nieuws schade volksgezondheid

Onderzoeksraad: Nederland leert te weinig van voedselincidenten als Q-koorts, salmonella en fipronil

De overheid heeft de afgelopen jaren weinig geleerd van grote voedselincidenten als Q-koorts, salmonella en fipronil. De belangrijkste oorzaak is het ontbreken van een gestructureerde aanpak om opkomende risico’s bij voedingsmiddelen te signaleren en te beoordelen. Hierdoor ontstaat keer op keer onnodige schade aan de volksgezondheid.

Eieren van een pluimveeboer die een kleine 400 duizend euro verloor tijdens fipronil-crisis. Beeld Arie Kievit

Tot die conclusie komt de Onderzoeksraad voor Veiligheid in het donderdag gepresenteerde rapport Opkomende voedselveiligheidsrisico’s. Het is het tweede spijkerharde rapport over voedselveiligheid in een jaar tijd. Vorig jaar kwam Winnie Sorgdrager met een overzicht van het geklungel rond de fipronil-affaire. De overheid blijkt hardleers: ‘De noodzaak om opkomende voedselveiligheidsrisico’s vroegtijdiger in beeld te brengen, is al aan het begin van deze eeuw onderkend.’

De onderzoekers laten zien dat de verantwoordelijke instanties slecht samenwerken en dat wettelijke normen ontbreken om opkomende risico’s goed te beheersen. Ze keken niet alleen naar het verleden, maar ontdekten ook actuele signalen van een risico voor de volksgezondheid dat op dit moment niet adequaat wordt bekeken in Nederland. In de Verenigde Staten worden risico’s van ziekteverwekkers in groente en fruit veel hoger ingeschat dan hier. ‘Hoewel dit bij deskundigen bekend is, is geen onderzoek gedaan naar een verklaring voor dit verschil.’

Reflex van niets doen

Tegelijkertijd is de Onderzoeksraad voor de Veiligheid kritisch over de neiging van toezichthouders om vooral onderzoek te doen in plaats van snel in te grijpen. In de praktijk doen toezichthouders hierdoor vaak niets, omdat ze bang zijn dat ze te rigoureuze of ingrijpende maatregelen afkondigen. Bij bedrijven die voedsel produceren of verkopen is een vergelijkbare reflex waarneembaar. ‘Ze vrezen dat openheid over opkomende risico’s leidt tot disproportioneel ingrijpen, reputatieschade en concurrentienadeel.’

Van de overheidsinstanties krijgt met name de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), verantwoordelijk voor het toezicht en opsporing, er hard van langs. Daar is onvoldoende capaciteit, middelen en deskundigheid. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt in staat van slechts 0,02 procent van de ziektegevallen op te kunnen sporen door welk voedsel dit komt.

Ondertussen delegeren de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit juist geregeld besluiten over het hanteren van het voorzorgsbeginsel en proportionaliteit aan de wetenschappelijke experts van de NVWA of het RIVM. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij de aanpak van hepatitis E (HEV), een infectieziekte afkomstig van varkens zoals de Q-koorts van geiten. ‘Dergelijke afwegingen zijn de verantwoordelijkheid van de ministers’, schrijven de onderzoekers.

Signaleringsloket

Het ministerie van VWS krijgt als aanbeveling een aparte organisatie op te richten die opkomende voedselveiligheidsrisico’s tijdig in beeld brengt. Deze zou alle relevante informatie moeten gebruiken van de betrokken instanties en openbare dreigingrapportages moeten gaan publiceren.

Minister Bruno Bruins ziet ‘aanknopingspunten’ in het rapport om het beleid te verbeteren. Een apart signaleringsloket is volgens hem na de fipronil-affaire al beter geregeld. ‘Zo is bijvoorbeeld het proces voor het oppikken van signalen verbeterd en komen signalen nu beter bij elkaar op één centraal punt binnen de NVWA.’

Risico’s voor voedselveiligheid

Fipronil in eieren: ook eiersector zelf treft volgens commissie Sorgdrager blaam

Q-koorts blijft – elf jaar na uitbraak epidemie – levens eisen: 21 in afgelopen twee jaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden