De plek van de (omstreden) verbreding van de A27 bij Amelisweerd. De Raad van State zette er een streep door.

Nieuws stikstofuitspraken

Onduidelijk stikstofbeleid leidt tot stilleggen steeds meer bouwprojecten

De plek van de (omstreden) verbreding van de A27 bij Amelisweerd. De Raad van State zette er een streep door. Beeld Hollandse Hoogte / Siebe Swart luchtfotografie

Doordat Nederland zijn stikstofbeleid niet op orde heeft, staan vele honderden plannen voor bedrijfsuitbreiding, met name in de landbouw, en voor wegen- en woningbouw op losse schroeven of worden bedreigd met ernstige vertraging. In Den Haag is hierover alarm geslagen en overlegt een crisisteam van drie ministers ook tijdens het zomerreces elke week.

Woensdag zette de Raad van State een streep door een van de grootste infrastructurele projecten van Rijkswaterstaat: het plan voor verbreding van de A27 en A12, ten oosten van Utrecht. Het vernietigen van het zogeheten Tracébesluit vloeide voort uit een eerder oordeel van de hoogste bestuursrechter dat de Nederlandse stikstofaanpak in strijd is met Europese natuurbeschermingsregels.

Eerder werd al bekend dat ook de openstelling van de luchthaven Lelystad Airport door de stikstofproblematiek wordt geraakt. De ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben crisisteams samengesteld. Er wordt voortdurend contact gehouden met provincies en gemeenten over de gevolgen van de rechterlijke uitspraak.

Als de stikstofuitstoot naar landoppervlak wordt gemeten, staat Nederland hoog op de internationale lijst van ‘vervuilende’ landen. Nederland is zo volgebouwd dat vervuilingsbronnen als veeteelt, industrie en verkeer al gauw dicht bij beschermde natuurgebieden liggen. Stikstof zorgt voor grote problemen in de natuur en tast ook de gezondheid van mensen aan. 

In navolging van het Europese Hof van Justitie concludeerde de Raad van State onlangs dat de Nederlandse stikstofaanpak niet deugt. Die komt er ruwweg op neer dat bouwactiviteiten die schade berokkenen aan de natuur later worden gecompenseerd met uitstootbeperkende maatregelen en de aanleg van nieuwe natuur.

Nu almaar duidelijker wordt hoe verreikend de gevolgen zijn van de uitspraak voor allerlei bouwprojecten, hebben de meest betrokken ministers, Cora van Nieuwenhuizen (IenW), Kajsa Ollongren (BZK) en Carola Schouten (LNV), de afspraak tijdens het zomerreces elke week te overleggen, bevestigt een woordvoerder van Ollongren.

Vorige week besloot minister Schouten al tot de instelling van de adviescommissie Stikstofproblematiek. Onder voorzitterschap van oud-minister Johan Remkes moet die binnen twee maanden met aanbevelingen komen voor een nieuwe stikstofaanpak.

Afgeschoten

‘Het systeem met de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) is nu echt helemaal afgeschoten’, concludeert de in dit overheidsprogramma gespecialiseerde jurist Rachid Benhadi. Hij zegt dat veel overheden de behandeling van vergunningenaanvragen voor bijvoorbeeld uitbreiding van agrarische bedrijven hebben stilgelegd. Alleen al in Gelderland gaat het om honderden gevallen.

Het PAS, ingevoerd in 2015, is een programma waarmee de rijksoverheid dacht een oplossing te hebben voor het combineren van economische activiteiten, versterking van natuur en terugdringing van de stikstofuitstoot. Het stikstofprobleem wordt vooral veroorzaakt door dierlijke mest. Maar ook bijvoorbeeld verkeer draagt bij aan het neerslaan van stikstofhoudende stoffen op de grond en in het grondwater, en dat leidt weer tot aantasting van natuurwaarden.

De Raad van State oordeelde woensdag dat het toch al vertraagde plan voor verbreding van de A27 en A12 (kosten: 1,2 miljard euro) bij Utrecht moet worden stilgelegd. Dit tot teleurstelling van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Natuur- en milieuorganisaties reageerden verheugd op de rechterlijke uitspraak.

Amelisweerd

De wegverbreding bij Utrecht tot twee keer zeven rijstroken zou leiden tot bomenkap bij Amelisweerd. Dat landgoed was veertig jaar geleden al het decor van massale, vergeefse protesten tegen de aanleg van de weg. Ook andere snelwegprojecten van het ministerie van IenW hebben te kampen met uitstel als gevolg van het stikstofprobleem.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de verlenging van de A15 bij Arnhem waarover de rechter al eerder oordeelde dat het Programma Aanpak Stikstof onvoldoende bescherming bood voor natuur. Via toepassing van de zogeheten ADC-toets (de A staat voor het ontbreken van alternatieven, de D voor het dwingend nationaal belang en de C voor compenserende maatregelen) probeert het ministerie dit project alsnog met rechterlijke goedkeuring van de grond te krijgen.

Woensdag werden meer ‘slachtoffers’ van het tekortschietende stikstofbeleid bekend. De herinrichting van voormalige vliegbasis Twente gaat voorlopig niet door. Dat geldt ook voor uitbreiding van een industrieterrein bij Delfzijl.

Wat is er schadelijk aan stikstof en waarom moet het beperkt worden?

Stikstof zorgt voor grote problemen in de natuur en tast ook de gezondheid van mensen aan. Stikstof wordt voornamelijk uitgestoten door industrie, landbouw, weg- en vliegverkeer. Nederland is zo volgebouwd dat deze vervuilingsbronnen al gauw dicht bij beschermde natuurgebieden liggen. Vooral de biodiversiteit in kwetsbare natuurgebieden staat in Nederland al jaren onder druk. Met name zeldzame plantensoorten nemen in aantal af, waardoor vogels en insecten die daarvan afhankelijk zijn uit de gebieden verdwijnen. Stikstof is vooral schadelijk voor natuurgebieden als duinen, heide en hoogveen.

Als de stikstofuitstoot naar landoppervlak wordt gemeten, staat Nederland hoog op de internationale lijst van ‘vervuilende’ landen. In navolging van het Europese Hof van Justitie concludeerde de Raad van State onlangs dat de Nederlandse stikstofaanpak niet deugt. Die komt er ruwweg op neer dat bouwprojecten die schade berokkenen aan de natuur later worden gecompenseerd met uitstootbeperkende maatregelen en de aanleg van nieuwe natuur. Dat is volgens de rechter dus niet meer voldoende.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden