NieuwsZiekenhuizen

Onderzoeksraad: Ziekenhuizen onvoldoende voorbereid op gevaren ict-uitval

Nederlandse ziekenhuizen beschikken niet over concrete noodplannen voor een grootschalige ict-storing. Ook oefenen zij dit soort calamiteiten niet of nauwelijks. Dat schrijft de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) in een donderdag verschenen rapport over de ict-uitval in ziekenhuizen.  ‘Dat er geen doden of gewonden zijn gevallen, kan ook een kwestie van geluk zijn geweest.’

Bij een computerstoring bij het Radboudumc in Nijmegen ging in 2018 de spoedeisende hulp dicht.Beeld ANP

Met die gebrekkige voorbereiding hebben zij onvoldoende oog voor de risico’s die patiënten lopen wanneer de ict tijdelijk faalt, concludeert de OVV.

Grootschalige storingen komen de afgelopen jaren steeds vaker voor in de zorg, in 2018 en 2019 turfde de OVV tien problematische gevallen. Tegelijkertijd speelt ict inmiddels een dusdanig belangrijke rol dat zorginstellingen ‘in feite techbedrijven zijn geworden’, zegt OVV-voorzitter Jeroen Dijsselbloem. Patiëntendossiers zijn digitaal, diagnoses zijn dankzij digitale hulpmiddelen nauwkeuriger, behandelingen zijn erdoor verbeterd, en patiënten zijn beter af.

Maar waar de veranderingen in de complexiteit van het ict-landschap razendsnel gaan, ‘hobbelt het gevoel van urgentie over wat het betekent wanneer het echt misgaat daar achteraan’, aldus Dijsselbloem.

Volgens de onderzoeksraad moeten ziekenhuizen daarom beter hun ict-systemen testen en ook oefenen voor het geval alle ict in een ziekenhuis uitvalt. Ze moeten zelfs regionaal oefenen, omdat een ziekenhuis vaak meerdere locaties heeft. Pas dan krijgt een ziekenhuis de zwakke plekken in kaart. De Inspectie moest op deze punten toezien, vindt de onderzoeksraad.

Belangrijk bij dit soort testen is dat het hele ict-systeem onder de loep wordt genomen, zegt Michel Schaalje, directeur security van Cisco Nederland. ‘Je kunt niet afzonderlijke delen van je ict-systemen testen. Zo denken de hackers ook niet. Sterker nog, die hopen dat klanten niet naar het geheel kijken. Zo ontstaan er gaten in de beveiliging.’

Bloedgroep

De OVV komt met het onderzoek na meerdere grote computerstoringen bij ziekenhuizen. Zo moest het IJsselland Ziekenhuis in Capelle aan den IJssel in 2018 de spoedeisende hulp en alle verloskamers sluiten vanwege ict-problemen. Het Radboudumc in Nijmegen en het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn kampten met vergelijkbare storingen.

De OVV concludeert dat er geen patiënten zijn overleden of ernstig letsel hebben opgelopen als gevolg van die storingen. Maar, schrijft de raad, ‘wel blijkt dat door de uitval van ict in alle drie de onderzochte ziekenhuizen een verhoogde kans op schade aan patiënten is ontstaan’. Dijsselbloem: ‘Dat er geen doden of gewonden zijn gevallen, kan ook een kwestie van geluk zijn geweest.’

Zo werd tijdens de storing in het Dijklander Ziekenhuis een patiënt onwel. Die moest bloed toegediend krijgen, maar door de computerproblemen kon het personeel de bloedgroep van de patiënt niet opzoeken. Artsen dienden vervolgens een bloedtype toe waarvan bekend is dat dit niet of nauwelijks een reactie geeft, maar daarmee ontstond wel een ‘(beperkt) risico’ op een gevaarlijke transfusiereactie, schrijft de OVV.

Banken

De ziekenhuizen kunnen leren van de bankensector, vindt Dijsselbloem. ‘Die hebben zelf de urgentie gevoeld en hun systemen weerbaar gemaakt. Daar ziet toezichthouder DNB ook jaarlijks op toe. Ziekenhuizen onderschatten nog wat het betekent als het een keer goed misgaat.’

De bankensector is enkele jaren geleden gekenmerkt als ‘vitale sector’, waarvoor strengere ict-beveiligingseisen gelden. De zorg is dat nog niet. Onlogisch, vindt security-baas Schaalje. ‘Bij ziekenhuizen kan haperende ict een kwestie van leven of dood zijn. Maar de vitale sectoren zijn op dit moment vooral gericht op economie en stabiliteit van de BV Nederland.’

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NvZ) zegt met de aanbevelingen aan de slag te gaan, ‘al is het een illusie dat risico’s volledig zijn uit te bannen’. Ook grijpt de branchevereniging het rapport aan om te pleiten voor meer financiële armslag van de ziekenhuizen. ‘Het is nodig dat ziekenhuizen meer in ict kunnen investeren.’

Dit schreven we eerder over de problemen met ict in de zorg

Ict zou een wapen moeten zijn tegen personeelstekorten in de zorg, maar het tegendeel lijkt het geval. Alles moet geadministreerd en afgevinkt. Hoorndol worden de artsen en verpleegkundigen ervan.

Om de kosten te beteugelen, is afgesproken dat ziekenhuizen vanaf 2022 niet meer mogen groeien. Maar die afspraak leidt nu al tot frictie in de zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden