Onenigheid over 'geweld' bij uitzetting Afghaanse Amiri

Bij de gedwongen uitzetting van de Afghaanse vreemdeling Feda Amiri zijn 'geweld en dwangmiddelen' gebruikt, omdat hij zich verzette tegen zijn terugkeer naar Kabul. Volgens de Afghaan is hij tijdens zijn uitzetting gewond geraakt. Staatssecretaris Fred Teeven (Justitie) blijft ontkennen dat hij voorafgaand of tijdens de vlucht letsel heeft opgelopen.

Voorbeeld van een bodycuffBeeld .

Het gebruikte geweld en dwangmiddelen staan vermeld in het 'meldingsformulier geweldsaanwending bij uitzettingen' dat advocaat Bart Toemen vandaag aan de Volkskrant heeft gegeven. Dit document (hiernaast als pdf-bestand beschikbaar) is normaal niet openbaar. Toemen wil met het publiek maken van de rapportage aantonen dat zijn cliënt 'niet liegt'.

Amiri is bij zijn uitzetting per KLM-vliegtuig op 5 januari gaan 'schreeuwen en tegenwerken', waarna hij 'met kracht van boord' is gehaald door marechaussee, zo staat in de uitzettingsrapportage. Buiten het vliegtuig kreeg hij een bodycuff met beenband aan. Dat is een soort dwangbuis waarbij de enkels tegen de rug worden aangebonden. Amiri is zo vastgebonden het vliegtuig weer ingedragen.

Geweldsinstructies
Volgens Teeven is het logisch is dat er met geweld en dwang een bodycuff wordt aangelegd als een vreemdeling zich fysiek verzet tijdens zijn uitzetting. Dit zei de staatssecretaris vandaag tijdens een algemeen overleg in de Tweede Kamer over de terugkeer van vreemdelingen.

Onder meer SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen en GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet stellen dat zij geïnformeerd hadden willen worden over het gebruikte geweld. Teeven daarover: 'De Kamer is volledig en goed geïnformeerd.'

Op 25 februari schreef staatssecretaris Teeven aan de Kamer dat de uitzetting 'professioneel en juist' is verlopen en dat 'dit is gebeurd conform de voor uitzettingen geldende geweldsinstructies'. Teeven schreef ook dat dwangmiddelen kunnen worden toegepast 'om de rust en veiligheid binnen het vliegtuig te waarborgen'.

Schiphol.Beeld anp

Geen letsel vastgesteld
Teeven hield ook gisteren in een Kamerdebat vol dat hij niet weet hoe Amiri verwondingen zou hebben opgelopen. Dat gebeurde volgens hem niet tijdens de vlucht, ook al zette de marechaussee dwangmiddelen in. 'In de rapportage van de Koninklijke Marechaussee is expliciet aangetekend dat geen sprake is geweest van enig letsel. Dit is opgemaakt uit zowel de eigen waarneming van de Koninklijke Marechaussee als uit het feit dat ook betrokkene zich niet over enig letsel heeft uitgelaten', aldus Teeven.

Volgens de marechaussee is Amiri in Kabul zelf het vliegtuig uitgelopen en klaagde hij niet over verwondingen. Dochter Tamana beweert dat haar vader een 'kniefractuur' heeft opgelopen tijdens zijn uitzetting. Eerder sprak ze over enkele botbreuken. Zij bezocht hem afgelopen maand in een ziekenhuis in Kabul. Er hebben zich ondanks herhaalde oproepen van Tamana en politici geen getuigen gemeld die op de burgervlucht van KLM zaten en hebben gezien dat de man mishandeld zou zijn. De vaste medewerker van de Volkskrant in Kabul is door Tamana weggehouden van haar vader en zijn arts om zijn toestand te verifiëren.

Ongeoorloofd geweld
Volgens de advocaat van Amiri is er mogelijk sprake van ongeoorloofd geweld bij de uitzetting. 'In de geweldsinstructie staat dat dwangmiddelen en geweld alleen mogen worden toegepast als dat nodig is ter afwending van gevaar voor mensen die uitzetting begeleiden of voor andere passagiers in het vliegtuig', zegt Toemen. Op het formulier van de marechaussee staat echter dat het geweld en de dwang nodig waren 'ter voorkoming van annulering uitzetting'.

Toemen: 'Als iemand opstaat en begint de schreeuwen is dat volgens mij geen geldige reden om geweld toe te passen. De normale procedure is dat hij begeleid wordt naar zijn vliegtuigstoel. Pas al hij om zich heen begint te meppen, kan je een dwangmiddel inzetten.' De uitzettingsrapportage meldt niet of de Afghaan uit zichzelf weer is gaan zitten. Een woordvoerder van de marechaussee wijst erop dat in 'artikel 23a van de ambtsinstructie' over het gebruik van geweld bij uitzettingen expliciet wordt vermeld dat dit mag 'ten behoeve van een goed verloop van de uitzetting'.

Verzet
Volgens dochter Tamana is haar vader voorafgaand aan zijn uitzetting naar andere passagiers op de KLM-burgervlucht toegelopen, heeft hij geschreeuwd dat hij zijn familie niet wil achterlaten en dat hij niet terug naar Kabul wil. Daarna zou de marechaussee haar vader hebben overmeesterd, aldus Tamana.

Volgens de dochter is Amiri buiten het vliegtuig vastgebonden, maar heeft hij daar ook tape over zijn mond gekregen en een zak over zijn hoofd. Dit wordt met klem ontkend door de marechaussee én staatssecretaris Teeven.

Vreemdelingen die worden uitgezet verzetten zich vaker hevig en krijgen dan wel soms een dwangbuis of vergelijkbaar kledingstuk aan zodat zij zichzelf en anderen niet kunnen verwonden en zodat de uitzetting door kan gaan, vertellen deskundigen. Nadat het vliegtuig is opgestegen en de asielzoeker is bedaard, gaan de middelen meestal af. Amiri heeft de bodycuff 1 uur en 15 minuten gedragen, staat in zijn uitzettingsrapportage.

Ambtsinstructie

Lees hier artikel 23a van de ambtsinstructie over het gebruik van geweld.

Staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie in de Tweede Kamer.Beeld anp
De body cuff die is gebruikt bij de uitgezette Afghaan.Beeld Koninklijke Marechaussee

Oorlogsmisdaden
Amiri is begin januari Nederland uitgezet, omdat de rechter denkt dat hij een oorlogsmisdadiger is. Amiri was dertig jaar geleden majoor voor de Afghaanse geheime dienst KhAD. Deze eenheid stond berucht om het gruwelijk martelen, doden en laten verdwijnen van 'andersdenkenden' tijdens het communistisch regime (1978-1992). De dienst joeg naar schatting 50 duizend Afghanen de dood in. Volgens de rechter is het aannemelijk dat Amiri heeft meegedaan aan de wreedheden.

Amiri heeft achttien jaar in Nederland gewoond voordat hij is uitgezet. Zijn gezin mag blijven. Meerdere families zijn zo uiteengescheurd. Dochter Tamana wilde aandacht vragen voor dit probleem, maar dreigde eerder door een warrig verhaal de sympathie van politici en burgers te verliezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden