Ongecompliceerd actrice, gecompliceerd leven

Ze was een van de laatste sterren uit de bloeitijd van Hollywood. Haar liefdesleven en schoonheid overheersten haar imago.

Schoonheid, jetsetleven, goede doelen en haar vele huwelijken - dat was de samenvatting waarmee nieuwszender CNN het overlijden van Elizabeth Taylor de wereld in slingerde. Haar betekenis als filmactrice werd pas later gememoreerd. Het is een karakteristiek einde van een leven in de schijnwerpers, waarbij de oorsprong van haar roem gestaag naar de achtergrond verdween. 'Ik probéér ook helemaal niet als een gewone huisvrouw te leven', verdedigde ze zich ooit tegen de vaak groteske aandacht voor haar privébeslommeringen.


Meer dan vijftig filmrollen speelde Taylor, in een carrière die 70 jaar omspant. De actrice, die woensdag op 79-jarige leeftijd in een hospitaal te Los Angeles stierf, werd enkele weken eerder opgenomen met hartproblemen. Ze was een van de laatste nog levende sterren uit de hoogtijdagen van de Hollywood-studio's.


Faam kwam snel: tien jaar oud was ze, toen ze debuteerde op het witte doek. Drie filmrollen later was ze al een ster van de buitencategorie, en buitelden journalisten over elkaar heen om te getuigen van haar uitzonderlijke schoonheid. 'Het maakt me niet eens uit óf ze kan acteren', schreef de grote filmcriticus James Agee in 1944. Taylors handelsmerk: perfect geknikte wenkbrauwen boven fluweelzachte ogen, waarin verleiding als vanzelf schuilging.


Als dochter van Amerikaanse ouders werd Taylor 27 februari 1932 in Londen geboren. Vader was bemiddeld kunsthandelaar, moeder theateractrice. Kort voor de Tweede Wereldoorlog verhuisde het gezin naar Hollywood. Moeder Sara zag kansen voor haar knappe dochtertje. Universal tekende voor Taylors debuut in de politieke komedie There's One Born Every Minute (1942), maar liet haar vervolgens schieten. Een auditie leidde tot een rol in de jeugdfilm Lassie Come Home. Studio MGM tekende dochter én moeder - als begeleider - voor een langdurig verbond, zoals destijds gebruikelijk.


Vrijwel direct nam Taylor een uitzonderingspositie in, zelfs vergeleken bij andere kindsterren. Speciaal voor haar werden de opnames van het melodrama National Velvet (1944) uitgesteld, opdat ze nog wat kon groeien voor de rol. Een terechte keuze: Taylor, twaalf jaar oud, wist zowel de jonge als oude Amerikaan te ontroeren als Velvet Brown, een fervent paardrijdend meisje dat na veel tegenslag een race wint. Het was een hit, en vanaf dan tot het einde van haar leven gold Taylor als volbloed ster. Met de roem dienden zich ook de lucratieve contracten aan met handelaren in zeep en parfums.


De transitie naar meer volwassen rollen nam ze snel, en ogenschijnlijk met gemak. Acteren was en bleef voor Taylor altijd een intuïtieve bezigheid; studies maken naar haar personages vond ze onzinnig.


Dat ze de eerste van de haar toegekende Oscars verdiende met een rol als mannenverslindende call girl ('een slet', aldus Taylor) in BUtterfield 8 (1960) beviel haar niet. Ze vermoedde dat de Academy haar beloonde uit sympathie, omdat kort daarvoor haar echtgenoot was overleden. Niemand - de actrice evenmin - betwistte Taylors tweede Oscar, voor haar aandeel in Who's Afraid of Virginia Woolf (1966), de huwelijkscrisis-klassieker waarin Taylor echtgenote Martha vertolkt. Het is haar meest donkere, verbitterde rol, waarin ze gevoelens overbracht die het publiek níet direct met haar associeerde.


Taylor werd nooit beschouwd als de allerbeste actrice, maar bracht in de jaren vijftig en zestig met wervelend spel veel levendigheid op het doek. Veelzeggend voor het gemak waarmee ze de aandacht vasthield, is dat ze nooit werd weggespeeld door haar tegenspelers - ook niet door de grootsten. Toen James Dean in het olie-epos Giant (1956) toonde hoe los en vrij je kon acteren - en zo het vak voorgoed veranderde - hield Taylor hem als een van de weinigen van de cast bij. Ze bevond zich niet in het stramme acteerkorset waarin veel tijdgenoten nog staken. En blonk uit in het spelen van de met alles flirtende, snel verveelde southern belle, de zuidelijke schone - een vaste waarde in de Amerikaanse cinema.


De overtreffende trap van aandacht en exorbitante filmluxe trof Taylor op de set van Cleopatra (1963), waarin ze de Egyptische koningin speelt - en als eerste actrice de salarisgrens van een miljoen dollar passeerde. Gefilmd in Rome werd het peperdure epos van Mankiewicz bijna de ondergang van de studio 20th Century Fox, al was het resultaat een kassucces. Op de set ontmoette Taylor de man met wie ze twee van haar beruchte huwelijken zou delen; tegenspeler Richard Burton. Beiden waren nog getrouwd bij aanvang van hun relatie, dus het Vaticaan en de pers spraken er schande van.


Alhoewel Taylors ster buiten de bioscoop onverminderd verder straalde, passeerde ze haar piek als actrice al als dertiger. Echt grote rollen kwamen niet meer voorbij. Afscheid van de film nam ze in 1994, als moeder van Wilma in The Flinstones. Naarmate ze meer aankwam in gewicht werd Taylor het mikpunt van spot van tal van Amerikaanse komieken. Ook haar gewoonte om zich met protserige juwelen te omhangen leidde tot vileine commentaren. Dat ze nog bijna tachtig werd, beschouwde ze zelf als een medisch mirakel: ze werd getroffen door tal van fysieke kwalen en stelde haar lichaam op de proef met drank en pijnstillers. Zielverwantschap trof ze in Michael Jackson, die net als zij een (kind)ster onder de sterren was.


Een jaar voor haar dood gingen er geruchten dat Taylors liefdesleven met Burton onderwerp zou worden van een biografische film. Angelina Jolie en Catherine Zeta-Jones zouden in de race zijn voor de rol.


Dat beviel de ster zelf niet. 'Niemand gaat Elizabeth Taylor spelen, behalve Elizabeth Taylor', twitterde ze. 'Tot ik dood ben althans.'


De acht huwelijken van Liz Taylor

1 Mei 1950: met Nicholas Hilton, erfgenaam van de hotelketen.


2 Februari 1952: met de Engelse acteur Michael Wilding (vader van haar kinderen Michael en Christoper)


3 Februari 1957: met de producer Michael Todd (vader van haar dochter Liza. Todd overlijdt in 1958 in een vliegtuigongeluk)


4 Mei 1959: met de zanger Eddie Fisher


5 Maart 1964: Met de acteur Richard Burton die ze leerde kennen tijdens het draaien van Cleopatra in 1963.


6 Oktober 1975: Opnieuw met Burton, van wie ze in juni 1975 gescheiden was.


7 december 1976: Met de republikeinse politicus John Warner, senator van Virginië.


8 Daarna krijgt ze een relatie met Malcom Forbes. Over hem zegt ze dat ze te veel van hem houdt om met hem te trouwen.


9 oktober 1991: Met de bouwvakker Larry Fortensky, twintig jaar jonger dan zij, die ze kent uit een afkickkliniek.


Een selectie uit Taylors films

1943 Lassie Come Home (ze was 11 jaar) A


1944 National Velvet (film waarmee ze doorbrak) B


1947 Life with Father (met Spencer Tracy)


1951 A Place in the Sun (met Montgomery Clift)


1956 Giant (met James Dean en Rock Hudson)


1958 Cat on a Hot Tin Roof (met Paul Newman) C


1959 Suddenly, Last Summer (met Montgomery Clift)


1960 BUtterfield 8 (eerste Oscar)


1963 Cleopatra (met Richard Burton) D


1966 Who's Afraid of Virginia Woolf (tweede Oscar) E


1968 Boom (haar eerste grote mislukking)


1973 Divorce His - Divorce Hers (laatste film met Richard Burton)


1976 Victory at Entebbe (tv-film)


1981 General Hospital (tv-serie, drie episodes)


1994 The Flinstones


2001 God, the Devil and Bob (als de vriendin van god, tv-serie)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden