Analyse examens

Ondeugdelijk administreren: een cultuur bij VMBO Maastricht

Het verzet groeit tegen het ongeldig verklaren van het landelijk examen van VMBO Maastricht, waarvan 354 leerlingen de dupe zijn. Hoe kon dit gebeuren? Zes vragen.

Eindexamenleerling Thom Theunissen van VMBO Maastricht en zijn moeder Ine uit Eijsden, vrijdagavond voor een besloten bijeenkomst in vergadercentrum MECC in Maastricht. Foto Harry Heuts

Wat is er precies misgegaan bij VMBO Maastricht?

Alles draait om het schoolexamen, het deel van het eindexamen dat volledig onder verantwoordelijkheid van de school wordt uitgevoerd. Voor dat examen moet elke school een programma van toetsing en afsluiting (PTA) opstellen, waarin is vastgelegd welke onderdelen de examenkandidaten moeten afronden en hoe zwaar die onderdelen wegen in de beoordeling. Bij de twee scholen van VMBO Maastricht bestond er een cultuur onder leraren om zich niet aan het eigen PTA te houden.

Toen de onderwijsinspectie afgelopen week in de administratie dook, trof die daar heel vaak onderdelen aan waarvoor een 1 was gegeven. Normaal gesproken is het opleggen van een 1 een disciplinaire maatregel die gemeld moet worden bij de schoolleiding. Dat was niet gebeurd. Ook werd op de school geregeld een 1,1 uitgedeeld, zodat de schoolleiding formeel niet ingelicht hoefde te worden. En er stond vaak: ‘Moet nog worden ingehaald.’

De inspectie sprak afgelopen week met ongeveer dertig docenten van VMBO Maastricht en kwam tot de conclusie dat bij al die vreemde beoordelingen het betreffende onderdeel helemaal niet door de leerling was gemaakt. Of dat de school had besloten het onderdeel te laten vervallen. Deze ondeugdelijke manier van administreren was een cultuur binnen de school, stelt de inspectie. Een woordvoerder van de school bevestigt dat. ‘Beginnende leraren kregen van oudere collega’s te horen dat je het zo moest doen.’

De gevolgen van de ‘hiaten’ in het PTA zijn groot. Leerling mogen namelijk pas deelnemen aan het centraal schriftelijk eindexamen als zij het schoolexamen volledig hebben afgerond. Als er een fout zit in het PTA, moet de inspectie dus direct ook het resultaat voor het centrale examen bij dat vak ongeldig verklaren. Doordat een snelle inventarisatie van de inspectie leerde dat er in de PTA’s van bijna alle 354 eindexamenkandidaten minimaal één verdacht cijfer is aangetroffen, kan geen van hen vooralsnog een diploma krijgen.

Waarom komt dit nu pas naar buiten?

De onderwijsinspectie controleert normaal gesproken nooit of het schoolexamen goed is afgelegd. ‘Dat is de verantwoordelijkheid van de school’, zegt een woordvoerder van de inspectie. Het wordt zelfs niet steekproefsgewijs gecontroleerd. Maar op 14 juni  een dag nadat de meeste leerlingen de vlag hadden kunnen uithangen omdat zij geslaagd waren – kwam er bij de inspectie een melding binnen van een docent van VMBO Maastricht. Die stelde dat één leerling aan het centraal schriftelijk had deelgenomen zonder dat alle onderdelen van het schoolexamen waren voltooid.

De inspecteurs schrokken zo van de administratie die zij over die ene leerling aantroffen, dat zij besloten ook de gegevens van andere eindexamenkandidaten te onderzoeken. Afgelopen dinsdag kwamen zij vervolgens tot de conclusie dat het bij de school een gewoonte was om de eigen regels niet na te leven. En zo werd tot de rigoureuze maatregel besloten.

Hadden leerlingen dit zelf niet kunnen weten?

Sommigen wel, blijkt uit reacties van leerlingen en ouders. ‘Een vriendinnetje van mijn dochter heeft driekwart van het jaar gespijbeld’, zegt vader Hugo Warniers tegen de Volkskrant. ‘Dus ze was verrast dat ze toch aan het centraal schriftelijk mocht meedoen.’ Bij de NOS verklaarde een jongen dat hij een vak nooit had gevolgd, maar er toch een 8 voor stond.

Leerlingen en ouders wijten het aan de chaos bij VMBO Maastricht. Terecht?

Dat het een chaos was, staat wel vast. De scholen hadden te maken met een teruglopend leerlingenaantal en leraren waren onzeker over hun baan. Daarom verdwenen er docenten die elders een baan hadden gevonden. Ook was het ziekteverzuim hoog. Er vielen op grote schaal lessen en ook toetsen uit.

Afgelopen jaren zijn er herhaaldelijk meldingen gedaan bij de school en bij de onderwijsinspectie wegens uitgevallen lessen. VMBO Maastricht stond tussen januari 2017 en mei 2018 ook onder verscherpt toezicht van de inspectie. Dat hield in dat de leiding een plan moest maken om de lesuitval terug te dringen.

Bestuursvoorzitter André Postema van scholenkoepel Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO), waaronder de twee vmbo-scholen vallen, erkent dat er ‘turbulentie was binnen de organisatie’. Maar in tegenstelling tot de leerlingen en ouders denkt hij niet dat de fouten in de administratie daaruit voortkomen. Bij Nieuwsuur suggereerde Postema zaterdagavond dat de docenten een ‘veel te nauwkeurig’ PTA hebben opgesteld. ‘Als je wel veertig toetsmomenten opneemt, kom je al heel snel in de problemen zodra er iemand ziek wordt of er valt een les uit.’

Hoe moet dit nu verder?

Sinds vrijdag zijn docenten van VMBO Maastricht voor iedere leerling aan het bekijken waar de problemen zitten. Mogelijk zijn er leerlingen die bij nadere bestudering alsnog hun diploma kunnen krijgen. Anderen zouden, zolang de schade beperkt is, de komende vakantieweken alsnog niet-afgelegde taken uit het PTA kunnen afronden.

Als het aan de inspectie en minister Arie Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs) ligt, zouden die leerlingen vervolgens voor de betreffende vakken eind augustus nogmaals het centraal schriftelijk examen kunnen afleggen. Maar leerlingen, ouders en ook de school protesteren tegen dat idee van Slob. ‘Laat iedereen die het centraal schriftelijk voldoende heeft gemaakt, gewoon slagen’, zegt vader Warniers. ‘Het is toch extra knap dat zij ondanks de chaos dat examen hebben gehaald.’ Onderwijsbestuurder Postema vindt dat de minister zo ‘barmhartig’ moet zijn om kinderen het centraal examen niet te laten overdoen als zij dat al met een voldoende hebben afgesloten. ‘Straf de school, maar laat leerlingen hier niet de dupe van worden.’ Een petitie hierover was zondagochtend al door ruim tienduizend mensen ondertekend.

Dat is een kwestie die komende week zeker in de Tweede Kamer besproken zal worden. Er is inmiddels een spoeddebat met minister Slob aangevraagd. Het ministerie van Onderwijs heeft een telefoonnummer opengesteld voor inlichtingen die de school niet kan geven: 050-5997799 (vanaf maandag 9 uur weer bereikbaar).

Heeft dit nog consequenties voor oud-leerlingen van VMBO Maastricht? Of voor andere scholen?

Aangezien het om een ‘cultuur’ ging binnen de school, ligt het voor de hand dat ook in eerdere jaren al is gemarchandeerd met het schoolexamen. Dat erkent ook de woordvoerder van de school. ‘Maar diploma’s die zijn uitgereikt worden niet meer ongeldig verklaard.’ Later zal er waarschijnlijk nog wel onderzoek naar worden gedaan, verwacht de woordvoerder. ‘En waarschijnlijk ook naar de andere scholen binnen koepel LVO, waaronder dertigduizend scholieren vallen.’

De geslaagden van die andere scholen kunnen onbekommerd hun examenfeesten blijven vieren. Nader onderzoek doet de koepel namelijk pas nadat de diploma’s voor 2018 zijn uitgereikt. ‘Alle energie is nu nodig bij VMBO Limburg.’

Het debacle maakt intussen wel duidelijk hoe weinig zicht de overheid heeft op de manier waarop het schoolexamen in Nederland wordt afgenomen. Het ligt voor de hand dat komende week in de Tweede Kamer ook besproken zal worden of scholen daarin niet te veel worden vertrouwd. Zo zou de affaire in Maastricht uiteindelijk ook voor scholen elders in het land gevolgen kunnen hebben. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.