Pen ligt in deze regio dik op kop.Beeld Bart Koetsier

'De immigratie moet onmiddellijk stoppen!', zegt Marine Le Pen in het Grand Palais in Lille. Stormachtig applaus van de twaalfhonderd aanhangers, die met Franse vlaggen wapperen. 'Schengen moet verdwijnen!' Nog harder applaus: het Luxemburgse dorpje blijkt de passie te beroeren. 'We gaan een nationale sprong voorwaarts maken. We gaan Frankrijk in zijn trots en grandeur herstellen!', zegt Le Pen. 'On va gagner', scanderen de aanhangers. 'We gaan winnen!'

Veiligheid

Zondag waren er regionale verkiezingen in Frankrijk. Volgens een peiling van Le Monde zouden drie van de dertien regio's naar het Front National (FN) kunnen gaan (zie kader). Marine Le Pen zelf lag dik op kop in Nord-Pas-de-Calais-Picardie. De peilingen gaven haar 40 procent in de eerste ronde, tegenover 25 procent voor de republikein Bertrand en 20 procent voor de socialist De Saintignon.

Sinds de aanslagen van 13 november is de steun voor het Front National toegenomen, in Nord-Pas-de-Calais-Picardie met 6 procent. Jarenlang was de werkloosheid de grootste zorg van de Fransen, maar sinds de aanslagen is veiligheid het belangrijkste thema. Velen zien het FN als een partij waarbij veiligheid in goede handen is. De andere partijen zijn in het defensief gedrukt.

Le Pen: 'Minister Cazeneuve van Binnenlandse Zaken vond grenscontroles een stupide idee, maar hij heeft ze toch weer ingevoerd. Nu zegt hij trots dat er sindsdien al duizend ongewenste personen zijn tegengehouden. Maar wat betekent dat, als je rekent vanaf 7 januari, de dag van de aanslag op Charlie Hebdo? Twintigduizend mensen zijn Frankrijk binnengekomen, zonder dat de autoriteiten iets deden!'

Paspoort ontnemen

Na de aanslagen stelde president Hollande voor terroristen met een dubbele nationaliteit hun Franse paspoort te ontnemen. Een stokpaardje van het FN, overgenomen door Sarkozy. 'Niet zo lang geleden zei de socialistische minister Moscovici dat zo'n maatregel hem deed denken aan de donkerste periode uit onze geschiedenis. Nu komt Hollande er zelf mee', zegt Le Pen.

Voor Le Pen en haar aanhangers is het duidelijk: de aanslagen bevestigen het gelijk van het Front National. 'We hebben decennia verloren. Coulibaly, de gebroeders Kouachi, de schutters van de Bataclan. Het waren kinderen die we in Frankrijk hebben laten opgroeien', aldus Le Pen. Ze konden hun gang gaan door de laksheid van de autoriteiten, de ideologisch verblinde vriendelijkheid tegenover de islam, de sociologisch geïnspireerde excuuscultuur die elk wangedrag goedpraat met een verwijzing naar achterstanden, de rampzalige ondermijning van het gezag door de generatie van mei '68. Le Pen: 'We kenden de problemen. Er is niets aan gedaan. Met verschrikkelijke consequenties.'

Marine Le Pen doet weinig moeite te verbergen dat de regio haar eigenlijk niet zo veel interesseert. De Franse regio's hebben niet zo veel bevoegdheden. Bovendien: haar doel is het Elysée in 2017. Door veel Fransen wordt ze nog altijd gewantrouwd, als een demagoog die makkelijk praten heeft omdat ze nooit verantwoordelijkheid draagt. Als president van Nord-Pas-de-Calais-Picardie zou ze aan bestuurlijke geloofwaardigheid kunnen winnen.

Werkloosheid

Le Pen heeft geen wortels in het Noorden. Ze groeide op in het kasteeltje Montretout in de chique Parijse voorstad Saint-Cloud. Maar ze zag kansen voor haar politieke project in het Noorden, dat 'grote land van armoede, misère en verdwenen industrie', zoals ze zelf zei. De werkloosheid bedraagt 12,5 procent, ruim 2 procent meer dan het Franse gemiddelde, 1 op de 6 inwoners leeft onder de armoedegrens.

Vooralsnog leidde het vooruitzicht van Marine Le Pen als regiopresident niet tot grote beroering. 'Er is veel berusting. Men went aan het FN. Marine Le Pen heeft de partij weten te 'ontdemoniseren'. Het Front wordt steeds meer als een gewone partij beschouwd', zei Jean-Michel Bretonnier, chef-redacteur van La Voix du Nord, de grootste krant van het Noorden.

Ten onrechte, vindt hij. Het Front is een radicale partij achter een façade van fatsoen. Marine Le Pen zal de noorderlingen tegen elkaar opzetten, vreest hij, en moslims en immigranten als tweederangsburgers behandelen. Daarom bracht La Voix du Nord deze week een voorpagina met een portret van Le Pen, met de kop: 'Waarom de zege van het FN ons verontrust'.

Speelt dat Le Pen niet in de kaart? Het versterkt haar verhaal van een elite die samenspant tegen de kandidaat van het volk. Bretonnier: 'Daar heeft ze ons niet voor nodig. Dat is altijd haar discours. Het punt is: iedereen begint het gewoon te vinden dat het FN wint. Daarom vonden wij dat we iets extra's moesten doen.'

Voor de socialisten dreigden de verkiezingen op een drama uit te lopen. Ze leken zwaar te verliezen in een traditioneel bastion van links. Lijsttrekker van de Parti Socialiste is Pierre de Saintignon, locoburgemeester van Lille. Een sympathieke, genuanceerde man die geen partij lijkt voor het retorisch geweld van Marine Le Pen.

'Onze regio is zwaar getroffen door de werkloosheid', zegt hij, in een café in Amiens. 'Als socialisten zitten we in een moeilijke positie. Enerzijds werpt het economisch beleid van onze regering nog te weinig vruchten af. Anderzijds hebben we te maken met tegenstanders die leugens verkopen.'

Oplossingen

Le Pen speelt in op de angst van de mensen, zegt De Saintignon. De socialisten proberen oplossingen aan te dragen. Tegenover de gesloten mijnen en de verdwenen fabrieken staat een behoorlijke dynamiek. Na Île-de-France is het Noorden de regio die de meeste buitenlandse investeringen aantrekt. Een op de negen werknemers werkt voor een buitenlands bedrijf. Lille ligt op een kruispunt, tussen Londen, Brussel en Parijs. 'Dan is het geen oplossing om de grenzen te sluiten', zegt hij.

De Saintignon praat over regionale thema's, maar Le Pen bespeelt een heel ander register. Ze bejubelt de natie, 'het enige lichaam dat zekerheid kan bieden, waar burgers zich thuis voelen, in tegenstelling tot intellectuele constructies als Europa'. En de aanslagen geven haar de kans om als vanouds op het thema immigratie te hameren.

Dat is wat haar aanhangers willen horen. 'Mijn voorouders komen uit Polen, maar Frankrijk is mijn vaderland', zegt Bernard Nosal (61), gepensioneerde. 'Bij huidige immigranten is dat heel anders. Ik ben geboren in Roubaix. Als je daar nu komt: allemaal halal en kebab, vrouwen met hoofddoeken en mannen met baarden. Dat hebben de politici laten gebeuren. Maar het is nooit te laat. Daarom stem ik op Le Pen.'

'Republikeins Front' tegen Front National?

Het Front National ging aan kop in 6 van de 13 Franse regio's. Volgens een peiling van Le Monde maakte het FN een goede kans om drie regio's te winnen: Nord-Pas-de-Calais-Picardie (Marine Le Pen), Provence-Alpes Maritimes-Côte d'Azur (Marion Maréchal-Le Pen) en Alsace-Champagne-Ardennes-Lorraine (Florian Philippot).

De regionale verkiezingen werden in twee ronden gehouden, op 6 en 13 december. Partijen die in de eerste ronde minimaal 10 procent haalden, gaan door naar de tweede ronde. De zetels in de regionale raad worden proportioneel verdeeld, waarbij de winnaar een premie krijgt van 25 procent van de zetels. Daardoor is 33 procent van de stemmen doorgaans genoeg voor een absolute meerderheid in de conseil régional.

Als het Front National de eerste ronde wint, staat de partij die als derde eindigt (bij deze verkiezingen zal dit meestal de Parti Socialiste zijn) voor een dilemma. Moet zij zich terugtrekken om een overwinning van het FN te voorkomen? In het Noorden staat Le Pen op 40 procent, de republikeinen op 25 en de socialisten op 20. Als de socialisten hun lijst handhaven, wint Marine Le Pen gemakkelijk. Als ze zich terugtrekken en hun kiezers in de tweede ronde op de republikeinen stemmen, wordt het nog spannend.

De offers zijn groot: de partij die zich terugtrekt, is zes jaar lang niet vertegenwoordigd in het regiobestuur. Ook wordt getwijfeld aan de effectiviteit van dit 'Republikeinse Front' tegen het FN. Zullen de socialistische kiezers in Provence-Alpes Maritimes-Côte d'Azur gaan stemmen op de republikein Christian Estrosi, een rechtse houwdegen die in hun ogen bijna even erg is als Marion Maréchal-Le Pen?

Premier Valls suggereerde een derde mogelijkheid: het fuseren van de socialistische en republikeinse lijst in de tweede ronde. Dat bevestigt echter Marine Le Pens stokpaardje: socialisten en republikeinen zijn een pot nat, het FN is het enige alternatief. Bovendien willen de republikeinen niet. Die vinden dat de socialisten zich moeten terugtrekken, als goede verliezers.

Beeld De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden