Onderzoeksteam: vinden van MH17-getuigen is het probleem

Hoewel diverse namen van betrokkenen bij het neerschieten van passagiersvlucht MH17 al tenminste acht maanden bekend zijn bij het kabinet, de MIVD en het Openbaar Ministerie, gaat het nog jaren duren voordat een van hen in een beklaagdenbankje staat.

Archiefbeelden van een BUK-raket zoals het type waar de MH17 mee is neergeschoten Beeld epa

Dat zeggen ingewijden rondom het strafrechtelijk onderzoek naar de MH17-ramp op 17 juli 2014. Op 13 mei vorig jaar identificeerde het journalistenplatform Bellingcat al vier vrachtwagenchauffeurs die mogelijk de fatale BUK-raket hebben verplaatst waarmee vlucht MH17 uit de lucht is geschoten. Een van hen is Vladimir P. Zijn naam prijkt sinds zondag ook op een uitgebreider Bellingcat-lijstje van twintig Russische militairen die zouden weten wie de BUK-raket afvuurde.

Het Kremlin dreigt in een lastig parket te komen

Analyse: Wat betekent dit voor Rusland? (+)

'Ik denk niet dat het nieuwste namenlijstje een verrassing is voor de MIVD en ook niet voor het kabinet', zegt directeur Ko Colijn van instituut Clingendael. 'Op 8 november 2014 heeft Bellingcat al gezegd dat de Russische 53e luchtafweerraketbrigade de BUK-raketinstallatie heeft vervoerd die MH17 heeft neergehaald. Op 13 mei 2015 zijn door Bellingcat al vier mensen genoemd, waaronder die van ene Vladimir P en Dmitri Z. Ik ga ervan uit dat de MIVD daarna onmiddellijk aan het werk is gegaan; wie zitten in die brigade en wie was verantwoordelijk voor het afvuren van de BUK?'

De Militairen Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) wil officieel niet zeggen of zij beschikt over namen van verdachten, maar geeft relevante informatie wel door aan justitie, zegt een woordvoerder. Daarmee is de zaak allerminst rond. Een probleem van het strafrechtelijk onderzoeksteam is dat het tot nu toe 'niet eenvoudig is om getuigen te vinden die ook bereid zijn om in veiligheid een verklaring af te leggen', aldus het Openbaar Ministerie. Er zijn geen foto- of filmbeelden van verdachten die op een knopje van een BUK-raket drukken. Ook ontbreken radarbeelden met daarop de lanceerroute van de BUK.

Een inlichtingenexpert, die vanwege de gevoeligheid van de kwestie anoniem wil blijven, bevestigt dat de namen van enkele hoofdverdachten al sinds enkele maanden bekend zijn bij inlichtingendiensten.

Opsporen en berechten

Het gebied in Oost-Oekraïne waarin pro-Russische rebellen opereerden en van waaruit de raket is afgevuurd, is vrij klein. Binnen dat gebied weten rebellen van elkaar wat ze hebben gedaan. Via inlichtingenbronnen is die informatie vermoedelijk ook in Nederland terechtgekomen. In dit scenario zijn de Russische militairen die Bellingcat noemt medeplichtig, maar zijn pro-Russische rebellen de echte verdachten.

Premier Rutte benadrukte in oktober dat justitie met man en macht werkt aan het opsporen en berechten van de daders, maar dat het een lange en moeizame zoektocht zal worden. Hoofdofficier Fred Westerbeke van het OM heeft naar eigen zeggen sinds 30 juni vorig jaar al een 'groep verdachten in het vizier'. Justitie weigert te zeggen of de nieuwste Bellingcat-lijst overeenkomt met haar eigen verdachten.

Hoofdofficier Fred Westerbeke van het OM Beeld anp

Hoe nu verder? Verdachten worden op zijn vroegst in de tweede helft van 2016 aangewezen, stellen optimistische betrokkenen. Zij memoreren de Lockerbie-ramp: daar duurde het 12 jaar voordat een strafproces begon. Zeker is in elk geval dat Rusland onder leiding van president Vladimir Poetin weigert MH17-verdachten uit te leveren. Daardoor zouden ze bij verstek moeten worden veroordeeld.

De oppositie in de Tweede Kamer wil snel een debat over het berechten van MH17-daders en de gevolgen voor de relatie met Rusland. Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders zei maandag dat hij het liefst binnen een half jaar al duidelijkheid wil hebben over de manier van vervolging.

Wie zijn die sprokkelende burgerjournalisten van Bellingcat?

Lees hier het profiel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden